تکنولوژی قادر به مقابله با تغييرات اقلیمی نيست
هان دِ گروت . ترجمه یاسمن جعفری
جدیدترین گزارش مجمع بینالمللی تغييرات اقلیمی به صراحت از وضعیت کره خاکیمان پرده برمیدارد: اکنون زمان آن است که در پی آن باشیم که به جمعبندیای در زمینه تغییرات سیاره زمین برسیم تا از فاجعه اقلیمی پیشرو که در نتیجه افزایش دودرجهای میانگین دمای زمین پیش خواهد آمد جلوگیری کنیم، حتی اگر مستندات تاریخیای درباره رخداد چنین فاجعهای در گذشته در دست نداشته باشیم. تغييرات اقلیمی عمدتا آسیبپذیرترین اقشار را هدف قرار میدهد: جوامع فقیر روستایی که زمینهايشان منبع امرار معاششان است و جوامع ساحلی که از مناطق گرمسیری امرار معاش میکنند. در حقیقت شاهد نابرابری آزاردهنده تحمیل رنج حاصل از فجایع آبوهوایی نظیر گردباد، سیل، جنگلسوزی و نظایر آنها در جهان هستیم.
تاکنون راهحل وکلا و سیاستمداران برای بحران تغییر اقلیم، روی کاهش مصرف سوختهای فسیلی از راه تکنولوژی یا سیاستی نظیر مالیات گزاف بر قیمت سوختهای کربنی متمرکز بوده است. چنین راهکارهایی برای کاهش انتشار کربن ساخته بشر لازم و ضروری است - فقط صد کارخانه سوخت فسیلی 71 درصد کربن منتشره در جهان را تولید میکنند. از همین روست که کاهش انتشار گازهای حاصل از سوختهای فسیلی سهم عمدهای در قرارداد پاریس، که معاهده ملی تغییرات آبوهوایی میان 181 ملت است، دارد.
تمرکز بینالمللی بر سوختهای فسیلی باعث نادیدهگرفتهشدن جنگلها به عنوان قدرتمندترین و کمهزینهترین سيستم جاذب کربن که تا امروز دنیا به خود دیده است، میشود. بررسیهای علمی اخیر بر نقش ضروری جنگلها و «دیگر راهکارهای طبیعی» در تعدیل تغييرات اقلیمی، به لطف توانایی جنگلها در جداسازی و ذخیره کربن، تأکید کردهاند. در حقیقت راهکارهای طبیعی 37 درصد از اهداف حفاظت اقلیمی را تأمین میکنند، با این وجود فقط 2.5 درصد بودجه عمومی اقلیمی به آنها تخصیص داده شده است.
توانایی درخت در جذب و نگهداری کربن در طول فرایند ساده رشد متحیرکننده است: هر درخت در یک سال میتواند بهطور متوسط 22 کیلوگرم کربن را ذخیره کند. به تازگی تحقیقی نشان داده است که جنگلهای دستنخورده قادرند کل دیاکسیدکربن منتشرشده از کشورهایی نظیر پرو و کلمبیا را جذب کنند. از همین رو، سیاستگذاران و رهبران اقتصادی باید خطمشیها و مشوقهایی ایجاد و اعمال کنند تا از جنگلزدایی جلوگیری شود و نیز احیای جنگلی زمینهای بایر در دستور کار قرار گیرد و از مدیریت پایدار برای حفظ جنگلهای سرپا در مقابله با تغییرات اقلیمی حمایت شود. حفاظت از جنگلها متضمن این است که آنها به عملکردهای حیاتی خود نظیر اکسیژنسازی، تصفیه آب و پشتیبانی تنوع گونههای زیستی، در کنار پایداری اقلیمی ادامه دهند. همه مردم دنیا برای تأمین هوا و آب پاک، اکسیژن و دارو به جنگلها وابستهاند و 1.6 میلیارد نفر در جهان بهطور مستقیم از جنگلها امرار معاش میکنند.
متأسفانه ما با بحران جنگلزدایی روبهرو هستیم. برخلاف توافق کارخانهها و دولتها مبنی بر عدم جنگلزدایی، بخش عمده این بحران به علت تغییر کاربری جنگلها به زمینهای کشاورزی برای تولید معدود محصولاتی هزینهبر ایجاد شده است. با افزایش دیاکسیدکربن موجود در جو، عدم کفایت دولتها در کاهش انتشار کربن و نرخ فزاینده جنگلزدایی، ضروری است که راهکاری فوری برای جلوگیری از اثرات تغييرات اقلیمی ارائه شود.
اکنون زمان آن است که توجه عام و سرمایهگذاریها روی حفاظت و بازیابی جنگلها متمرکز شود. در همین راستا به تعدادی از مباحثی که به صورت فوری و در سطح جهانی باید به آنها رسیدگی شود نیز اشاره میکنیم. مثلا افزایش پوشش درختی معضل امنیت غذایی در بسیاری از مناطق را حل میکند. درختان، مزارع را حاصلخیزتر میکنند و برای کشاورزان منبع درآمد جدیدی از راه فروش میوهها، دانهها یا الوار تأمین میکنند. این درختان در عین حال دیاکسیدکربن را نیز ذخیره میکنند. تخمین زده میشود که افزایش سرمایهگذاری در مناطق جنگلی-زراعی چندلایه تا 9.28 گیگاتن تصفیه دیاکسیدکربن در سطح جهان را افزایش میدهد.
در مناطق روستایی کمترتوسعهیافته - بهویژه مناطق حارهای- برنامه مدیریت پایدار جنگل بر پایه جامعه راههای خروج از فقر را هموار میکند. مثلا در منطقه پِتِن از گواتمالا، نرخ جنگلزدایی در جنگلهای تحت مدیریت جوامع بومی در 14 سال گذشته با افتخار نزدیک به صفر گزارش شده است. درحالیکه، در مناطق محافظتشده و مناطق حائل این نرخ 12 درصد گزارش شده است. این جوامع بومی تجارتی پایدار بر پایه جنگل و با کمترین اثر روی آن ایجاد کردهاند. این تجارت به قدری بر اقتصاد منطقه اثربخش بوده که توانایی تأمین هزینه ساخت مدارس و مراکز درمانی را داشته است. موفقیت این جوامع بومی با نگاه به مناطقی که در حصار جنگلزدایی است، بیشتر به چشم میآید؛ خارج از مناطق تحت مدیریت جوامع، نرخ جنگلزدایی افزایش 20برابری دارد. در مجموع، احیای زمین تضمینکننده بازگشت این زمینها به چرخه اقصادی از راه خدمات اکوسیستم و جداسازی و ذخیره کربن است. به گفته اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت، احیای زمین سالانه تا 1.7 گیگاتن دیاکسیدکربن را تصفیه میکند. پروژههای احیای جنگلها و سیستمهای انسانی میتوانند یک سویه مشترکِ مثبت و مشخص داشته باشند - جنگلهای
احیاشده منابع و فرصتهای اقتصادی را برای جوامع بومی بازیابی میکنند.
تا به اینجا کار به خوبی پیش رفته است. رهبران جهان، چالش بُن را با هدف احیای 150 میلیون هکتار از اراضی بایر تا سال 2020 شکل دادهاند که 56 کشور در آن شرکت دارند. مطابق بیانیه نیویورک در مورد جنگلها، بسیاری از گروهها و دولتها متعهد شدند که تا سال 2020 نرخ جنگلزدایی جهانی را به نصف نرخ کنونی برسانند. مثلا ساحل عاج و غنا با ارائه طرح کاکائو و جنگلسازی این هدف را دنبال میکنند که به جنگلزدایی با هدف کشت و زرع کاکائو پایان دهند، این نمونهای از همکاری بخش دولتی و بخش خصوصی است.
با گردهمایی رهبران جهان در ماه دسامبر برای گفتوگوی سالانه حول تغييرات اقلیمی، فرصت مناسبی برای ارائه راهکارهایی اساسی در مورد جنگلها و اقلیم طبیعی پدید میآید. فرصت مناسبی است تا رهبران جهان سرمایهگذاری روی راهحلهای طبیعی و مطمئن را تدریجا افزایش دهند و به نتایج اساسی در حوزه اقلیم دست یابند و این یعنی: افزایش تعداد درختان زمین، افزایش تعداد پروژههای احیای جنگل، جنگلداری پایدارتر و جلوگیری از جنگلزدایی بیشتر از راه کشاورزی پایدار و کشت محصولات بیخطر برای محیط زیست.
ScientificAmerican, Dec. 2018
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.