پوري قلب کتابخانه ملي ايران
زهرا عمراني
شايد براي شما هم باورکردنش آسان نباشد، اما امسال اولين سالي است که يک روزش براي بزرگداشت «آموزش» نامگذاري شده است. چند ماه پيش کشور نيجريه به سازمان ملل پيشنهاد داد تا «روز جهاني آموزش» نيز به تقويم روزهاي بينالمللي اضافه شود و قرعه به نام چهارم بهمنماه افتاد. ارجنهادن و درک اهميت آموزش سابقه ديرينهاي در ايران و جهان دارد؛ هم در اصل 23 قانوني اساسي و هم در ماده 26 اعلاميه جهاني حقوق بشر بر اهميت آموزش رايگان و فراگير براي همه اشاره شده است. زنان و مردان بسياري در جايجاي جهان کوشيدهاند تا از طريق آموزش، صلح و دوستي و رشد و توسعه را رواج دهند؛ مردماني که آموزش را به مثابه نردباني ديدهاند که پلهپله کمک ميکند تا کودکان از فقر بيرون آمده و بتوانند آيندهاي روشن براي خود ترسيم کنند. زناني همچون توران ميرهادي، ژيلا و پروين که پيشتر ذکرشان در اين ستون رفت، هرکدام به نحوي تلاش کردهاند تا آموزش را چه از طريق معماري و ساخت نهادي براي کودک، يا فراهمآوردن امکان دسترسي راحت و رايگان به آموزش، يا ترويج کتاب و کتابخواني ارج نهند و جدي بگيرند. در کنار همه اين زنان و مردان، پوراندخت سلطاني نيز از کساني است که مصمم و پايدار و تأثيرگذار، در مسير توسعه آموزش قدم گذاشت و زندگياش را گذاشت تا بستري بسازد که بر آن ميليونها نفر بتوانند از شيريني خواندن و آموختن لذت ببرند. او که اگر بود امروز 87 سال داشت، در سال 1331 با مدرک کارشناسي ادبيات فارسي از دانشکده ادبيات دانشگاه تهران فارغالتحصيل شد و در همان سال به عنوان معلم در وزارت آموزش و پرورش مشغول به کار شد. در اواخر 20سالگي و پس از تجربه عاطفي دشواري که از سر گذرانده بود، دوسالي در بستر بيماري بود. پزشکش توصيه کرد مدتي از تهران دور باشد. او که رؤيايش اين بود تا مردم بتوانند در عدالت و رفاه زندگي کنند و در مبارزه سياسي تجربه سختي را پشت سر گذاشته بود، «آموزش» را بهترين مسير براي محققشدن رؤيايش ميديد. تصميم گرفت براي ادامه تحصيلات به اروپا برود. در انگلستان در رشته زبان و ادبيات انگليسي تحصيل کرد. بعد از بازگشت مدتي تدريس و چندين کتاب ترجمه کرد تا سرانجام در کتابخانه بانک مرکزي مشغول به کار شد. بعدتر به تحصيلاتش در رشته کتابداري ادامه داد و با تأسيس مرکز خدمات کتابداري، به يکي از تحولآفرينان در توسعه کتابداري نوين در ايران تبدیل شد. او که در حلقه بنيانگذاران کتابخانه ملي بود، به پست و مقام علاقهاي نداشت و بارها پيشنهاد پذيرفتن سرپرستي و مديريت را رد کرد و تأکيد داشت که هميشه يک کتابدار ساده بماند؛ کتابداري ساده و بيادعا در زيرزمين کتابخانه ملي، طوري که همکارانش ميگفتند: قلب تپنده کتابخانه ملي در اتاق کوچکي در زيرزمين آنجاست. او در کنج کتابخانه ميتوانست باورش را که اهميت آگاهيبخشي بود، از طريق کمک به آرشيو، ردهبندي و تنظيم کتابها و آموزش افرادي مثل خود جامه عمل بپوشاند. عميقا باور داشت همه بايد کاري را که ميکنند دوست بدارند تا بتوانند عاشقانه کار کنند و به همنوعشان خدمت کنند. عشقي که پوراندخت سلطاني يا به قول نزديکانش «پوري» به کار داشت، موتوري بود که هر روز تا 84سالگي او را بيدار ميکرد و اول صبح به پشت ميزش در کتابخانه ملي ميکشاند به اين اميد که «گرهي از کار دانشجو، پژوهشگر يا محققي باز کند». حالا قرار است به بهانه اولين «روز جهاني آموزش»، جهانيان فعاليتهايي را که انسانهاي بزرگ در حوزه سهولت دسترسي به آموزش و فرصتهاي يادگيري فردي و جمعي انجام دادهاند، پاس بدارند. به ساختمان عظيم کتابخانه ملي نگاه ميکنم و فرصتهاي فراواني که در اختيار جويندگان قرار داده و به قلب تپندهاي که حالا سهسالي است به آرامش رسيده، درود ميفرستم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.