|

لزوم رويكرد رئاليستي در برابر نشست ورشو

جلال میرزایی- رئیس کمیته سیاسی فراکسیون امید

برای تحلیل رفتار کنونی آمریکا نسبت به ایران باید به گذشته تاریخی دو کشور توجه کرد. بعد از اتفاقات مربوط به تسخیر سفارت آمریکا و حضور دیپلمات‌های آمریکایی در ایران به مدت 444 روز، ایران در کانون و مرکز اصلی سیاست آمریکا در خاورمیانه قرار گرفت. از منظری ایران به دشمن درجه یک آمریکا تبدیل شد. برای آمریکا که در دوره خود رهبری بیش از نیمی از کشورهای جهان موسوم به بلوک غرب را برعهده داشت، تسخیر سفارتش پذیرفتنی نبود و برای همین آمریکا شروع به اعمال تحریم‌های اقتصادی و متعاقبا تشویق عراق برای حمله به ایران کرد. این رویه خصومت‌آمیز با یک سطح متعادلی در تمامی دولت‌های آمریکا بعد از سال 1979 نسبت به ایران اعمال شد. منتها این رویکرد خصمانه در دولت‌های مختلف در آمریکا و دولت‌های روی‌کارآمده در ایران تفاوت داشت. بر فرض مثال در ابتدای دولت هاشمی انتظار آمریکایی‌ها این بود که ایران به سمت هم‌گرایی با قدرت‌های غربی برای بازسازی اقتصادی و زیربنایی‌اش برود اما بعد از مدتی دولت آمریکا رویکرد تحریمی را در قبال ایران بعد از ناامیدی از تنش‌زدایی اتخاذ کرد. تقریبا این وضع را در دولت اصلاحات هم شاهد هستیم. با روی‌کارآمدن احمدی‌نژاد سطح خصومت و تنش میان ایران و آمریکا عمیق‌تر شد. تا جایی که در سال‌های 2011 به این سو دولت آمریکا دست به راهبردی استراتژیک در برابر ایران زد و برای اولین‌بار کلیه قدرت‌های بزرگ جهانی را در کارزار ضدایرانی‌اش بسیج کرد. پیش از این صرفا شاهد رویکرد تحریمی خود دولت آمریکا بودیم اما در دوره جدید تلاش آمریکا برای تحریم ایران در یک سطح بین‌المللی انجام شد. امروز هم ترامپ از يك سو در تلاش برای تحریم همه‌جانبه ایران و از سوی دیگر به دنبال تغییر رفتار معنادار و جدی ایران در سطح منطقه‌ای است. به‌ عبارتی ترامپ امروز دنبال دیپلماسی مخفی و واسطه‌ای نیست و تمایل دارد در چشم میلیون‌ها بیننده و با حضور عکاسان کلید گشایش روابط خارجی دولتش با ایران را با دستان خود بزند. به تبع این امر ترامپ تمامی اهرم‌های فشار اعم از اقتصادی، تجاری، سیاسی و دیپلماتیک را برای به‌زانودرآوردن ایران جهت اعلام تسلیم در برابر آمریکا به کار گرفته است.

ترامپ با توجه به وضعیتی که ایران در دوره اوباما پیدا کرد و در آن دوره کلیه قدرت‌های جهانی از اروپا تا چین و روسیه پشت آمریکا قرار گرفتند، دنبال تکرار این اتفاق به رهبری خود است. از منظری ترامپ بسیار علاقه‌مند است خود را به عنوان لیدر جهانی در برابر سیاست‌های به زعم خود مخرب منطقه‌ای ایران نزد افکار عمومی جهانی مطرح كند. اما دوره امروز بسیار متفاوت از عصر اوباماست. اروپا حاضر به همراهی آمریکا نیست و خود شاکی از آمریکاست. روسیه و چین هم به‌طور سنتی فاصله سیاستی‌شان را با آمریکا دارند و اکنون در دوره ترامپ این فاصله و شکاف بسیار بیشتر هم شده است. در این شرایط ترامپ راهبرد ائتلاف منطقه‌ای با محوریت هم‌پیمانان عربی‌اش را در برابر ایران در پیش گرفته است. ائتلاف منطقه‌ای جایگزین قدرت‌های بزرگ در رویکرد ترامپ شده است. از این منظر انتخاب لهستان هم ناظر بر همین امر است. لهستان یکی از وفادارترین متحدان آمریکا در اروپای مرکزی است. به‌لحاظ پیشینه تاریخی لهستانی‌ها یک ترس و عدم اطمینان از روس‌ها دارند. این ترس البته بعد از جدایی کریمه بیشتر هم شده است. استقرار قریب‌الوقوع یک پایگاه دائم نظامی که از آن به عنوان دژ ترامپ نیز یاد می‌شود، نشان از نزدیکی و شراکت استراتژیک لهستان با دولت آمریکا دارد. با عطف به این نزدیکی‌هاست که دولت آمریکا لهستان را میزبان نشست 13 و 14 ماه فوریه در رابطه با مسائل خاورمیانه و ایران انتخاب کرده تا هم از این طریق عمق روابطش را با این کشور تعمیق دهد و هم پیامی به کشورهای اروپای غربی بدهد که در صورت عدم همراهی جایگزین می‌شوند. ضروری است نشست ورشو از سوی دستگاه دیپلماسی بزرگ‌نمایی نشود. این نشست قرار است با موضوع صلح و ثبات خاورمیانه برگزار شود و نباید بیش از حد نگران شد. طبیعی است ایران به خاطر قرارگرفتن در مدار دشمنی آمریکا، در کانون بحث‌ها باشد. اما این امر مانع از این نیست که مراودات دیپلماتیک خود را با کشورهای اروپایی و حتی خود لهستان گسترش ندهیم. هر کشوری در دنیای امروز به دنبال منافعش است و لهستان هم به عنوان کشوری مستقل و با درنظرگرفتن محیط امنیتی‌اش به دنبال تقویت رابطه‌اش با آمریکاست. برای همین احضار کاردار و سفیر به نظر کار پسندیده‌ای نیست. باید همگام با تحولات جلو رفت و امکان بازگشت‌پذیری مشکلات و چالش‌ها را به آمریکا و متحدان عربی منطقه‌ای‌اش نداد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.