ظهور نخبگان جهاني
عبدالحميد نورزايي . پژوهشگر افغان
قدرت منحصربهفرد بهمثابه مهمترين ويژگي دولتها شناخته ميشود؛ اين ويژگي در کشورهاي جهانسومي تبلور خاص و ويژهاي دارد و به عنوان مهمترين و اصليترين شاخص دولتهاي غيردموکراتيک شناخته ميشود که به وسيله آن مخالفان خود را سرکوب و کنترل ميکنند. اما در ساليان اخير با گسترش اينترنت و رشد طبقه متوسط معادلات دولتهاي غيردموکراتيک با مشکلات عديدهاي مواجه شده و هزينه سرکوب و مبارزه با افکار آزاد را براي آنها بسيار افزايش داده و در مواردي حتي رسواييهايي را به دنبال داشته است (به عنوان مثال ترور جمال خاشقجي). علت اين ناکاميها را ميتوان در عوامل و پارادايمهاي مختلفي عنوان کرد اما نگارنده ميخواهد به مهمترين عامل آن در اين نوشتار ژورناليستي بپردازد. از منظر جامعهشناسي سياسي ظهور طيف رهبران سياسي و مدني مخالف دولت بهعنوان مهمترين تهديد عليه دولتهاي خودکامه شناخته ميشود زيرا آنها توانايي بسيج عمومي و ايجاد تحرک در تودهها را دارند؛ از گاندي در هند تا نلسون ماندلا همگي توانستند به کمک تودهها به اهداف خود برسند. حال تصور کنيد اگر افرادي مانند گاندي نبودند، سيطره انگلستان بر هند تاچه زماني تداوم مييافت يا اينکه اگر فرد ديگري به جاي گاندي براي رسيدن به اهداف سياسي مبارزه مسلحانه را انتخاب ميکرد، چه تعداد در هند کشته ميشدند. همه دولتهاي خودکامه در جهان سوم اکنون با مهمترين تهديد موجوديت خود گريبانگير هستند. اين تهديد چيزي نيست جز ظهور نخبگان جهاني؛ کساني که توسط دولتهاي خود مورد آزار و شکنجه قرار گرفتهاند و پس از آزادي از زندان به کشورهاي ديگري پناهنده و در کشوري سوم آزاد و به دور از خطر زندان و تعقيب به فعاليت سياسي ميپردازند. همچنين اقدام به لابيگري ميکنند و با نمايندگان پارلمانها، سازمانهاي حقوقبشري، دولتمردان و... به صورت منظم تماس دارند. اين نخبگان به دليل اينکه داراي چهره شناختهشدهاي در بين کشورهاي مختلف هستند، جهاني محسوب ميشوند و نام آنها با کشور خود گره خورده است. آنها شايد مانند رهبران سياسي که در کشور خود محروم از همه چيز هستند، محبوب نباشند اما قدرت رسانهاي بسيار بيشتري دارند و برخلاف رهبران مطرح که بيشتر در زندانها هستند، نخبگان جهاني به طور منظم با استفاده از آزادي فراهمشده در تکاپو براي نيل به اهداف سياسي و مدني هستند. اين نخبگان فشار بسيار سنگيني بر دولتهاي خود وارد ميکنند و خطر خيزشهاي اجتماعي دولتها را متقاعد ميکند تا نسبت به جان آنها سوءقصد کنند. اما برخي ديگر از کشورها مانند چين راه ديگري را انتخاب کردهاند و با ايجاد زندانهاي بسيار بزرگ براي مسلمانان ترکستان شرقي همه را در راستاي ايدئولوژي خود شستوشوي مغزي ميدهند يا مثل تاجيکستان مانع از رفتن به حج ميشوند. يک نخبه مطرح جهاني ميتواند به دور از بازوهاي سرکوبگر دولت و به وسيله قدرت رسانهاي که در اختيار دارد تصويري واقعي از دولتهاي خودکامه به همگان ارائه کند اما برخي از اين نخبگان تحت نفوذ سازمانهاي امنيتي خارجي قرار ميگيرند و با دعوت مردم به تخريب اموال عمومي يا مبارزه مسلحانه با دولت مرکزي کشور را در خطر جنگ داخلي قرار ميدهند. اين دسته از نخبگان به دليل طمع و حمايتهاي بيحدومرز سازمانهاي امنيتي خارجي، متأسفانه از اهداف ملي دور ميشوند و آلت دست آن کشورها قرار ميگيرند و اين امر پايگاه اجتماعي آنها را تضعيف و اصلاحات در دولتهاي خود را با مشکل مواجه ميکند. نخبگان جهاني بايد به اعتماد تودههاي فرودست ارج نهند و در راستاي منافع ملي مردم خود فعاليتهاي خود را متمرکز کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.