گپي با عليرضا اميرحاجبي درباره پروژه اصوات پايدار در فرهنگسراي نياوران
تجزيه اصوات
گروه هنر: گالري شماره يک نياوران ميزبان آنسامبل خانه رؤيا و مخاطب رويدادي صوتي و شنيداري بود. اين رويداد يکشبه که با استقبال خوبي مواجه شده بود، فرصتي را فراهم آورد تا با عليرضا اميرحاجبي، يکي از اعضای آنسامبل، گفتوگوي کوتاهي داشته باشيم و از کموکيف کار بپرسيم. کمي درباره ويژگيهاي اين رويداد شنيداري برايمان توضيح دهيد. پروژه اصوات پايدار يک رويداد صوتي بود که در آنسامبل خانه رؤيا مدتها روي اجرا و انتخاب آثار آهنگسازان کار کرديم و به اين نتيجه رسيديم که ميتوان با کمي تعامل يک اجراي موفق و غيرمعمول داشته باشيم. آثار معاصر آهنگسازاني مانند جان کيج، لامونت يانگ، نادر مشايخي، مهدي جلالي، امين شريفي، سهيل شيرنگي و خودم انتخاب و به اجرا درآمدند. يعني اين مجموعه موسيقي که شما اجرا کرديد، هم خارجي بود و هم ايراني؟ بله، اما موسيقي به آن شکلي که در اذهان تعريف شده، نبود. هدف ما چيدمان صوتي و ارائه اصوات خالص و انتزاعي بود؛ يعني مخاطب با نوعي اجراي کاملا جديد و آوانگارد در يک گالري مواجه شد و اصواتي را ميشنيد که تابهحال به اين شکل نشنيده بود. اين اصوات را چگونه تعريف و طبقهبندي ميکنيد؟ چيزي که هميشه در موسيقي فراموش ميشود، مواد و مصالح اصلي موسيقي است. در نگاه عام و رسمي، موسيقي به ريتم و ملودي و در نهايت هارموني محدود ميشود. از طرف ديگر همين نگاه مخاطب را عاملي منفعل ميداند که به سالن کنسرت ميرود و مؤدب مينشيند و بعد از پايان کنسرت از سالن خارج ميشود، اما نگاه ديگري هم هست که در آنسامبل خانه رؤيا به آن توجه شده و آن حضور نزديکتر فيزيکي مخاطبان به نوازندگان است؛ نوعي تعامل و آزادي. اما درباره تعريف اصوات پايدار و انتزاعي ميتوانم بگويم اين اصوات براي همگان قابل دسترس هستند. اصوات زندگي روزمره؛ مثلا همين راديويي که در قطعه جان کيج استفاده کرديم. دسته ديگر از اين اصوات را اصوات خالص ميگوييم؛ صداهاي مجرد. تکنواها که در موسيقي شرق بسيار به آن توجه شده است؛ بهطورمثال اثر نادر مشايخي يا لامونت يانگ کاملا بر مبناي ايدههاي هندي و ذن بوديستي است. پس اين نگاه جديدي به موسيقي است؟ هم بله و هم خير. در اجرا موافق هستم نوع جديدي است، اما ريشه و سابقه بسيار عميقي در ذهن و ناخودآگاه جمعي تمدنها دارد. نوعي بازکشف همان ناخودآگاه. اين کنش جمعي و فردي در ژاپن و هند بسيار مورد توجه بوده و هست؛ تمرکز بر اصوات غيرملوديک. در ذن بوديسم ميگويند با يک صدای خالص فرد به بيداري ميرسد. پس نوعي نگرش فلسفي نيز در ماجرا دخيل است؟ بهتر است بگوييم ريشه در نوعي جهانبيني و هستيشناسي عام دارد. هنر را نميتوان به مباحث فلسفي تقليل داد. فلسفه هميشه دواندوان در پي هنر است و همواره بسيار عقبتر از هنر بوده. واکنش مخاطبان به اجرای شما چه بود؟ تا آنجايي که من ديدم، کمتر کسي گالري را ترک کرد. همگي تا انتهاي کار ماندند، چون آزاد بودند و حق انتخاب داشتند که بمانند يا بروند، اما هنوز نوعي ملاحظهکاري در مخاطبان وجود دارد و ميان- کنشي بين اجرا و مخاطب روي نداد. براي شما چقدر حضور مخاطب مهم است؟ دو وجه دارد؛ کمي و کيفي. به لحاظ تعداد مخاطب برايم مهم نيست که چند نفر حضور دارند. گاه از تعداد زياد مخاطب نگران هم ميشوم، اما به لحاظ کيفي بسيار مهم است که مخاطب اين نوع آثار صبر و حوصله داشته باشد و خوب گوش کند و خودش با اين گوشدادن، رويداد را در ذهن خود بسازد. و برنامههاي آينده گروه چه خواهد بود؟ آيا با همين سبکوسياق ادامه خواهيد داد؟ تا يک سال آينده برنامههايي خواهيم داشت؛ چند رويداد صوتي و موسيقايي. در حال تنظيم کارها هستيم، البته پس از يک استراحت مختصر. درباره سبکوسياق هم بايد بگويم خودمان را محدود نميکنيم، اما سعي خواهيم کرد تا به آثاري بپردازيم که تابهحال اجرا نشده يا کمتر اجرا شدهاند. فعلا با آثاري از اشتوکهاوزن، کرستين وولف و تري رايلي مشغول هستيم. البته تمام اين گزينهها بايد در گروه مطرح شود، چون آنسامبل خانه رؤيا سرپرست و مدير ندارد و همه کارها گروهي انجام ميشود. و سخن آخر... شخصا از اعضاي ديگر گروه؛ سهيل شيرنگي، پارسا ستوده، علي هاشمي و آرمين محمدي تشکر ميکنم که دلسوزانه و بيتوقع در حال کار هستند. بايد از مديريت فرهنگسراي نياوران تشکر ويژه داشته باشم، بهخصوص جناب خاکباز و جناب کاظمي که اين فرصت را در اختيار ما قرار دادند تا چنين برنامه کمنظير غيرمعمولي اجرا شود... و هستند عزيزاني که به لحاظ عاطفي ما را پشتيباني کردند که واقعا نميتوانم در چنين فرصت محدودي از آنها تشکر کنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.