بهار استبداد
رابرت کیگن
سال 2018 بهار مستبدان در جایجای جهان بود. شی جینپینگ به رهبری جمعی در چین پایان داد و با تبدیل خود به رئیسجمهوری دائمی، میخ آخر را بر تابوت اعتبار تحلیلگران آمریکایی امور چین زد که رفتار چین را پیشبینی میکردند (دهههاست آنها آزادی چین را پیشبینی میکردهاند). در آسیا هم کیمجونگ اون، رهبر کرهشمالی، بهدلیل کیفیت بالا در مهار دیکتاتوری مورد ستایش دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده قرار گرفت. دولت لهستان هم که دموکراتیکبودنش با شک و شبهه روبهرو است مورد علاقه ترامپ بود و همینطور ویکتور اوربن، نخستوزیر کوتهبین مجارستان. در اسرائیل از اوربن حتی مثل یک قهرمان استقبال شد و «یائر نتانیاهو»، پسر نخستوزیر اسرائیل، او را «بهترین رهبر اروپا» خواند. در نیکاراگوئه، دانیل اورتگا جایگاه خود را بهعنوان یک «آناستیزو ساموسا»ی جدید محکم کرد، کسی که چهار دهه پیش بهنام مردم او را سرنگون کرده بود. در ونزوئلا، نیکلاس مادورو موفق شد قدرت را ادامه دهد، با وجود اینکه او تنها دیکتاتوری در جهان است که ظاهرا دولت ترامپ دل خوشی از او ندارد. در خاورمیانه، بهترین تئاتر زمانی نمایان شد که رجبطیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه که خود حکمرانی مستبد است، یک خودکامه دیگر، یعنی محمدبنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی را ظاهرا بهخاطر دستور یک قتل رسوا کرد. اوضاع محمدبنسلمان احتمالا خوب است، چراکه رسانههای حواسپرت ایالاتمتحده همین حالا قتل هولناک جمال خاشقجی را فراموش کردهاند. روزنامهها و شبکههای تلویزیونی آمریکا حتی بهندرت اعمال وحشیانه عبدالفتاح السیسی، دیکتاتور نظامی مصر را پوشش میدهند، همان دیکتاتوری که به هرجایی از ایالاتمتحده میرود برای او فرش قرمز پهن میکنند. اقتدارگرایی در سال 2018 شکوفا شد چون وقتی واشنگتن سیاست بهاصطلاح واقعگرایی تحرک جهانی را دنبال میکند، دیکتاتورها اینطور تصور میکنند که آمریکا به آنها وابسته است. این همان راهبرد ریچارد نیسکون و هنری کیسینجر در اواخر دهه 1960 و اوایل 1970 بود. دکترین مشهور نیکسون که هدف آن کاهش تعهد خارجی ایالات متحده بود، همه تخممرغهای واشنگتن را در سبد شاه ایران و پادشاهی عربستان سعودی قرار داد. در عربستان وهابیت فراگیری را ایجاد کرد که 15 نفر از 19 هواپیماربایی که در 11 سپتامبر به ایالات متحده حمله کردند، از دل آن بیرون آمدند. امروز دانشگاهیانی که خواستار کاهش هزینه سیاست خارجی آمریکا هستند، اینطور استدلال میکنند که واشنگتن باید «تنوع» را در جهان در نظر بگیرد، لابد ترکیب ظریفی از مستبدان و مستبدان آتی که باید با دموکراسیهایی کنار بیایند که تعدادشان هر روز کمتر میشود. همانطورکه گراهام آلیسون، استاد دانشگاه هاروارد میگوید، آمریکا باید خودش را با این واقعیت وفق دهد که «کشورهای دیگر دیدگاههای متضادی درباره حکومتداری دارند و بهدنبال ایجاد نظم بینالمللی مد نظر خود هستند که طبق قوانین خودشان است». باید به این استاد دانشگاه گفت نگران نباش. حواس آمریکا به این موضوع هست. اقتدارگرایی در حال بازگشت است، چون خیلیها در غرب مثل امپریالیستهای نژادپرست اواخر قرن نوزده رفتار میکنند؛ آنها فکر میکنند که عربها و دیگرانی که فاقد سنتهای بهاصطلاح یهودی- مسیحی هستند، نمیتوانند از پس دموکراسی برآیند. البته برای دههها آمریکاییها فکر نمیکردند حتی کاتولیکها هم برای دموکراسی مناسب باشند، چون ظاهرا از اقتدارگرایی دیکتهشده پیروی میکردند؛ آن موقع آسیاییهایی بودند با ارزشهای آسیاییشان و کسانی که به آنها اجازه نمیدهند رهبرانشان را انتخاب کنند، چون آمریکا به انتخابهای آنها علاقهای ندارد. بنابراین واشنگتن ترجیح میدهد یک مستبد بر آنها حکومت کند. همانطورکه ساموئل هانتینگتون و جین کیرکپاتریک در دهههای 60 و 70 میگفتند؛ اول نظم، بعد آزادی. اقتدارگرایی همچنین به این دلیل در حال افزایش است که دیکتاتورها پول برای خرجکردن دارند. برخلاف رهبران دموکراتیک، آنها مجبور نیستند درباره اینکه این پولها کجا خرج میشود، حساب پس دهند؛ بنابراین حتی کشورهای فقیر آفریقایی مثل زیمبابوه و مصر میتوانند میلیونها دلار برای استخدام لابیگران واشنگتن خرج کنند تا کارشان را پیش ببرند و از فشارهای کنگره جلوگیری کنند. درهمینحال، فرمانرواهای قدرتمند کشورهای نفتخیز حاشیه خلیج فارس عملا همین حالا واشنگتن را تحت سلطه خود دادهاند و در کاخهایشان برای قدرتمندان مراسم برگزار میکنند و بیهیچ زحمتی با مقامات ردهبالا دیدار میکنند. شایعاتی بهگوش میرسد درباره سودهایی که مقامات ارشد دولت ترامپ احتمالا از ولیعهد عربستان سعودی دریافت کردهاند. بالاخره پولهای نقدی که از الیگارشیهای سوریه و اوکراین به حسابهای پل مانیفورت و دستیارانش واریز شده دیگر عیان شده، همچنین پولهایی که به حساب شرکتهای حقوقی واریز شده دیگر بر کسی پوشیده نیست. پس از پایان جنگ سرد، آمریکاییها و اروپاییها فکر میکردند میتوانند بنشینند و از مسیر رو به جهان پساتاریخی لذت ببرند. اکنون مشخص شده که اگر خواهان نجات دموکراسی هستیم، باید مدام به مبارزه ادامه دهیم. کشمکش دوباره بازگشته است. *منبع: فارنپالسی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.