شيوهاي ناکارآمد در بهسازي آموزش
مهدي بهلولي . آموزگار و کنشگر صنفي
آيا دولت حق دارد دانشآموخته بيکاري را با حقوق ماهانه 500 هزار تومان به کار گيرد و او را با همين حقوق اندک و بدون هيچ امتياز ديگري -براي نمونه بيمه درست و حسابي يا محاسبه پيشينه کاري براي بازنشستگي- و با کمترين (و حتي هيچ) آموزشی درباره آموزشگري، به عنوان آموزگار به کلاس درس بفرستد و در دفاع از کار خود به صرفهجويي اقتصادي استناد بدهد و اينکه اگر طرف راضي و خوشحال از همين 500 هزار تومان نبود، اين کار را نميپذيرفت؟ من گمان ميکنم يک وجه بنيادي اين پرسش، وجه اخلاقي است و انديشهوران اخلاقي ميتوانند به آن بپردازند، اما پاسخ ساده و شهودي اين نگارنده اين است که اين کار، اخلاقي نيست و بيش از اينکه بتوان آن را «استخدام» ناميد، باید به آن «استثمار» گفت. البته مسئله زماني تأسفبارتر ميشود که همين حقوق اندک، با تأخير چندين ماهه پرداخت شود. همينجا بد نيست به زندهياد حميدرضا گنگوزهي اشاره کنم که آموزگاري از همين دست -خريد خدمتي- بود و در نخستين سال کارياش، زير آوار ديوار مدرسه در سيستانوبلوچستان ماند و جان باخت. گنگوزهي پس از 9 ماه کار، ريالي از آموزشوپرورش نگرفته بود. اما حق و حقوق آن سوي کار، دانشآموز، هم به ميان ميآيد. شعار 2018 يونسکو به مناسبت پنجم اکتبر، روز جهاني آموزگار، اين بود: «حق به آموزش، به معناي حق به آموزگار شايسته [آموزشديده و داراي صلاحيت] است». يعني اگر از اين سخن ميرود که هر کودکي، حق بهرهمندی از آموزشوپرورش را دارد، به معناي اين است که بايد از آموزگاراني آموزشديده و آگاه به آموزشگري و آموزششناسي [پداگوژي] برخوردار باشد. آموزشگري يک هنر است و کساني که هماکنون بهصورت قراردادي و پيماني و خريد خدمت به آن مشغولاند ميتوانند بهطور ذاتي از اين هنر برخوردار باشند و ازقضا آموزگاراني ارزشمند هم بهشمار آيند، اما آموزشگري يک دانش هم هست که بايد آموخته و دروني شود. هماکنون در جهان پيشرو آموزش، يکي از شرايط بهسازي آموزشوپرورش و داشتن نظام آموزشي کيفي را برخورداري از يک نظام کيفي پرورش آموزگار ميدانند. چنين به نظر ميرسد که يکي از محلهاي اختلاف اصلي انديشه آموزشي با انديشه اقتصادي چيره بر بخش بزرگي از جهان، همين دورههاي پرورش آموزگار کيفي و تا اندازهاي هزينهبر است. درحاليکه انديشه آموزشي، با نگاهي بلندمدت و اخلاقمدار، بر پرورش کيفي آموزگار و پرداخت حقوق شايسته يک زندگي شرافتمندانه به آموزگار و دانشجو-آموزگار پاي ميفشرد. انديشه اقتصادي با نگاهي کوتاهمدت، به حذف اين دورهها نظر دارد و سفارش ميکند که در آموزشوپرورش، از دانشآموختگان بيکاري بهره گرفته شود که حاضرند با کمترين دستمزد کار کنند. بنا به گفته برخي انديشهوران آموزشي، اين نگاهي است که بانک جهاني دارد و سالهاست به دولتهاي همبسته خود سفارش ميکند. اما اين راه و رويکرد افزون بر اينکه اخلاقي نيست، با تجربههاي جهاني کامياب بهسازي آموزشوپرورش هم سازگار نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.