مرغک بیبالوپرم
گیتی صفرزاده
این مطلب علیرغم عنوانش و برخلاف سلیقه عمومی این روزها، یک نوشته محیطزیستی نیست. قصد یادآوری حقوق پرندگان و لزوم توجه و رسیدگی به آنها را ندارد. نمیخواهد درباره قوهای مهاجر شمال بنویسد و پرده از قاچاق پرندگان بردارد. حتی قصد یادآوری لزوم ریختن دانه در هوای سرد زمستانی برای پرندگان را نیز ندارد. این گزارش درباره مرغک کوچکی است که از داخل یک کتاب پر میکشید و مدتی است دیده نمیشود کدام مرغک: کمتر کسی است که این مرغک سیاه را ندیده باشد؛ نشان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان که با همان نگاه اول مرغک کوچکی را نشانمان میدهد که قصد آواز دارد. این نشان روی تمام محصولات کانون هست؛ از فیلم تا نمایش، از سرگرمی تا انتشارات و از همه مهمتر کتاب. شاید بد نباشد یادآوری کنیم که جریان جدی انتشار کتاب برای کودکان و نوجوانان از کانون پرورش فکری شروع شد؛ از سال 1344 و اهمیت و ارزش آن بهقدری بود که بعد از انقلاب اسلامی نیز بهعنوان یک سازمان دولتی و وابسته به آموزشوپرورش فعالیت خود را ادامه داد. بخشی از مهمترین کتابهای کودکان و نوجوانان توسط کانون به چاپ رسیدند و بهترین نویسندگان و تصویرگران این گروه توسط کانون آثارشان را به دست بچههای ایران رساندند. فعالیت پویا و جدی کانون بعد از انقلاب نیز سهم بزرگی در کتابخوانکردن بچههای ایران داشت. نهفقط به این دلیل که مرکزی برای انتشار کتابهای مناسب بود، بلکه به این دلیل مهم که کانون در هر شهر ایران مرکزی داشت و در هر مرکز کتابخانه و کتابفروشی که دسترسی به کتابهای کانون را برای بچهها آسان میکرد. اگر بدانیم که بخشی (بخش مهمی) از ماجرای کتاب و کتابخوانی به مسئله توزیع کتاب و دسترسی مخاطب به کتاب برمیگردد، آنوقت اهمیت این موضوع را بیشتر درک میکنیم، بهخصوص اگر ساکن یکی از کلانشهرهای ایران نباشیم. حالا مسئله چیست؟ نزدیک به یک سال است که کتابفروشیهای کانون در اکثر نقاط ایران تعطیل شدهاند. این اتفاق بهتدریج پیش رفت. اول قرار بود زمان آن کوتاه باشد، بعد طولانی شد. حالا هرجای ایران که بروید، با کتابفروشیهای بسته کانون مواجه میشوید. مرغکها روی جلد کتابها پشت شیشهها نشستهاند و صدای آوازشان را جز خودشان کس دیگری نمیشنود. اینبار تهران هم مثل همهجای ایران است و چند کتابفروشی کانون در مرکز ایران هم تعطیلاند؛ تا اطلاع ثانوی، تا بهزودی. ما هم مثل شما فکر میکنیم مهم نیست که کتاب را از کدام کتابفروشی میخریم. ما هم دلمان میخواهد از نزدیکترین و راحتالوصولترین کتابفروشی شهرمان کتاب موردعلاقهمان را تهیه کنیم، اما نکته اینجاست: کتابهای کانون در جای دیگری هم توزیع نمیشوند. مسئله این است: شما دیگر هیچجوره به کتابهای کانون دسترسی ندارید. درستتر بگویم یک عمر تجربه و هنر خالقان آثار بچهها در انبارها بایگانی شدهاند. مسئله این است. یک کلاغ، چهل کلاغ: درباره علت تعطیلی کتابفروشیهای کانون تاکنون هیچ خبر رسمیای از منبع رسمی منتشر نشده است، اما اخبار شفاهی علت این امر را تصمیم بر واگذاری کتابفروشیها به بخش خصوصی ذکر میکنند. اخبار غیررسمیتری هم وجود دارند؛ اخباری شبیه باقی اخبار این روزها؛ دادن امتیاز فلان بخش به فلان آشنا، ناپدیدشدن بودجه آن یکی قسمت، نامعلومشدن حسابوکتابهای آن یکی طرف و... . خبر است دیگر، پر میدهیم کلاغها ببرند. بازیای که در آن مهارت کافی کسب کردهایم کلاغپر است. چی حق بچههاست؟ ایران فقط تهران نیست و نهفقط کلانشهرهایش و نهفقط شهرهای پرجمعیت و رونقش. برهمیناساس هر بچهای هرکجای ایران که باشد، حتما حق دارد که علاوهبر خوراک و پوشاک و سقف بالای سر و امکان تحصیل، از امکانات فرهنگی هم برخوردار باشد. همین حالا هم خدا را شکر صدها نفر هستند که داوطلبانه و بیمنت، به هر شهر و روستایی میروند و برای بچهها کتاب میبرند، کتابخانه درست میکنند و کتاب میخوانند. آدمهایی که باور دارند گرچه سیرکردن شکم بچهها و پوشاندن تنشان مهم است، اما بدا به روزگاری که فقط آدمبزرگهایی داشته باشیم که شکمشان سیر شده و رؤیایشان فقط در حد همان سیرکردن شکم مانده؛ آدمبزرگهایی که هیچ کتابی ذهنشان را به پرواز درنیاورده. سر آدمهایی سلامت که به رؤیاهای بچهها فکر میکنند. اما اگر سازمانی باشد که با بودجه عمومی و با تعریف ناسودبر این وظیفه بر دوشش گذاشته شده باشد چه؟ حق دارد به فکر خصوصیسازی باشد؟ اگر حق دارد، وظیفه اطلاعرسانی ندارد؟ آیا یک سازمانی با این سابقه و جایگاه که جنبه ملی گرفته، میتواند برنامهریزی کارهایش را طوری پیش ببرد که یک سال بخشی از سرمایه مادی و معنویاش را بایکوت کند؟ شنیدن جواب این سؤالها حق بچههای ایران است. رام تو نمیشود زمانه: بگذارید همینجا به یک حقیقت تلخ اعتراف کنیم؛ در تمام این مدتی که کتابفروشیهای کانون تعطیل بودند فقط یک خبر توسط خبرگزاری ایسنا درباره تعطیلی کتابفروشی کانون در خوزستان منتشر شد. از بین صدها خبر داغ روز و نگرانی افزایش قیمت دلار و هیجان پیشخرید وسیله نقلیه و دلنگرانی از وضعیت برجام، هیچکس درباره خاموشی آواز آن مرغک داخل کتابفروشیها ننوشت. زمانه است دیگر، درست است که رام ما نمیشود، اما: رام از چه شدی، رمیدن آموز.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.