|

چرا توافق هسته‌اي ايران هنوز براي اروپا مهم است

سه سال پيش، ايران و قدرت‌هاي جهاني برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را پياده کردند که در مقابل لغو تحريم، برنامه تسليحاتي هسته‌اي اين کشور را محدود مي‌کرد. اين توافق هنوز هرچند با سختي، اما پابرجاست. بعد از خروج ايالات متحده در مي‌ (ارديبهشت) گذشته، نشانه‌هايي روبه‌رشد حاکي از اين هستند که کشورهاي امضاکننده، در تلاش براي جلوگيري از فروپاشي برجام به ستوه و درماندگي رسيده‌اند. در چنين فضايي، براي سرمايه‌گذاران توافق مهم است که به خاطر داشته باشند چرا اين توافق اهميت خود را حفظ کرده است:
* برجام محصول بيش از يک دهه مذاکره است. غرب نگران بود که برنامه هسته‌اي روبه‌گسترش ايران، خطر جدي تسليحاتي به همراه داشته باشد. نگران‌کننده‌تر از هر چيز براي اروپا، اين احتمال بود که ايالات متحده، اسرائيل يا هر دو، به کشوري ۸۰ ميليوني حمله نظامي کنند. بعد از تهاجم به افغانستان در ۲۰۰۱ و عراق در ۲۰۰۳، اروپايي‌ها مي‌خواستند از بي‌ثباتي بيشتر در منطقه اجتناب کنند.
* برجام براي هيچ‌کدام از طرفين بي‌نقص نيست؛ اما حول محور مصالحه‌اي سياسي بنا شده که به دغدغه‌هاي اساسي هر دو طرف رسيدگي مي‌کند؛ هم ايران و هم گروه ۵+۱ (آمريکا، فرانسه، انگليس، چين، روسيه و آلمان). طبق تخمين‌هاي ايالات متحده، برجام بازه زماني را که ايران براي ساخت يک بمب هسته‌اي لازم داشت از دو تا سه ماه، به حدود يک سال افزايش داد. درمقابل، تهران رفع تحريم‌هاي سازمان ملل، اتحاديه اروپا و ايالات متحده را دريافت کرد. گرچه ايالات متحده تحريم‌هايي را که در ابتدا تحت برجام لغو کرده بود برگرداند، اما سازمان ملل و اتحاديه اروپا از انجام چنين کاري خودداري کرده‌اند.
* تحت برجام، ايران ۹۸ درصد از اورانيوم غني‌شده‌اش را به خارج از کشور فرستاد، سقف غني‌سازي اورانيومش را در ۳.۶۷ درصد نگه داشت، دوسوم از سانتريفيوژهاي نصب‌شده‌اش را حذف کرد، با تبديل مرکز غني‌سازي فردو به يک تأسيسات تحقيقاتي موافقت کرد، طراحي رآکتور آب سنگين اراک را تغيير داد و به بازرسان بين‌المللي اجازه داد دسترسي گسترده‌تري به تجهيزات هسته‌اي‌اش داشته باشند.
* آژانس جهاني انرژي اتمي (آي‌اِي‌اي‌اِي) که ناظر بر برجام است، بيش از 10 گزارش داشته که تأييد مي‌کنند ايران به توافق پايبند است. اين کشور اين کار را با وجود خروج آمريکا از برجام انجام مي‌دهد. دونالد ترامپ اين اقدام را علي‌رغم تأييديه نهادهاي اطلاعاتي ايالات متحده بر نتيجه‌گيري آژانس درباره پايبندي ايران انجام داد.
* در کنار منافع هسته‌اي‌، برجام مسيري سياسي بين غرب و ايران باز کرد تا به‌تدريج خصومت متقابل در مسئله هسته‌اي را کاهش دهند و شايد به سمتي بروند و نهايتا به عادي‌سازي روابط برسند.
اين عادي‌سازي نتيجه‌اي است که دشمنان ايران در خاورميانه بيش از هر چيز از آن ترس دارند؛ ازهمين‌رو، اسرائيل و عربستان‌سعودي، تلاش‌هاي خود را براي تسريع فروپاشي برجام افزايش داده‌اند. خروج ايالات متحده از اين توافق و کارزاري که ترامپ آن را «فشار حداکثري» مي‌خواند، هديه‌اي به اين گروه و تندروها در تهران است. اين دو گروه، همگي به دنبال تضعيف روابط بين اروپا و ايران هستند.
اروپا با فشار فزاينده از سوي ايالات متحده، اسرائيل و عربستان‌سعودي مواجه است تا سطح روابطش با ايران را در همه زمينه‌ها کاهش دهد و وارد جو «فشار حداکثري» شود. ايالات متحده و لهستان مي‌خواهند ماه آينده در ورشو نشستي را حول محور خاورميانه ميزباني کنند که طبق گزارش‌ها روي ايران تمرکز خواهد داشت. اين نشست بخشي از اين راهبرد فاصله‌انداختن بين اروپا و ايران را شکل مي‌دهد.با توجه به‌ شدت تحريم‌هاي ثانويه اخير ايالات متحده، ايران احتمالا فقط در شرايطي به رعايت توافق هسته‌اي ادامه مي‌دهد که اروپا، چين و روسيه دلايل ملموس‌تري براي اين کار به او بدهند. نشانه‌هايي فزاينده حاکي از اين هستند که صبر ايران تا ابد دوام نمي‌آورد، به‌خصوص درحالي‌که گزارش مي‌شود فروش نفت، به‌عنوان يکي از منابع اساسي درآمد اين کشور، از زمان اعمال دوباره تحريم‌هاي آمريکا تقريبا ۶۰ درصد کاهش داشته است.
نهايتا همه امضاکنندگان برجام متوجه‌اند که اين توافق فقط زماني عملکرد کامل خود را خواهد داشت که ايالات متحده دوباره به شکلي درگير آن شود، لااقل با سبک‌کردن تحريم‌هاي ثانويه‌اش روي شرکت‌هاي خارجي که با ايران کار مي‌کنند. تا آن زمان، اروپا بايد به تلاش‌هايي در حفظ برجام ادامه دهد. اين نيازمند ثبت و عملياتي‌سازي اس‌پي‌وي خواهد بود (درحالي‌که اقدامات واقعي براي اين ابزار در جريان است، گزارش‌ها نشان مي‌دهند هنوز هفته‌ها با تکميل فاصله دارد). چين بايد به وظيفه خودش بپردازد و به کاهش اخير تجارت با ايران رسيدگي کند، به‌جاي اينکه منتظر باشد تا ببيند چه نفعي مي‌تواند از اس‌پي‌وي اروپايي ببرد.
منبع: انديشکده شوراي اروپايي روابط خارجي
European Council on Foreign Relations

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.