متفکران قرن بیستویکم در سایه هوش مصنوعی
عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب
کتاب «حیات 3: انسان در عصر هوش مصنوعی» نوشته مکس تگمارکِ فیزیکدان میتواند دیدی نسبتا جامع از اولویتهای جهان آینده پیشروی ما بگذارد. جهانی که البته بهسرعت در حال شکلگرفتن است و بسی جای افسوس است که روشنفکران و اندیشمندان ما جایگاه چندان درخشانی در تحقق آن ندارند. در طول کتاب با انبوهی از اسمهای آشنا و غیرآشنا مواجه میشویم. اسمهایی که هر یک در عرصهای از هوش مصنوعی در حال فعالیت هستند و با قدرت تمام به آینده انسان نگاه میکنند. آنها نسبت به اولویتهایی که دنبال میکنند، کاملا مطمئن هستند و همین اطمینان آنان را واداشته که در جهت تحقق این اولویتها گام بردارند. برای همین است که مهمترین خبرهای جهان علم مربوط به تلاشها و کنکاشهای همین متفکران است. وقتی در مورد این نامها جستوجو میکنیم، متوجه میشویم که آنها تفاوتهای چشمگیری با متفکران بزرگی دارند که تاکنون میشناختیم. انگار اولویتهای جهان عوض شده و دغدغههای متفکران پیشین در حال رنگباختن هستند. البته بسیاری با این حرف من مخالف خواهند بود. هنوز که هنوز است، فقر و بیعدالتی در گوشهگوشه جهان وجود دارد و به نظر میرسد که انسان حالاحالاها با آن درگیر است. اما آنچه این متفکران جدید از آن سخن میگویند، کلا از جنس دیگری است. جنسی که شاید تمام دغدغههای انسانی را تحتالشعاع خود قرار دهد. کتاب تگمارک مشخصا به هوش مصنوعی میپردازد. هم از فواید و هم از عواقب آن سخن میگوید. اگر طرفدار متفکرانی چون ایلان ماسک باشیم، هوش مصنوعی را عذاب جان انسان آینده خواهیم دانست. در آن صورت ما دیگر درگیر دولتها و فرقهها و گروهها نخواهیم بود. جدال ما با هوشی از جنس دیگر است که میتواند ما را به انقیاد خود بکشاند. در این صورت انگار تمام بشریت چه فقیر و چه ثروتمند باید دست به دست هم به مقابله با این تهدید بزرگ بپردازند. کافی است نگاهی به فیلمهای متنوع هالیوود بيندازيد تا شاهد شکلهای متفاوت این مقابله باشید. البته همه همانند ایلان ماسک فکر نمیکنند. بسیاری دیگر در همین کتاب نام برده میشوند که طرفدار پروپاقرص هوش مصنوعی بوده و آن را ارمغانی برای نسل آینده و چه بسا نسل خودمان میدانند. شاید این اولویتها کمی تخیلی به نظر برسند و چیزهای دیگری همچون شرایط اقلیمی، گرمشدن کره زمین، جنگ و قحطی بسیار مهمتر جلوه كنند، اما تگمارک در این کتاب خاطرنشان میکند که هوش مصنوعی مهمترین موضوع حال حاضر انسان است زیرا میتواند آینده همه اینها را تغییر دهد. بنا بر گفته تگمارک هوش مصنوعی میتواند قابلیتهایی را در دسترس ما قرار دهد که به حل تمام این موضوعات یاری برساند. تگمارک حتی جهانی را تصور میکند که در آن هوش مصنوعی ساختار کیهان را به نفع خود عوض خواهد کرد. وقتی چنین دورنمایی را مشاهده کنیم بیشک متوجه اولویتهای جهان آینده هم خواهیم شد. متفکرانی میتوانند در جهان پیشرو حرفی برای گفتن داشته باشند که در ساخت جهان نقشی فعال داشته باشند. آنها باید بدانند که جهان هوش مصنوعی، سفرهای فضایی و سایبورگها چگونه جهانی خواهد بود. به غیر از آن، این متفکران باید خود نیز در ساخت این عناصر مهم نقش داشته باشند. از این رو جهان آینده را بیشک کسانی چون ایلان ماسک خواهند ساخت؛ کسانی که رؤیای فتح جهان دیگری را دارند، چیزی که اصلا در متفکران کشور ما دیده نمیشود. چه بخواهیم و چه نخواهیم جهان به سوی هوش مصنوعی و سفرهای فضایی و امتزاج انسان و ماشین خواهد رفت. همانند مدرنیته که به قولی بخشی از روح آدمی است این پیشرفتهای شگفتانگیز نیز ماهیت وجودی انسان را دچار چالش و تغییری بنیادی خواهند کرد. در چنین جهانی ما با سؤالی بنیادیتر از هر سؤال دیگر در طول تاریخ بشری روبهرو خواهیم شد: آیا ممکن است گونه هومو ساپینس تغییر یابد و ما در سایه چنین پیشرفتهایی به گونه دیگری بدل شویم؟ کاملا مشخص است که چنین چیزی همه سؤالات و دغدغههای انسانی را تحتالشعاع خود قرار خواهد داد. آنچه گفته شد اصلا موضوعی برای فیلمهای علمی-تخیلی نیست. بلکه فرایندی است که در حال وقوع است. ما میتوانیم از این گردونه عقب بمانیم، ولی باید بدانیم که سؤالها و تغییرات پیشآمده ما را نیز دربر خواهد گرفت. در آن روز ما بیشک قربانیانی خواهیم بود که مثل همیشه باید تاوان عقبماندگی و جهالت خود را پس دهیم. ای کاش ما هم در این فرایند جهانی شریک شويم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.