عراق روي خط باريک بين ايران و آمريكا
مترجم: روحاله نخعي
عراق دنبال برپايي سياست خارجي مستقلی در ميانه رقابت آمريکايي- ايراني است؛ درحاليکه در هفتههاي اخير و در پسزمينه تلاشها، با ديدارهاي مکرر و آشفته ديپلماتيک به بغداد مواجه است. ملک عبدالله، پادشاه اردن، دوشنبه به بغداد رفت. اين سفر که اولين سفر او به عراق در بيش از يک دهه گذشته بود، آخرين نمونه از زنجيرهاي از ديدارهاي ديپماتيک در سطح ارشد است که از زمان سفر بيخبر رئيسجمهور آمريکا در کريسمس، با سرعت و پشت سر هم انجام شدهاند.
تا ميانه ژانويه ۲۰۱۹، عراق شاهد تحرکات ديپلماتيک درخور توجهي بوده است. مايک پمپئو، وزير خارجه ايالات متحده، توقفي غافلگيرکننده در بغداد داشت. وزير نفت ايران بعد از او به بغداد رفت و سپس محمدجواد ظريف، وزير خارجه که اعلام کرد حسن روحاني، رئيسجمهوری ايران، قرار است ۱۱ مارس [کمتر از دو ماه ديگر] به عراق سفر کند. بعد از ظريف، اين هفته همتاي فرانسوياش به عراق رفت. اين دور فشرده سفرها، نشانهاي از تلاش ظريف در عراق براي حفظ تعادل بين دولت ترامپ و جمهوري اسلامي است که دولت اين کشور همچنان دنبال ميکند. فرانسه و اردن نیز تحت تأثير اين رقابت هستند. اين حقيقت که هم آمريکا و هم ايران، بهجاي ديکتهکردن مسائل داخلي و بينالمللي از واشنگتن و تهران، در سفرهاي پشت سر هم دنبال جلب حمايت دولت بغداد هستند، نشان ميدهد عراق به سياست خارجي مستقل و خودمختاري که از ۲۰۰۳ از چنگش گريخته بود، دست يافته است. سياست خارجي فعلي عراق شباهتهايي به سياست «بيطرفي مثبت» جمال عبدالناصر دارد. وقتي ترامپ در دسامبر به عراق پرواز کرد تا در کريسمس با سربازان آمریکا ديدار کند، اصرار کرد عادل عبدالمهدي، نخستوزير عراق، به يک پايگاه هوايي آمريکايي در بياباني در غرب بغداد بيايد. نخستوزير اين درخواست را رد کرد و پيام داد ترامپ بايد پروتکلهاي ديپلماتيک را رعايت کرده و با او در دفتر نخستوزير ديدار کند. بعد از سفر ريک پري، وزير انرژي آمريکا، به عراق در دسامبر [ماه گذشته]، مايک پمپئو در ۹ ژانويه با عبدالمهدي (در دفتر نخستوزير) ديدار کرد و بر پيام پري بر سر نياز به «استقلال انرژي عراق» تأکيد کرد. بااينحال، درست يک روز بعد، بيژن زنگنه، وزير نفت ايران، با ثامر الغضبان، وزير نفت و لوي الخطيب، وزير برق عراق ديدار کرد. با وجود فشار سياسي آمريکا، هر دو نفر تکنوکراتهايی عراقي هستند و متوجه نياز عراق به گاز طبيعي ايران که ۴۰ درصد از نيازهاي الکتريسيته کشورشان را تأمين ميکند، شدهاند. وقتي ايران در تابستان گذشته بعد از اختلافي بر سر پرداخت، صادرات برق به عراق را قطع کرد، اعتراضهایی طولاني در بصره آغاز شد و در کوتاهمدت، شرکتهاي ايالات متحده نميتوانستند منابعي را که از ايران ميآمد، جايگزين کنند. بعد از سفر پمپئو، جواد ظريف، همتاي ديپلماتيکش در ايران، با بيش از ۵۰ شرکت ايراني به بغداد پرواز کرد تا راههاي تجارت با عراق را در مواجهه با تحريمها باز نگه دارد. با توجه به ريال روبهتضعيف ايران، حالا صادرات ايران، از برنج و مرغ گرفته تا مصالح ساختماني، براي عراقيها ارزانتر است و اين غلبه ايران بر بازار عراق را تضمين ميکند؛ حتي در حالي که ايالات متحده تلاش ميکند عراق را از اين صادرات برحذر دارد. فشردگي ديدارها نشان ميدهد تلاش آمريکا براي تطميع عراق به جداشدن از ايران، با توجه به روابط اقتصادي و تجارياش با همسايه، محکوم به شکست است و بغداد روابط با هر دو دولت را حفظ خواهد کرد و از آن بهره ميبرد. رقابت آمريکايي- ايراني فرصتي براي عراق به وجود آورده که در مقابل يک ابرقدرت و يک قدرت منطقهاي، حدي از استقلال را حفظ و از دشمني آنها به سود خود استفاده کند. منبع: TRT World
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.