|

گفت‌و‌گویی با وندی براون درباره دیوارکشی‌های مرزی

دیوارکشی: راه‌حل قرن چهارمی برای مشکل قرن بیست‌ویکمی

ترجمه: سهند ستاری

چند ماهی است بخش‌های غیرضروری برخی وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولت فدرال ایالات متحده نظیر وزارتخانه‌های مسکن، وزارت امنیت داخلی، کشاورزی، امور خارجه و دادگستری به دستور دونالد ترامپ تعطیل شده است. دلیل تعطیلی مخالفت سنا با تصویب منابع مالی مورد نظر ترامپ برای ساخت دیواری در مرز مکزیک است. رئيس‌جمهور منتخب آمريكا از روزهای اول کارزار انتخاباتی‌اش وعده داده بود 3200 كيلومتر «ديوار نفوذناپذير، ‏واقعي، بلند، محكم و زيبا» در مرز مكزيك بسازد. البته تقریبا 1029 کیلومتر از این دیوار در زمان جورج بوش ساخته شده که مورد پسند ترامپ نیست. مع‌الوصف، گفته مي‌شود ترامپ براي ساخت اين ديوار به چهار سال وقت و تقریبا 20 ‏ميليارد دلار پول نياز دارد. او ‏آن‌قدر مصمم بود که حتی در پی حوادث شارلوتزويل در جمع هوادارانش در شهر فينيکس آريزونا ‏تهديد کرد اگر کنگره بودجه ساخت ديوار مکزيک را تأمین نکند دولت فدرال را تعطيل مي‌کند: «ديوار را ‏مي‌سازيم حتي اگر مجبور شويم دولت را تعطيل کنيم. مردم آمريکا به کنترل مهاجرت رأی داده‌اند». سرانجام ترامپ تهدید خود را تقریبا عملی کرد. ولی اعلاميه‌ها، هشدارها و اقدامات ترامپ امری جديد نيست و خبر از تداوم روند تاريخي و جهاني ‏ديواركشي مي‌دهد، با این تفاوت که کشورهای دیگر بدون هیاهو به دیوارکشی ادامه می‌دهند. بعد از بحران پناه‌جویان در تابستان 2015 كشورهاي اروپايي نزديك به 1200 كيلومتر حصار «ضد مهاجرت» ساخته يا مي‌سازند، يعني حدود 40 درصد از طول ديواري كه ترامپ بناست در مرز مكزيك بسازد هم‌اكنون در اروپاي ‏متحد و واحد کشیده شده است. ‏‏مجارستان، اتريش، اسلووني، مقدونيه، بلغارستان، نروژ، ‏روسيه، فرانسه و بریتانیا در مرزهای خود با یکدیگر دیوار کشیده‌اند. معروف‌ترین پروژه دیوارکشی نیز مربوط به ساخت دیوار حائل در کرانه باختری است که الگوی ترامپ به حساب می‌آید. البته پروژه‌هاي هزينه‌بر ديوارکشي صرفا محدود به اروپا و آمريکا نيست و از دولت‌هاي فقير تا غني در سراسر سياره زمين ميل عجيبي به دیوارکشی و حصارکشی دارند: عربستان در مرز با عراق و یمن، امارات در مرز عمان، آفريقاي جنوبي در مرز زيمباوه، ازبكستان با قرقيزستان، افغانستان با تركمنستان، تايلند با مالزي، چین با کره شمالی، مصر با غزه، هند با بنگلادش و پاکستان، عراق با کویت، اسپانیا با مراکش، برزيل در مرز پاراگوئه، پاکستان با افغانستان و حتی كشور بسيار كوچك بوتساوانا با زيمباوه. همچنین ايران در مرز با پاكستان ديوار بتوني سه‌متري به طول 700 كيلومتر و با ضخامت نزديک به يک متر کشيده که گفته مي‌شود يکي از مستحکم‌ترين ديوارهاي مرزي جهان است. تركيه نيز ساخت ديواري را در مرزهاي خود با ايران آغاز و دولت ايران نيز از اين اقدام استقبال كرده است. تمام اين موارد، مجموع هزاران کيلومتر ديوار بر روي سياره زمين، نشانه چیست؟ وندی براون، نظریه‌پرداز رادیکال چپ آمریکایی، کتابی دارد تحت عنوان «دولت‌های محصور، افول حاکمیت» که می‌کوشد در آن به این پرسش پاسخ دهد. این کتاب به همین قلم در دست ترجمه است. در نظر براون «همه دیوارها اثرات مهمی به بار می‌آورند که فراتر از اهداف بیان‌شده و رسمی آن‌هاست یا حتی در تقابل با این اهداف قرار می‌گیرد؛ هیچ‌کدام از دیوارها واقعا در صدد حل‌وفصل یا حتی کاهش اساسی تعارض‌ها، خصومت‌ها یا عبور و مرور نیستند؛ تک‌تک این دیوارها با ادعای موقتی‌بودن ساخته می‌شوند ولی دائمی می‌شوند؛ ساخت‌شان هزینه‌های بسیار دارد ولی بی‌اندازه فراگیر است. این‌ موارد درباره تمام دیوارهایی که ملت- دولت‌ها طی دو دهه اخیر ساخته‌اند صادق است». براون ساخت دیوارهای جدید را پاسخی به حاکميت رو به زوال ملت-دولت در عصر جهانی‌سازی می‌داند. در نظر او در دنیای جهانی‌شده تنش‌هایی بنیادی وجود دارد: تنش‌های ميان راه‌دادن و راه‌بستن، به هم پیونددادن ‏و از هم جداکردن.‏ ‏يك جلوه این تنش‌ها را می‌توان در مرزهايي دید كه روزبه‌روز بازتر ‏مي‌شوند و جلوه دیگر آن را در تخصیص بی‌سابقه بودجه‌ها برای تحکیم مرزها. او جهاني‌‌کردن را صحنه ‏نمایش انبوهي از تنش‌هاي به‌هم مرتبط می‌داند، تنش میان شبكه‌هاي جهاني و ملت‌گرايي‌هاي محلي، قدرت مجازي و واقعي، سیاست‌های محرمانه و شفافيت، قلمروسازی و قلمروزدايي، تنش‌هاي ميان منافع ملي و بازار ‏جهاني و به همین اعتبار، تنش ميان ملت و دولت، امنيت اتباع و سوژه‌ها و تحرکات سرمايه. در نظر براون «يكی از مکان‌های استقرار اين تنش‌ها ديوارهاي جديدي است كه جهان را خط‌کشی مي‌كنند». ترامپ هفته گذشته در یک سخنرانی تلویزیونی بار دیگر به ضرورت دیوارکشی در مرز مکزیک پرداخت که تفاوت‌هایی با سخنرانی‌های قبلی او داشت. پس از این سخنرانی آتوسا آبراهامیان، دبیر ارشد مجله نیشن، گفت‌وگویی با وندی براون انجام داده که در ادامه می‌خوانید.

سخنرانی دونالد ترامپ را در تلویزیون دیدید؟ بله. راستش در دفتر کارم بودم، چون ساعت اینجا [کالیفرنیا] سه ساعت [از واشنگتن] جلوتر است. آخر روز بود و یک ساعتی می‌شد ‏که این طرف و آن طرف می‌خواندم تا ببینم پیش‌بینی مردم چیست و خودم چه توقعی باید داشته باشم. وقتی سخنرانی ترامپ را ‏می‌دیدم، فهمیدم چرا ترامپ این کارها را کرد. او هم می‌کوشید بحران را پشت سر بگذارد و هم از ‏دیوار پیشنهادی‌اش دفاع کند. معتقدم ترامپ و تیمش خوب خبر داشتند که مخاطبان توقع شنیدن اظهاراتی خلاف واقع را ‏دارند و می‌دانند که ترامپ با اغراق و ارعاب و کوبیدن دموکرات‌ها و مخالفان صحبت می‌کند. ‏رگه‌ای از همه این‌ها در این سخنرانی ترامپ وجود داشت، ولی به‌هیچ‌وجه سراغ این بحث‌ها نرفت. سخنرانی بسیار هوشمندانه‌ای بود: شروع‌ سخنرانی کلا درباره امنیت مرزها بود و فقط پایان آن به دیوار مرزی اختصاص داشت. چرا ترامپ این نکته را پیش کشید که دیوار مرزی ضروری‌ترین چیز برای سیاه‌ها و آمریکای لاتینی‌هاست؟ کاری که ترامپ کرد خلاف این ایده است که او نژاد‌پرستی تمام‌عیار است و از مردم رنگین‌پوست نفرت دارد. ‏در سخنرانی او جمله‌ای درباره دوست‌داشتن بود: «شما دور خانه‌تان دیوار می‌کشید، نه به خاطر اینکه از آدم‌های بیرون متنفرید بلکه ‏چون آدم‌های داخل خانه را دوست دارید». این جمله - و توسل به کمک‌های بشردوستانه - تلاشی ناشیانه و ناکام بود برای مصادره ‏برخی استدلال‌های دست‌چپی و به چالش‌کشیدن تصویر نژادپرستانه‌ای که از او ارائه شده. درست است که این تصویر پایگاه اجتماعی او را راضی می‌کرد ولی ترامپ می‌دانست که ‏باید از آن فراتر رود. ‏ نکته بسیار جالب توجه اینکه جریان‌های دست‌راستی سرتاسر اروپا هم پیش‌تر چنین حرکتی کرده بودند. مارین لوپن در کارزار ‏ریاست‌جمهوری‌ خود که در شمال شرقی فرانسه به راه انداخت رجز می‌خواند که «فرانسه خانه ماست. این حق ماست که تصمیم ‏بگیریم چه کسی وارد این خانه شود، چگونه بیاید، و تا کی بماند». این همان مضمونی است که کشور را بدل می‌کند به خانه - و ‏نباید فراموش کنیم که بخشی از کل پروژه اخلاقی نولیبرالیسم خصوصی‌کردن همه چیز از جمله کشور و بدل کردن آن به ملک ‏خصوصی کسانی است که از قبل در آن کشور بوده‌اند. ‏ با این منطق، معلوم است که شما حق دارید دیگران را راه ندهید. نسخه ترامپ از این منطق، یعنی اظهار نظر او درباره «دوست‌داشتن اهل خانه»، راهی بود برای این که موضوع بحث را از خصومت با همسایگان به حقوق ملت و اموال ملی تغییر دهد. افکار شما از زمانی که کتاب «دولت‌های محصور» را نوشتید چه تغییری کرده است؟ من این کتاب را در پاسخ به دو مسئله متفاوت نوشتم. یکی مسئله دیوارکشی‌ها در جهان پس از سقوط دیوار برلین در سال 1989 بود. ‏در سال 1989 همه این فرض را مسلم گرفته بودند که ما در دوران ساختن یک دهکده جهانی به سر می‌بریم، در قالبی نولیبرال ‏یا حتی چپ‌تر، اما آنچه عملا اتفاق افتاد سربرآوردن تعداد زیادی دیوار بود که در سرتاسر جهان کشیده شد. همچنین به ‏جزئیات خاص مرز ایالات متحده- مکزیک علاقه‌مند بودم.‏ آن زمان استدلالم این بود که دیوارها پاسخی بودند به «افول» حاکمیت و ملت در مواجهه با جهانی‌سازی. دیوارها دال‌هایی بودند برای ‏توده‌هایی که در رنج و فلاکت‌ به سر می‌برند، دال‌هایی برای از دست‌رفتن یک «ما»ی ملی و نظارت ملی - و همه آن چیزهایی که ‏شاهد فوران عظیم آن‌ها بوده‌ایم.‏ در سال 2010 این وضع اوج می‌گرفت. حرف درستی که ترامپ در مورد مرز آمریکا- مکزیک می‌زند این است ‏که دموکرات‌ها به اندازه جمهوری‌خواهان مشتاق استفاده از تئاتر سیاسی دیوارکشی‌اند. دایان فاینستاین [سناتور دموکرات ایالت ‏کالیفرنیا] از چهره‌های اصلی مدافع استفاده از استحکامات و موانع مرزی در کالیفرنیا بود. ‏ تز من در این کتاب حالا از مسلمات عقل سلیم است. دیوارها مطلوب‌اند چون نشانه یک چیزند: دیوارها بین «ما» و «آنها» تمایز می‌گذارند و ظرفیت ما را برای به دست‌گرفتن زمام امور نشان می‌دهند.‏ یک مسئله دیگر هم هست که از سال 2010 تا 2019 تغییر کرده. ترامپ چیزی را در سخنرانی‌اش جا انداخت که واقعا مهم است: ‏تفاوت بین مهاجران و پناه‌جویان. در ذهنیت آمریکایی‌ها، تفاوت بین این دو گروه چندان روشن نیست و از نظر راست‌گرایان افراطی ‏این دو کاملا یکی‌اند: یعنی هیچ فرقی بین یک شخص مجرم بی‌اوراق هویت در ایالات متحده و یک متقاضی پناهندگی وجود ‏ندارد. ترامپ هر دوی آنها را در سخنرانی‌اش یکی کرد.‏ وقتی کتاب «دولت‌های محصور، افول حاکمیت» را نوشتم، چندان به مسئله پناه‌جویان نپرداختم، ولی این دقیقا همان چیزی است که باید بدان بپردازیم. بحرانی وجود دارد با مجموعه‌ای از الزامات و پروتکل‌های بین‌المللی که ترامپ می‌کوشد آن‌ها را دور بزند. برای مواجهه با این‌ها هیچ‌چیز پوچ‌تر از ساختن یک دیوار نیست. فکر می‌کنید تفاوتی نمادین یا ماهوی بین یک دیوار بتونی و یک مانع فلزی وجود دارد؟ بله، و برای توضیح این مسئله بهترین نمونه دیوارکشی اسرائیلی‌ها است. یکی از چیزهایی که آنها دریافته‌اند این است که اگر یک دیوار تیره و کدر بسازید، نمی‌توانید آن طرف دیوار را خوب ببینید. برخی تکنولوژی‌های نظارتی وجود دارد که تا حدودی این تصور را زیر سؤال می‌برد. بنابراین مؤثرترین حائل آن نوع حائلی است که در فرودگاه‌ها می‌بینید: یعنی خاصیت نفوذپذیری دارد با حس‌گرها، اشعه ایکس، زنگ، آژیر، و انواع وسایلی که حرکت را نشان می‌دهد. دیوارکشی روش قدیمی‌هاست و اینجاست که حق با دموکرات‌هاست: این یک راه‌حل قرن چهارمی است برای یک مشکل قرن بیست‌ویکمی. فرق دیوار با مرز چیست؟ دیوار و مرز رابطه‌ای بی‌حدواندازه دارند. اینکه حاکمیت از طریق قلمروداری ابراز می‌شود - احتمالا از مهم‌ترین مسائل امروز ما - و حکومت قانون و توانایی تصمیمات حاکم به قلمرو گره می‌خورد، یکی از راه‌های فروپاشی نظم وستفالیایی است که دستاورد آن برای ما حاکمیت ملت-دولت بود. عمل حاکم اغلب بیرون از مرز است - بیرون از مرز یعنی با برون‌سپاری تصمیمات، نظارت و کنترل سایر ملت‌ها و کشورها. این توافقی است که ترامپ می‌کوشد با مکزیک بر سر مهاجران منعقد کند که آنجا بمانند تا وقتی وضعیت تقاضای آنها بررسی شود. البته عمل حاکم می‌تواند کاملا درون یک کشور اجرا شود: تمایز بین گشت‌های مرزی، پلیس، نیروی نظامی و گروه‌های داوطلب از بین رفته است. و وقتی متوجه این موضوع می‌شوید، به بحرانی درون یک قلمرو مرزبندی‌شده می‌رسید. آیا چیزی درباره دیوارها در این گفت‌وگو از قلم افتاد که بخواهید اضافه کنید؟ دیوارها علاوه بر اینکه اجراهایی تئاتری از حاکمیت ملت- دولتی‌اند که جهانی‌سازی به شدت آن را تضعیف کرده، به لحاظ گفتاری مشکلات و مسائل سیاسی را به گردن یک «دیگری» اهریمنی می‌اندازند که «بیرون» از یک ملت تعریف می‌شود. در حال حاضر، این‌ «دیگری» یا «بیرون» اهریمنی شامل بحران مواد مخدر، تروریسم، جرم و جنایت، و بحران اقتصادی برای طبقه کارگر و طبقه متوسط است. در واقع، دیوار هیچ تأثیری بر قاچاق هروئین از مکزیک ندارد (چون با وسایل نقلیه‌ قانونی از مرز وارد کشور می‌شود)، و البته عامل بحران مصرف مواد مخدر در میان سفیدپوستان آمریکایی هم این هروئین نیست؛ عامل این بحران ناامیدی اقتصادی و اجتماعی، نظام درمانی ضعیف، نسخه‌های الکی1 و تجویز بی‌رویه مسکن‌هاست. تروریسم از مرز جنوبی کشور نمی‌آید؛ بلکه ترکیبی است از نتایج سه دهه سیاست‌های فاجعه‌‌آمیز در خاورمیانه و قاتلان داخل کشور (عمدتا مردان سفیدپوست) که خیلی راحت به تفنگ دسترسی دارند. محله‌های مهاجرنشین و مهاجران تازه‌وارد بیش‌ازحد مطیع قانون‌اند و می‌خواهند به‌مراتب بالای اقتصادی و آموزشی برسند. البته مهاجران بی‌اوراق هویت نه‌تنها شغل‌های آمریکایی‌های سفید‌پوست را از آنها «نمی‌ربایند»، بلکه تأمین‌کننده نیروی کاری با دستمزد پایین در کشاورزی، ساخت‌وساز، نظافت، تعمیرات و پرستاری‌ خانگی هستند. بی‌ثباتی اقتصادی برای طبقه متوسط و کارگر نتیجه نظریه نولیبرالی «کاهش هزینه‌های تولید» (race to the bottom) در دستمزدها، مالیات‌ها، و هزینه‌های زیربنایی، اتحادیه‌های ازهم‌پاشیده، دسترسی محدود به آموزش، بدهی، و رشد نجومی قیمت مسکن و هزینه‌های درمانی است. «دیوار بزرگ و زیبا»ی ترامپ داستان متفاوت و ساده‌تری را القا می‌کند. داخل کشور همه‌چیز خوب است (امن، سخت‌کوش، قانون‌مدار است) و خارج از کشور همه‌چیز بد است (خطرناک، انگل‌وار، جنایت‌بار است) و همه بدبختی‌ها ناشی از آن است. البته ترامپ سوار بر این داستان به قدرت رسید و مادامی که دیوار مهم‌ترین شمایل این داستان باشد، به‌راحتی‌ از دیوار دست نخواهد کشید. پی‌نوشت: 1. pill mills: در آمریکا بعضی داروها فقط با نسخه فروخته می‌شود و نمی‌توان به صورت آزاد تهیه کرد؛ گاهی موجود نیست و اغلب بسیار گران است. معمولا بخش عمده هزینه داروهای مخدر قانونی را بیمه پرداخت می‌کند. در این میان کار برخی پزشک‌ها نوشتن نسخه تقلبی است تا بیمه هزینه دارو را پرداخت ‌کند و بعد در بازار آزاد فروخته ‌شود. منبع: Nation

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.