آخرین نظریه درباره منشأ جهان
ترجمه: منصور نقیلو
استیون هاوکینگ قبل از فوتش، اثر علمی مهمی از خود به جای گذاشت. نظریه آخر او، «آخرین نظریه درباره منشأ جهان» نام دارد که با همکاری توماس هرتوگ نوشته شده است. به گزارش بیگبنگ، این مقاله اعلام میكند که جهان در مقایسه با آنچه نظریههای چندجهانی فعلی پیشنهاد میکنند، پیچیدگی بسیار کمتری دارد. این نظریه بر مفهومی به نام تورم ابدی استوار است که برای نخستینبار در سال ۱۹۷۹ معرفی و در سال ۱۹۸۱ منتشر شد. پس از رویداد بيگبنگ، جهان دوره تورم تصاعدی را تجربه کرد. سپس از سرعت تورم کاسته و انرژی به ماده و تابش تبدیل شد. با این حال، بر اساس نظریه تورم ابدی، برخی حبابهای فضا دست از تورم برداشته یا در مسیری رو به توقف با کاهش سرعت روبهرو شدند. در این شرایط، بنبست کوچکی از فضای استاتیک پدید آمد. درعینحال، در سایر حبابهای فضا، تورم هیچگاه متوقف نمیشود که دلیل آن را به اثرات کوانتومی نسبت میدهند و این امر باعث پیدایش تعدادی بینهایت از جهانها میشود. طبق این نظریه، هر چیزی که در جهان قابل مشاهدهمان میبینیم، تنها در یکی از این حبابها جای گرفته است. در این حباب، تورم پایان یافته و شرایط برای ایجاد ستارگان و کهکشانها فراهم شده است. هاوکینگ چنین توضیح میدهد: «نظریه عادی تورم ابدی پیشبینی میکند که جهان ما بسانِ فراکتال بینهایت است؛ با موزائیکی از جهانهای مختلف که توسط اقیانوس در حال تورم از یکدیگر جدا شدهاند. قوانین محلی فیزیک و شیمی میتوانند از یک جهان به جهان دیگر متغیر باشند. این جهانها با یکدیگر، مفهوم چندجهانی را تشکیل میدهند. اما من هرگز طرفدار چندجهانی نبودهام. اگر مقیاس جهانهای مختلف در چندجهانی بزرگ یا بینهایت باشد، امکان آزمایش نظریه وجود ندارد». حتی یکی از معماران اصلی مدل تورم ابدی در سالهای اخیر این نظریه را مردود اعلام کرده است. «پائول استینهاردت» فیزیکدان در دانشگاه پرینستون اعلام کرده که این نظریه مسئلهای را که قرار بود حل کند، وارد مدل تازهای کرد. حالا هاوکینگ و هرتوگ بر این باورند که مدل تورم ابدی اشتباه است. چراکه در این شرایط، نظریه نسبیت عام اینشتین در مقیاس کوانتومی نقض شده و کاراییاش را از دست میدهد. هرتوگ اینطور توضیح میدهد: «مشکل تورم ابدی این است که یک جهان پسزمینه را فرض میکند که بر اساس نظریه نسبیت عام اینشتین تکامل مییابد و اثرات کوانتومی را به عنوان نوسانات کوچکی به دور این در نظر میگیرد. اما ویژگیهای دینامیک تورم ابدی باعث ازبینرفتن تفکیک میان فیزیک کلاسیک و کوانتومی میشود. در نتیجه، نظریه اینشتین در تورم ابدی ناکارآمد میشود. نظریه آخر هاوکینگ بر پایه نظریه ریسمان استوار است. این نظریه را میتوان به عنوان چارچوبی در نظر گرفت که تلاش میکند با جایگذاری ذرات نقطهمانند در فیزیک ذرات با ریسمانهای تکبعدیِ در حال ارتعاش، نظریه نسبیت عام را با نظریه کوانتوم ادغام کند». بر اساس نظریه ریسمان، حجمی از فضا را میتوان در مرزی با ابعاد پایینتر توصیف کرد. بنابراین، جهان مانند یک هولوگرام است که در آن، واقعیت فیزیکی در فضاهای سهبُعدی میتواند به بازتاب دوبعدی در سطوحشان کاهش پیدا کند. محققان گونهای از اصل هولوگرافیک ارائه کردند که بُعد زمان را در تورم ابدی بازتاب میدهد. با این اوصاف، آنها میتوانند این مفهوم را بدون وابستگی به نظریه نسبیت عام توصیف كنند. پس آنان توانستند از دیدگاه ریاضی، تورم ابدی را به حالتی بدونِ زمان در سطحی فضایی در آغاز جهان تقلیل بدهند؛ یعنی یک هولوگرام از تورم ابدی. هرتوگ در ادامه بیان کرد: «وقتی گذشته تکامل جهان را مورد بررسی قرار میدهیم، در جایی به آستانه تورم ابدی میرسیم. در این نقطه، مفهوم آشنایی به نام زمان برایمان فاقد معنی میشود». در سال ۱۹۸۳، هاوکینگ و محقق دیگری به نام «جیمز هارتل» نظریهای تحت عنوان «نظریه بدون مرز» یا «حالت هارتل-هاوکینگ» پیشنهاد کردند. بر اساس آن، قبل از رویداد بیگبنگ، فضا وجود داشت، ولی خبری از زمان نبود. پس وقتی جهان آغاز شد، از یک نقطه انبساط پیدا کرد. جهان هیچ مرزی ندارد. طبق نظریه جدید، جهان اولیه دارای مرز بود. این نظریه به هاوکینگ و هرتوگ این فرصت را داده تا پیشبینیهای قابل اطمینانتری درباره ساختار جهان ارائه کنند. هاوکینگ اظهار كرد: «پیشبینی میکنیم جهان در بزرگترین مقیاس مسطح و بینهایت باشد. پس جهان یک ساختار فراکتال نیست». این نتیجه چندجهانی را رد نمیکند، اما آنها را تا دامنه خیلی کوچکی تقلیل میدهد. یعنی شاید آزمایش نظریه چندجهانی در آینده کار راحتتری باشد؛ البته در صورتی که سایر فیزیکدانان دست به آزمایش زده و نتایج را تأييد کنند. هرتوگ در پی آن است تا با جستوجوی امواج گرانشی این نظریه را آزمایش کند. این امواج شاید بر اثر تورم ابدی به وجود آمده باشند. شناسایی امواج گرانشی با لایگو به دلیل بزرگیشان کار دشواری است، اما تداخلسنجهای موج گرانشی آینده از قبیل لايسا و مطالعه پسزمینه ریزموج کیهانی میتواند وجود آنها را افشا کند. www.sciencealert.com
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.