نيمه فراموششده افغانستان
دو پژوهشگر آمريکايي به نامهاي آن ماري اسلوتر (استاد سياست و امور بينالملل در دانشگاه پرينستون و مدير اسبق برنامهريزي سياسي وزارت امور خارجه آمريکا) و اشلي جکسون در مقالهاي با عنوان «نيمه فراموششده افغانستان» به اين مسئله پرداختهاند که حقوق زنان در مذاکرات صلح با طالبان بايد يکي از اولويتهاي اصلي باشد و توافقنامه صلحی که تضميني براي نيمي از مردم افغانستان نباشد، ارزش ندارد.زماني که زلمي خليلزاد در سپتامبر 2018 (شهريور 97) به عنوان نماينده ويژه ايالات متحده در امور صلح افغانستان منصوب شد، پاياندادن به طولانيترين جنگ آمريکا امري ممکن به نظر ميرسيد. اما با توجه به اعلام ناگهاني رئيسجمهور دونالد ترامپ در اواخر ماه دسامبر (دي) که ايالات متحده هفت هزار نيروي خود را از افغانستان خارج خواهد کرد، فشار بر خليلزاد به منظور دستيابي به توافق با طالبان تا بهار بهشدت افزايش يافت. اکنون بسياري نگرانند که ترامپ قصد دارد افغانستان را بدون توجه به پيامدهاي آن، مهمتر از همه براي زنان کشور، از نيروهاي نظامي آمريکايي خالي کند. پيشرفت زنان افغان امري ضروري براي کل افغانستان است. با اين حال، اين زنان ناگهان در مطبوعات بينالمللي نيز مانند بيشتر جامعه افغانستان ديده نشدند. بسياري از ديپلماتها در محافل خصوصي نظر ميدهند که حقوق زنان در مذاکرات با طالبان اولويت ندارد. ميگويند خوب است اما ضروري نيست و با درنظرگرفتن رفتار وحشتناک طالبان با زنان در دهه 1990 که آن کشور را اداره ميکردند، احتمالا مسئله چندان چشمگيري نیست. اين طرز تفکر اشتباه است. رهبران طالبان از اين مشکل آگاهند که تصويري بالقوه فاجعهبار از آنها وجود دارد. جامعه بينالمللي از دولت طالبان در دهه 1990 بهشدت انتقاد کرد که بخشي از آن به رفتارشان با زنان مربوط بود. رهبران طالبان اگر بخواهند بهعنوان يک جنبش سياسي مشروع و يک شريک قابل قبول در هر گونه توافق درباره تقسيم قدرت، پذيرفته شوند، بايد نشان دهند که ديدگاهشان را تغيير دادهاند. آنها اکنون ميگويند دختران ميتوانند در نزديک به 60 درصد کشور تحت کنترل طالبان که تاکنون تفکيک جنسيتي وجود داشته است، به مدرسه بروند. اين پيشرفتي مختصر نسبت به يک نسل پيش است؛. با آنکه زنان افغانستان پس از سال 2001 و شکست طالبان گامهاي بزرگي برداشتهاند، دستاوردهاي آنها در معرض خطر بوده و کارهاي بسيار باقي مانده است. بهتازگی در يک نظرسنجي از 15 هزار افغان، زنان گفتند بزرگترين مشکل آنها نبود امکانات آموزشي و بيسوادي است. سرمايهگذاري در آموزش و فرصتهاي کسب درآمد براي زنان و همچنين تلاش مضاعف براي دسترسي بهتر زنان به مراقبتهاي بهداشتي حیاتی است.از هر 10 زن افغان يک نفر با احتمال مرگ هنگام زايمان روبهروست. اين وضعيت سبب شد دولت و سازمانهاي غيردولتي از فرماندهان طالبان درخواست کنند ماماهاي بيشتري را به مناطق تحت کنترل خود بفرستند. شمار دختران مدرسهرو کاهش مييابد و حمايت قانوني از زنان نيز کمتر ميشود و آزار و اذيت و خشونت عليه زنان در عرصه عمومي رو به افزايش است. رسيدگي به اين مسائل نهفقط براي زنان افغان، بلکه براي فرزندان، خانوادهها و کشورشان ضروري است. بهترين راه تضمين منافع زنان در مذاکرات صلح اين است که زنان بر سر ميز مذاکره بيايند و نقشی برابر در مذاکره، طراحي و اجراي هرگونه روند صلح داشته باشند. در حالي که اکثر متخصصان سياست خارجي اين پيشنهاد را غيرضروري يا حتي نامطلوب ميدانند، مشارکت زنان هم اصولي است و هم کارآمد. فرايندهاي صلحی که زنان در آن مشارکت داشته باشند، کمتر احتمال دارد شکست بخورند و احتمال بيشتري دارد که توافق حاصله پايدار بماند. برخي ممکن است استدلال کنند که طالبان هرگز با يک زن افغان مذاکره نخواهد کرد، اما قبلا اين اتفاق افتاده است. در سال 2015 گروهي از زنان افغان که همه مقامات و فعالان برجسته دولتي بودند، با نمايندگان طالبان در اسلو ديدار کردند. طالبان به طور صريح خواستار اين جلسه بود... از چهار سال پيش که اين ديدار انجام شد، ديگر کاري به منظور تسهيل گفتوگو ميان زنان افغان و طالبان انجام نشد. شايد دولتهاي غربي براي خوشايند افکار عمومي بر اهميت حقوق زنان تأكيد كنند، اما کمتر پيش آمده که لفاظيهايشان پشتوانهاي داشته باشد. به طور خاص، دولت ترامپ به اين نگرانيها توجهي ندارد چون به حقوق زنان در ايالات متحده نيز بيتوجه است. جامعه بينالمللي ميتواند و بايد وارد عمل شود. در مأموريت فعلي ناتو، 39 کشور داراي سربازان مستقر در خاک افغانستان هستند و بسياري ديگر از کشورها کمکهاي قابلتوجهي در اختيار افغانستان ميگذارند. تعهد آنها براي حمايت از هرگونه معاهده صلح، ضروري است. آنها بايد از اين اهرم استفاده کنند تا اطمينان حاصل شود که زنان بر سر ميز مذاکره خواهند بود، مسائلشان در دستور کار قرار دارد و... . اگر معلوم شود که اينها ممکن نيست، آن کشورها ميتوانند گفتوگوهايي موازي را برقرار کنند که منحصرا بر حقوق زنان تمرکز دارد و مقدمه مذاکرات گستردهتري باشد. آنها همچنين بايد مبالغ کمک در حوزههاي مهمي مانند بهداشت و آموزش زنان را افزايش دهند. مطمئنا هرگونه توافق صلح با طالبان شامل مصالحههاي دشوار و ناگوار خواهد بود. اما توافقنامهاي که نيمي از جمعيت افغانستان را دربر نگيرد، ارزشي ندارد. همچنين حفظ صلحي که زنان بخشي از آن نباشند، کمتر محتمل است. حقوق زنان، چه در افغانستان و چه در ديگر نقاط، يک امر «اضافي» در سياست خارجي نيست. اين حقوق در هرگونه تلاش جدي براي حل اختلاف، ضروري است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.