گفتوگو با شبنم شعباني، نقاش
بايد دايرهها را شکست
فرانک آرتا
چندي پيش نمايشگاه انفرادي با عنوان «گيان» از شبنم شعباني در گالري فرمانفرما برپا شد. او در اين نمايشگاه 10 اثر خود را در ابعاد بزرگ به نمايش گذاشت. در استيتمنت نمايشگاه آمده بود: «اين مجموعه تلاشي است براي تنفس در فاصله مرگهايي که در پي هم ميرسند؛ تقلايي براي زيستن دوباره در رنگ و خيال. اين مجموعه «جان» دوباره من است». شبنم شعباني متولد ۱۳۵۹ است و در رشته کارشناسي ارشد نقاشي دانشکده هنر و معماري تحصيل کرده. او تاکنون در نمايشگاههاي متعدد گروهي و نمايشگاه انفرادي در گالري گلستان شرکت کرده است. به بهانه برگزاري نمايشگاه «گيان» با او گفتوگو کرديم که ميخوانيد:
وقتي به کارهايتان نگاه ميکنم بين، تجريد و فيگوراتيو در نوسان است. چرا؟ در واقع من اصلا بازنمايي طبيعت نميکنم. هنگامي که من از طبيعت فاصله ميگيرم، به قول شما ناخودآگاه به سوي تجريد رهنمون ميشوم. قصد من نيست که انتزاعي کار کنم بلکه صرفا براساس ذهنياتم کار را پيش ميبرم. ولي از آنجا که ذهنم با طبيعت فاصله دارد، تعبير تجريدي از آن ميشود. بااينحال در بازنمايي طبيعت، نشاني از مکان خبري نيست! انگار در ناکجاآباد سير ميکند. فقط «آن» و «لحظه» وجود دارد. چرا؟ بله آن «آني» که شما به آن توجه داريد، در کارهايم اتفاق افتاده و بهنوعي يک اتمسفر است. من خيلي به اينکه هر اثر هنري، اتمسفر شخصي خودش را داشته باشد، معتقدم. در اينجا مکان وجود ندارد ولي فضا هست. چون پلانبنديها در آن ديده ميشود. بااينحال در آثار پرسپکتيوهاي منحصر به خودش رعايت شده اما به تصوير کشيدن طبيعت، يکي از گرايشهاي مهم هنرمندان نقاشي در طول تاريخ هنر بوده است. بدون شک طبيعت، منشأ الهام بسياري از هنرمندان نقاش است. شما چرا با طبيعت کمي فاصله گرفتهايد؟ در موضوعاتي که انتخاب ميکنم، خواسته و اراده آگاهانه خيلي نقش ندارند! بلکه اين خواسته در ناخودآگاهم اتفاق ميافتد. يعني اساسا طبيعت سرمنشأ الهام من بوده است. همانطورکه در استيتمنت نمايشگاه من آمده. من بعد از چندين دوره کارهاي خاکستري، تمهاي اجتماعي- فلسفي، فيگوراتيوهاي خيلي گستردهاي که طي سالها کار کردهام، طبيعت همواره منشأ الهام من بوده است ولي من وابستگيام را از آن چيزي که در جهان بيرون هست، قطع ميکنم تا خيالم بتواند قدرت پرواز خودش را نشان دهد. بااينحال رنگهاي به کار گرفتهشده خيلي تند نيستند و فقط طيف رنگي سبز و زرد را در کارها ميبينيم. مثل کارهاي فوويستها گرايش شديد به رنگهاي تند ميبينيم، چرا؟ فوويستها را ازاینجهت دوست دارم که در رنگگذاري شجاع هستند و خيلي هم وابسته به واقعيت نيستند. من سعي کردم اين را از آنها ياد بگيرم. مثلا هرجا لازم باشد آسمان من سبز، برگ من بنفش يا فيگورم هرجا دلش خواسته آبي شدهاند. تعبيري که اغلب اهالي فن هنر دارند، اين است که من را هميشه با فوويستها همراه ميکنند و به نظر خودم جالباند. چون در نقدها اشاره شده بود که کارهايم فوويستي است؛ بااینحال بايد بگويم که کارهايم فوويستي نيستند اما همه ما از تاريخ هنر ياد ميگيريم. در این صورت در کارهايم سورئاليسم، امپرسيونيسم، اکسپرسيونيسم و... را هم ميبينيد. چون به نظرم هیچچیزی اصالت مطلق ندارد، جز مقام لايتناهي خداوند. بنابراين هر چيزي از پيشينه خودش نشئت ميگيرد و در ضمير ناخودآگاه ما مينشيند. به نظرم آن زمان هنرمند محدود ميشود که خودش را در چارچوب يک سبک مشخص مقيد کند و بگويد من بر اساس فلان سبک کار ميکنم. پس بايد مثل اين دايره کار کنم؛ درحاليکه بايد دايرهها را شکست. پس در اين حالت سبک شخصي يا هويت کاري يک هنرمند چگونه نمود پيدا ميکند؟ مثل مايههاي ايرانيبودن! من ممکن است وقتي تابلوي شما را بدون هويت نقاش در نظر بگيرم، دقيقا متوجه نشوم که نقاش از کدام سرزمين و فرهنگ ميآيد؟ خود من هم ترجيح ميدهم اگر چيزي یا نشانهاي از خطوربط ايراني قابل کشف است، اهالي فن کشف کنند. دلم نميخواهد خيلي مشهود المان ايراني داشته باشم. چون عامدانه از هر اِلماني پرهيز ميکنم. دلم نميخواهد اسم يا ژانري براي کارهايم قائل شوم. دوست دارم اگر ايرانيبودن قابل شناسايي است، مثلا با خطها، رنگها و نوع ترکيببندي، انتخاب موضوع يا هر چيز ديگر قابل کشف باشد. در غير اين صورت ترجيح ميدهم کارهايم براي همه حرفي براي گفتن داشته باشد. چرا همه کارهاي اين نمايشگاه در ابعاد بزرگ است؟ من فکر ميکنم وقتي طبيعت منشأ الهام آدم شود، چنين اتفاقي ميافتد. چون طبيعت بسيار وسيع و گسترده است و تو را به اين بيکرانگي دعوت ميکند. هرچند خودم در جزئيات بازنمايي نميکنم اما اگر امکانات به من اجازه ميداد، حتما بزرگتر از اين ابعاد کار ميکردم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.