همدلی ملی؛ اکسپو یا بخاری
علیرضا امتیاز
شهر دوبی در فروردینماه ۱۴۰۰، نخستین شهری در خاورمیانه است که اکسپوی جهانی در آن برگزار میشود. در اهمیت اکسپو باید گفت که بعد از جام جهانی و المپیک سومین رویداد بزرگ جهانی است که پیشبینی میشود ۲۵ میلیون نفر در طول شش ماه برگزاری از این رویداد بازدید کنند. هدف اکسپو آشنایی مردمان کشورهای مختلف با فرهنگ و پیشرفتهای تکنولوژی یکدیگر و ایجاد گفتوگو و همدلی میان آنان است که با برپایی پاویونهایی از کشورهای شرکتکننده شکل میگیرد. ایران در سال 2015 و در بحبوحه مذاکرات اتمی که منجر به امضای برجام شد، با یک پاویون اختصاصی در اکسپوی میلان شرکت کرد در آن سال ساخت پاویون ایران شش میلیون یورو هزینه در برداشت که حدودا همین مقدار نیز برای بودجه جاری شش ماه برگزاری اکسپو هزینه شد. برگزاری اکسپوی جهانی در سالهای اخیر با انتقادات بسیاری از سوی معماران و فعالان محیط زیست و همچنین فعالان اجتماعی روبهرو شده است. ازجمله این انتقادات ساخت بسیار پرهزینه پاویونها و بهرهبرداری بسیار کوتاهمدت ششماهه از آنهاست. همچنین از حملونقل ۲۵ میلیون نفر و میزان کربن مصرفشده برای انتقال این تعداد مسافر و ایجاد زیرساختهایی که پس از اکسپو بدون استفاده رها میشوند، بسیار انتقاد شده است. طبق تحقیقات یک نهاد مدنی مستقل در اروپا، هزینه انجامشده در اکسپوی میلان 2.5 میلیارد یورو برآورد شده که برای ریشهکنی بیسوادی در آفریقا کفایت میکرد. همچنین با هزینه دفع زباله و مصرف انرژی در اکسپو میلان برق دائم ۵۰ میلیون نفر را میتوان تأمین کرد. از سوی دیگر فعالان اجتماعی به تبعیض دسترسی به اطلاعات در اکسپو اعتراض دارند. در واقع این اطلاعات تنها در دسترس درصد ثروتمندی از جامعه جهانی که امکان مسافرت و بازدید از اکسپو را دارند، قرار دارد و امکان تساوی در دسترسی به اطلاعات در اکسپو نادیده گرفته میشود. فعالان اجتماعی اعتقاد دارند اگر همین هزینه در بستر اینترنت انجام شود، علاوهبر عدالت اجتماعی در دسترسی به اطلاعات تعداد مخاطبان اکسپو بسیار بیشتر خواهد بود. اما گروه فرانسوی برگزارکننده اکسپوهای جهانی بدون توجه به این انتقادات کماکان به ترویج پارادایم قرن نوزدهمی اکسپو در سطح جهانی میپردازد و بر اجرای اکسپوی جهانی به سیاق کلاسیک خود اصرار دارد. این روزها در ایران شاید در شرکت نمایشگاههای بینالمللی بهعنوان مجری اکسپو یا در میان معماران بحث بر سر چگونگی شرکت در اکسپوی دوبی مطرح باشد. اینکه چگونه به طرح نهایی پاویون ایران برسیم و چه مراحلی را باید طی کنیم. لیکن این یادداشت به بحث در باره چرایی شرکت در اکسپو میپردازد که بیشتر از طرف دستگاه دیپلماسی بایستی مورد توجه قرار گیرد. مطمئنا دولت درک میکند که کشور به اجبار در شرایط پسابرجام قرار گرفته است و نیاز دولت به فراخواندن مردم به مقاومت و استقامت در این دوران باید بهوسیله همدلی دولت با مردم تقویت شود. نزدیکترین سویهها و نشانههای همدلی دولت میتواند حذف هزینهکرد بودجه در جاهای بیاثر یا کماثر یا مصرف هوشمندانه بودجه باشد. مسلما تمامی نکات مثبتی که در شرکت ایران در اکسپو نهفته است، بارها گفته شده و شناختن فرهنگ ایران به جهانیان و ایجاد باب گفتوگو همیشه برای ایران لازم و مفید بوده است. لیکن در فضای اجتماعی - سیاسی که جامعه فشار اقتصادی را در تمامی سطوح تجربه میکند، به نظر میرسد شرکت ایران در اکسپو میتواند همدلانه مورد تردید قرار گیرد و به گزینههای بهتری برای اینگونه خرجکرد اندیشید. چندیپیش وزیر آموزشوپرورش در مصاحبهای گفت با توجه به اعتباری که دولت و آموزش دارد، حذف بخاری از مدارس تا هفت، هشت سال دیگر ممکن نیست. 120 هزار کلاس آموزشوپرورش سیستم گرمایشی استاندارد ندارد. این تعداد کلاس درس حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار دانشآموز را در خود جای داده است. اگر قیمت هر بخاری استاندارد 600 هزار تومان باشد، با هزینه پاویون ایران در میلان میشد تمام این ۱۲۰ هزار کلاس درس را استاندارد کرد و با هزینه احتمالی پاویون ایران در اکسپوی دوبی نیز. گاهی مسئله همدلی تنها انتخاب درست اولویتهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.