ايران و ايالات متحده
محکوم به دشمني هميشگي؟
جان ليمبرت يکي از ۵۲ ديپلمات آمريکايي است که در طول انقلاب اسلامي به مدت ۴۴۴ روز گروگان ايران بودند. از زمان اين بحران دو کشور درگير عداوتي بودهاند که در دوران رياستجمهوري ترامپ، بدتر و بدتر هم ميشود. مايک پمپئو، وزير خارجه هم اوايل اين ماه تنش کلامي را جديتر کرد؛ وقتي از دنيا خواست ايران را منزوي کند و قول «اخراج تکتک پوتينهاي ايراني» از سوريه را داد. ايالات متحده و ايران آنچنان نسبت به هم خصومت دارند که اين فکر را ايجاد ميکند که تا ابد دشمن خواهند بود. ليمبرت در يک مصاحبه ميگويد: «من در اينباره بسيار فکر کردهام». ليمبرت که در ۷۵سالگي به سر ميبرد، همچنان به ايران علاقه دارد و متعهد است به آمريکاييها کمک کند اين کشور را بفهمند؛ او اما ديناميک رابطه دوجانبه را خطرناکتر از هميشه ميبيند: «فکر ميکنم بهترين اميدي که ميتوانيم داشته باشيم، اين است که وارد جنگ نشويم». ليمبرت به اين ترتيب توقعي پايين را به نمايش ميگذارد، گرچه به شکلي تراژيک، اين توقع واقعگرايانه است. به لحاظ نظري، هيچ کشور اسلامي براي ايفاي نقش رهبري در خاورميانه جايگاهي بهتر از ايران ندارد. اين به دلیل موقعيت جغرافيايي، ثروت و کمال مردم ايران است. اما اين پتانسيل با نفوذ ايران در سوريه، يمن، عراق، لبنان و با انزجار متقابلي که نسبت به آمريکا دارد، به هدر ميرود. هر دو طرف مقصر هستند. محکومکردن «شيطان بزرگ» جايگاهي مرکزي در دفاع ايران از انقلاب و پايههاي مذهبي آن دارد. دولت [آمريکا] هم تشديد فشار بر ايران را از ستونهاي مرکزي سياست خارجي خود قرار داده است. دشمني ايالات متحده و ايران آنچنان طولاني بوده است که بهسختي ميتوان زماني را به خاطر آورد که اين دو کشور شرکايي نزديک بودند؛ يعني بعد از به قدرترسيدن محمدرضا پهلوي در سال ۱۹۴۱ (1320). در طول جنگ جهاني دوم، ايران مسير تأمين کمکهاي «قانون وام و اجاره» به شوروي بود. در سال ۱۹۵۷، رئيسجمهور آيزنهاور فناوري برنامه هستهاي صلحآميز را به ايران داد. در دوران رئيسجمهور ريچارد نيکسون، ايران نگهبان منافع آمريکا در خليجفارس بود. اما خشم ايرانيان از ۱۹۵۳ در حال جوشش بود؛ زماني که ايالات متحده و بريتانيا نخستوزير منتخب دموکراتيک ايران را سرنگون کردند و به شاه اجازه دادند به قدرت برگردد. با انقلاب ۱۹۷۹، ايرانيها شاه را براي هميشه برکنار کردند. بحران گروگانگيري، نگاه آمريکاييها به ايران را مسموم کرد. در نمونههاي تازهتر، دشمني ايران با اسرائيل، حمايتش از حزبالله در لبنان، از دولت اسد در سوريه و از حوثيها در يمن، برنامه موشکي روبهرشدش و اين شک که ممکن است از برنامه هستهاياش براي ساخت سلاح هستهاي استفاده کند، به نگرانيها اضافه کرده است. ايران هم شکاياتي دارد: حمايت رئيسجمهور رونالد ريگان از عراق در مقابل ايران در جنگشان در سالهاي ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸، هدف قراردادن تصادفي يک هواپيماي مسافري ايراني بالاي خليجفارس به وسیله يک رزمناو آمريکايي در سال ۱۹۸۸ که باعث کشتهشدن ۲۹۰ نفر شد و چند دهه تحريم با هدف تغيير رفتار ايران. در آمريکا، جايي که تعداد کمي از مردم آمريکا از ايران ديدار يا دربارهاش مطالعه کردهاند، پيگيري رويکردي که بيشتر به دنبال همکاري باشد، سود سياسي چنداني ندارد. کميته روابطعمومي آمريکا-اسرائيل، مجاهدين خلق، گروه اپوزيسيون ايراني و عربستان سعودي که همگي اهداف ضدايراني قديمي دارند، لابي خود براي انتخاب مجازات به جاي تعامل را تشديد کردهاند. چنين فشاري، همراه با عداوت ترامپ نسبت به سلفش، او را در سال گذشته به سمت پارهکردن توافق ۲۰۱۵ ايران برد تا فرصتي منحصربهفرد را بر باد بدهد. اين توافق نهتنها برنامه هستهاي ايران را محدود کرده بود، بلکه فضايي بالقوه براي ايران و غرب آماده کرد تا به تدريج خصومت بين خود را کاهش و همکاريها را گسترش دهند. ايران هنوز اين توافق سهساله را رعايت ميکند؛ اما اقداماتش در منطقه را متوقف نکرده و توجيهي به ترامپ ميدهد که اين کشور را به عنوان دشمني آرامنشدني تصوير کند که بايد آزار داده شود و با تحريم مجازات شود. شکي نيست که هر تغييري در مورد حکومت ايران بايد از سوی ايرانيان آغاز شود و نه قدرتي خارجي مثل ايالات متحده. در عين حال، سياستهاي ضدآمريکايي ايران نبايد مانع تعامل دوجانبه شود. با وجود اينکه آمريکا بيش از يک دهه در ويتنام جنگيد، امروزه روابط با هانوي در حال شکوفايي است. حتي در اوج جنگ سرد، ايالات متحده و شوروي راههايي براي همکاري پيدا ميکردند، مثل همکاري در مسائل مربوط به کنترل تسليحات و حقوق بشر. اگر ترامپ براي ايجاد ثبات در خاورميانه اهميت قائل است، ناچار است با ايران تعامل کند، همان کاري که همين تابستان هم پيشنهاد آن را داد؛ اما فضاي بين دو کشور همچنان پرتنش است و حتي ليمبرت که مايل است با بچهها و نوههايش از ايران ديدن کند، شک دارد که هرگز اجازه بازگشت پيدا کند: «من آنها را به ياد چيزي در گذشتهشان مياندازم که ترجيح ميدهند دربارهاش فکر نکنند».
منبع: نیویورکتایمز
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.