|

موانع تور ضدایرانی پمپئو در خاورمیانه

ترجمه: روح‌اله نخعی

توری که مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، برای اجراهای مختلف به هشت کشور برد، این پیام را با خود داشت: «نیاز به مقابله با بزرگ‌ترین تهدید خاورمیانه، ایران» و آن‌طور که او در قاهره گفت «کارزارهای ترور و نابودی‌‌اش». با پرواز از هر پایتخت به پایتخت دیگر و در دیدار با پادشاهان، شاهزاده‌ها و رؤسای‌جمهور، هدف پمپئو این بود که کشورهای عرب را مجاب کند با هم کار کنند تا نفوذ ایران در منطقه را کم و با شبه‌نظامیانی که ایران از آنها حمایت می‌کند مقابله کنند. اما دوشنبه، وقتی این سفر به پایان می‌رسید، مشخص نبود که او در این زمینه پیشرفت قابل‌توجهی داشته یا نه. مسیر ایجاد ائتلافی این‌چنینی، موانع دشواری دارد. در عمل، مجاب‌کردن ملل عرب به همکاری با سیاست‌های ضدایرانی سخت خواهد بود. مقامات و تحلیلگران این کشورها دلیل آن را پیچیدگی روابط در منطقه می‌دانند. شبه‌نظامیانی که پمپئو می‌خواهد مهار کند، تفاوت‌های بسیاری با یکدیگر دارند و در مقابل راه‌حل‌هایی که برای همه آنها نسخه یکسانی بپیچد، مقاوم خواهند بود؛ حزب‌الله از نیروهای عمده در دولت لبنان است، گروه‌هایی که در سوریه هستند، اغلب در منطقه جنگی جدا از هم عمل می‌کنند و آنهایی که در عراق‌ هستند، نفوذ بسیاری در جنوب نفت‌خیز دارند. مقامات آمریکایی، وقتی پای چیزی فراتر از تحریم‌های اقتصادی در میان باشد، در هماهنگ‌کردن سیاست‌های ضدایرانی خودشان هم مشکل دارند. ترامپ ماه گذشته برخلاف خواست همه مقامات ارشد امنیت ملی‌، تصمیم گرفت حدود دو هزار نیروی آمریکایی را از شرق سوریه بیرون بکشد. این کار تسلیم همه اهرم‌هایی بود که آمریکایی‌ها برای محدودکردن حضور نیروهای ایران و شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران داشتند؛ یعنی درست همان هدفی که پمپئو از شرکای عرب می‌خواست در منطقه اتخاذ کنند. پمپئو هیچ توضیحی هم ارائه نداد که چگونه انتظار دارد دیگر کشورها این کار را انجام دهند. وقتی دوشنبه از پمپئو پرسیده شد ایالات متحده از کشورهای عربی می‌خواهد برای راحت‌شدن از دست شبه‌نظامیان چه کنند، جواب مشخصی نداد. او گفت که ایران می‌خواهد پنج پایتخت را در اختیار بگیرد؛ مقرهای حکومتی عراق، لبنان، سوریه، یمن و خود ایران. به‌طورکلی، پیام پمپئو در میان رهبران عرب سنی به خوبی شنیده شد. آنها معمولا ایران، ملت شیعه فارس را یک تهدید می‌بینند. در قاهره، پمپئو گفت مصر، عمان، کویت و اردن «در پس‌زدن تلاش‌های ایران برای گریز از تحریم، مؤثر بوده‌اند». او همچنین گفت که بحرین در تلاش برای مقابله با «اقدامات نامشروع دریایی» ایران در منطقه است. پمپئو هنوز پیشنهاد نداده که کشورهای عرب بیرون از مناطق جنگی برای جنگ با شبه‌نظامیان، نیرو بفرستند. گرچه این احتمال را ممکن دانسته که ایالات متحده به جمع‌شدن یک ائتلاف نظامی عربی کمک کند تا زمانی که ایالات متحده خارج می‌شود، وارد منطقه شمال‌شرق سوریه شوند. به‌هرحال، احتمالا به‌کارگیری نیروهای نظامی بی‌تأثیر است، همان‌طور که در یمن بود. از سال ۲۰۱۵ (1393)، عربستان‌سعودی، از کشورهایی که بسیار خرج سخت‌افزارهای نظامی می‌کند، در کنارزدن حوثی‌ها که از پایتخت یمن با ایران هماهنگ‌هستند، شکست‌ خورده‌، درحالی‌که یمن فقیرترین کشور عرب است. این درگیری منجر به بدترین فاجعه انسانی جهان شده است. ایجاد یک ائتلاف متحد عربی در مقابل ایران نیازمند حل مسائل سیاسی، اقتصادی و نظامی بسیار بین کشورهای عربی خواهد بود. مروان معاشر، معاون مدیر پژوهش‌های حمایت از صلح بین‌المللی کارنگی و وزیر خارجه سابق اردن، می‌گوید: «اگر درباره هماهنگی در بعضی بخش‌ها صحبت می‌کنید، این همین حالا هم در حال انجام است؛ اما اگر می‌خواهید یک اتحاد نظامی درست کنید؛ یعنی یک ناتوی عربی، من فکر می‌کنم از اساس نشدنی است». او توضیح می‌دهد: «مواد لازمش حاضر نیستند».او به چند عامل اشاره می‌کند: اختلافات بین کشورهایی مثل عربستان‌سعودی و قطر، ناتوانی در ادغام ارتش‌های عربی، فقدان هرگونه ساختار فرماندهی متحد و این حقیقت که همه متحدان عرب ایالات متحده، ایران را در یک سطح تهدید نمی‌بینند. معاشر می‌گوید: «من تصور نمی‌کنم کشوری کوچک مانند اردن، با منابع محدود، در یک اتحاد نظامی شرکت کند». او در ادامه می‌گوید: «ایران در میان خیلی از کشورهای منطقه تصویر خوبی ندارد، اما این با شرکت در یک ائتلاف نظامی علیه‌ آن متفاوت است. فکر نمی‌کنم این ایده‌ای باشد که در کشورهایی به‌جز عربستان‌سعودی، همراهی چندانی به خود جلب کند. بسیاری از کشورها در منطقه ایران را به‌عنوان یک دشمن می‌بینند، اما بعضی، مثل مصر و اردن، احساس تهدید مستقیمی از سوی این کشور ندارند و برای ریسک مقابله با آن مردد خواهند بود. کشورهای کوچک‌تر حوزه خلیج [فارس] مثل کویت، بحرین و عمان، روابط دیپلماتیک و تجاری خود را با ایران حفظ کرده‌اند و بعید است به اقدامی خصمانه علیه ایران بپیوندند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.