|

ایالات متحده، خسته از جراحت‌های خاورمیانه

دنیل دی پتریس

سفر هشت‌روزه مایک پمپئو، وزیر خارجه ایالات متحده، به خاورمیانه که از اردن آغاز و در نهایت به عمان ختم شد، حامل پیامی از دونالد ترامپ به کشورهای منطقه بود. این سفر چند هفته پس از استراتژی جدید ترامپ در قبال سوریه صورت گرفت. رئیس‌جمهور ایالات متحده در تصمیمی که خشم و استعفای جیمز متیس، وزیر دفاع آمریکا، را در پی داشت، اعلام کرد نیروهای آمریکایی را در ماه‌های پیش‌ِرو از سوریه خارج خواهد کرد. پمپئو بخش زیادی از زمان مذاکرات خود با رهبران کشورهای عربی متحد واشنگتن در خاورمیانه را صرف متقاعدکردن آنها درباره تغییرنکردن سیاست ایالات متحده در قبال خاورمیانه کرد. وزیر خارجه دولت ترامپ تلاش کرد تا به متحدان واشنگتن اطمینان دهد که آمریکا همچنان نقش کلیدی در منطقه ایفا خواهد کرد. پمپئو نیز مانند دیگر وزیران خارجه آمریکا که بیشتر وقت خود را در سفر به کشورهای خارجی صرف سخنرانی و لفاظی‌های خوش‌آب‌ورنگ می‌کنند، از واشنگتن به عنوان «قدرتی نیکو» یاد کرد و به متحدان آمریکا در خاورمیانه وعده داد که این کشور در زمان سختی و بحران در کنار شرکای خود خواهد ماند. آنچه از سخنان وزیر خارجه آمریکا در خاورمیانه برمی‌آید، حاکی از درس‌نگرفتن واشنگتن از درس‌ها و تجربه‌های گذشته است. در دهه‌های اخیر ایالات متحده بارها با پیامدهای مداخله در دیگر کشورها از جمله در کشورهای خاورمیانه به بهانه توسعه دموکراسی روبه‌رو شده است و این طور به نظر می‌رسد که نه‌فقط از این تجربه‌های تلخ درسی گرفته نشده است، بلکه اصرار بر ادامه این روند در میان رهبران کاخ سفید به چشم می‌خورد. هدفی که برای سفر پمپئو به خاورمیانه تعیین شده، نشان می‌دهد که واشنگتن هنوز در درک چرایی بحرانی‌شدن وضعیت خاورمیانه مشکل اساسی دارد. شاید پمپئو تصور می‌کند که ریشه بحران‌های متعدد موجود در خاورمیانه به دلیل کاهش نقش رهبری ایالات متحده و گسترش حوزه نفوذ ایران است. اما این تصوری کاملا نادرست است. اگر بخواهیم تنها یک دلیل برای آشوب فعلی در خاورمیانه نام ببریم، باید به حکومت‌های منطقه و شیوه حکمرانی آنها نگاهی دوباره بیندازیم. حکومت ایران در سال‌های اخیر و پس از آغاز جنگ در سوریه، قدرت و نفوذ خود در خاورمیانه را افزایش داده و با توافق هسته‌ای سال 2015 فضای بیشتری برای مانور در منطقه کسب کرد. اما با روی کارآمدن دونالد ترامپ و خروج او از توافق هسته‌ای و اعمال مجدد تحریم‌ها علیه ایران، تنش میان واشنگتن و تهران دوباره اوج گرفت. در ادامه این تنش‌ها هم قرار است در ماه فوریه نشستی در لهستان با حضور وزیران خارجه کشورهایی از اروپا، خاورمیانه، آسیا و آفریقا و با موضوع ایران برگزار شود تا درباره بهترین شیوه برای تغییر رفتار ایران بحث شود. اما با اینکه اقدامات ایران در خاورمیانه به مذاق ایالات متحده و متحدان منطقه‌ای‌اش خوش نمی‌آید، اما نباید ریشه وضعیت پرآشوب منطقه را فقط در اقدامات این کشور جست‌وجو کرد. دیگر کشورهای خاورمیانه هم نقش پررنگی در تنش‌آفرینی در منطقه دارند. نگاهی به عربستان به عنوان مهم‌ترین متحد عرب آمریکا در خاورمیانه بیندازیم. تا سال‌های اخیر سیاست خارجی در پادشاهی عربستان بر اساس «دیپلماسی دسته‌چک» اعمال می‌شد. به گونه‌ای که مقام‌های عربستان با تعیین استراتژی خود در پشت پرده، به حمایت مالی و نظامی از جریان‌ها و گروه‌هایی می‌پرداختند که در جهت خواست ریاض حرکت کند. اما با روی کارآمدن محمد بن‌سلمان، پسر ملک‌سلمان پادشاه عربستان، این دیپلماسی با تغییر چشمگیری روبه‌رو شد. با انتصاب محمد بن‌سلمان جوان به عنوان وزیر دفاع در سال 2015 و سپس ارتقای او به عنوان ولیعهد، سیاست خارجی عربستان هم در دست محمد بن‌سلمان قرار گرفت و دیپلماسی یک‌نفره عربستان به صحنه مداخله‌های شخصی ولیعهد جوان تبدیل شد و این مداخله‌ها از سوی فرزند بی‌تجربه پادشاه عربستان، زخم‌های عمیقی بر پیکر دیپلماسی این کشور ایجاد کرد. اگرعربستان سعودی زمانی به عنوان معیار ثبات در خاورمیانه به شمار می‌رفت، اکنون ریاض منبع تنش و ناآرامی در منطقه محسوب می‌شود. گروگان‌گرفتن سعد حریری، نخست وزیر لبنان و اجبار او به استعفا از مقام خود، بایکوت اقتصادی قطر، عملیات نظامی در یمن و رقم‌زدن فاجعه انسانی در این کشور و قتل فجیع جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد ریاض در کنسولگری عربستان در استانبول، دستاوردهای هدایت دیپلماسی عربستان از سوی محمد بن‌سلمان به شمار می‌آید. بنابراین اگر بخواهیم از نگاه دولت ایالات متحده هم تحولات سال‌های اخیر در خاورمیانه را نظاره‌گر باشیم، باید اعتراف کرد که عربستان بیش از هر کشور دیگری در منطقه علیه منافع آمریکا عمل کرده است. با این حال، پمپئو در سفر خود به منطقه به هر موضوعی اشاره کرد جز هشدار به رهبران عربستان درباره رویکرد جنجالی خود در خاورمیانه. پمپئو در این هشت روز فرصتی طلایی برای هشدار به متحدان آمریکا در خاورمیانه را از دست داد. او باید به رهبران این کشور‌ها تأکید می‌کرد که ایالات متحده فقط در صورتی به نقش کلیدی خود در خاورمیانه ادامه می‌دهد که منافع و امنیتش تأمین شود. این منافع محدود هستند و لزوما با منافع متحدان این کشور در خاورمیانه هم‌خوانی ندارند. منبع: نشنال اینترست

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.