کارشناسان حوزه انرژی در گفتوگو با «شرق» به بیشبرآوردی ۶۶هزارمیلیاردی درآمد نفتی هشدار دادند
پاتک به تحریم؟
شرق: دولت در لایحه بودجه 98 پیشبینی کرده 142 هزار میلیارد تومان درآمد نفتی خواهد داشت؛ پیشبینیاي که بسیاری از کارشناسان را به تعجب واداشته است. درحالیکه اقتصاد ایران در تحریم یکجانبه آمریکا قرار دارد و جابهجایی و انتقال پول با مشکل مواجه است، دولت بهواسطه لایحه بودجه پیشنهاد فروش روزانه یکمیلیونونیم بشکه نفت در روز به نرخ 54 دلار را روی میز گذاشته است و پیشبینی کرده درآمدهای نفتی سال آینده نسبت به امسال حدود 10 درصد بیشتر خواهد شد. کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس اما معتقدند دولت در پیشبینی درآمد نفتی بیشبرآوردی داشته و 66 هزار میلیارد تومان از درآمد نفتی پیشبینیشده امکان تحقق ندارد. برای ترسیم چشمانداز جایگاه ایران در بازار نفت جهانی سال آینده، سراغ کارشناسان حوزه انرژی رفتهایم، هرچند آنها با کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس در بیشبرآوردی درآمدهای نفتی همنظر هستند اما معتقدند چندین عامل را برای تحقق درآمدهای نفتی باید در نظر گرفت؛ بازار جهانی، امکان همکاری اروپا با ایران و شدت تحریمها. کارشناسانی که به سراغشان رفتهایم همه از عدم تحقق صادرات یکمیلیونونیم بشکه نفت روزانه خبر میدهند اما معتقدند نرخ فروش نفت برای سال آینده بالای 60 دلار خواهد بود. این را که دولت با این پیشبینیها به تحریم پاتک میزند یا با این بهانه راه خود را برای برداشتهای بدون محل از صندوق توسعه ملی باز میکند و درآمدی مازاد (بهواسطه فروش نفت با نرخ بالای نرخ پیشنهادی) بدون تعیین محل هزینهکرد برای خود ایجاد میکند، باید در اجرا دید. زنگ خطر صفرشدن حساب صندوق توسعه به گزارش «شرق»، کلیدیترین اعداد بودجه را میتوان در ردیفهای مربوط به درآمدهای نفتی دید. لایحه بودجه سال آینده وابستگی 40درصدی به نفت پیدا کرده که نسبت به قانون بودجه امسال حدود هفت درصد افزایش پیدا کرده است. قرار است سال آینده روزانه 1/54 میلیون بشکه نفت با قیمت 54/1 دلار به فروش برسد. دولت درآمدهای نفتی را 142 هزار میلیارد تومان در لایحه بودجه 98 در نظر گرفته و البته این مجوز را برای خود صادر کرده که اگر منابع حاصل از صادرات نفت خام و میعانات گازی کمتر از این رقم بود، از محل منابع حساب ذخیره ارزی، برای تأمین مابهالتفاوت حاصلشده اقدام کند. مرکز پژوهشهای مجلس اما معتقد است با توجه به موجودی اندک حساب ذخیره ارزی، در صورت عدم تحقق منابع نفتی موجودی آن کفاف تأمین این مابهالتفاوت را نخواهد داد. البته دولت در سقف دوم بودجه هم باز به منابع صندوق توسعه ملی تکیه کرده؛ به موجب این سقف 40 هزار میلیارد تومان منابع پیشبینی شده که از سه محل مازاد درآمدهای نفت و گاز و اصلاح ساختاری دولت و برداشت مجاز از صندوق توسعه ملی تأمین شود. تمامی این مجوزها در حالی است که دولت سهم صندوق توسعه ملی از درآمدهای نفتی را نيز به 20 درصد کاهش داده است. در کنار تمامی اینها قرار است صد میلیارد تومان هم از منابع صندوق توسعه ملی برای تأمین منابع عمومی دولت برداشت شود. حال سؤال اینجاست که باوجود برداشتهایی که در دو سال اخیر با شدت بیشتری تداوم پیدا کرده، اگر سال آینده هم دولت بهواسطه این مجوزها از منابع این صندوق استفاده کند، در پایان دوره دولت دوازدهم، حسن روحانی صندوق توسعه ملی را با چه منابع ارزیاي تحویل خواهد داد؟ فروش یکمیلیونونیم بشکه نفت محال است مسئله مورد بحث دیگر درخصوص جزئیات مربوط به درآمدهای نفتی در لایحه بودجه 98 در دو عدد پیشنهادی دولت است؛ یکی میزان فروش نفت و دیگری نرخ هر بشکه. قرار است روزی یکمیلیونونیم بشکه نفت به فروش برسد. اما آیا با وجود تحریمها و احتمال تمدیدنشدن مجوزهای نفتی آمریکا به هشت کشور این میزان محقق خواهد شد؟ کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس معتقدند فروش یکمیلیونونیم بشکه نفت روزانه امکانپذیر نیست و در خوشبینانهترین حالت ممکن، روزانه یک میلیون بشکه نفت به فروش خواهد رسید. نرسی قربان، کارشناس انرژی در گفتوگو با «شرق» معتقد است میزان فروش نفت کاملا وابسته به میزان همکاری اروپا با ایران است. او توضیح داد: اگر اروپا به وعدههای خود مبنی بر راهاندازی کانال مالی ایران و اروپا عمل کند، میتوان امیدوار بود که فروش یکمیلیونونیم بشکه نفت محقق شود اما اگر SPV منتفی شده یا امکان آن برای سال آینده فراهم نشود، باید انتظار فروش نفت حتی زیر یک میلیون بشکه نفت را داشته باشیم. حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فراوردههای نفت، گاز و پتروشیمی اما به شرایط خوشبینتر است. او دراینباره توضیح داد: اگر آمریکا مجوزهای معافیت شرکتهای نفتی هشت کشور از خرید نفت ایران را تمدید کند، رقم پیشنهادی دولت برای فروش نفت قابل تحقق است اما آنطور که از سخنان دونالد ترامپ برمیآید، ممکن است در ماه می این مجوزها را لغو کند. بههرحال میتوان به راهحلهایی خارج از چارچوب تحریم برای فروش نفت رسید. غلامحسین حسنتاش، کارشناس ارشد انرژی اما صراحتا میگوید تحقق فروش یکمیلیونونیم بشکه نفت روزانه عملا ممکن نیست. او توضیح داد: اگر شرایط تحریمها به همین منوال فعلی ادامه پیدا کند، صادرات یکونیم میلیون بشکه تقریبا غیرممکن است و حتی ما شاهد صادرات کمتر از یک میلیون بشکه در روز خواهیم بود. نکته مهم دیگر مسئله نقلوانتقال وجوه نفتی است. همان یک میلیون بشکه نفت یا کمتر از آن نیز وقتی صادر شود، برگرداندن وجوهش در روزهای تحریم فعلی به سادگی انجام نمیشود. هرچند کارشناسان تقریبا تحقق صادرات یکمیلیونونیم بشکه نفت روزانه را امر محالی ميدانند اما معتقدند در متغیر بعدی دولت کمبرآوردی داشته است، یعنی نرخ دلار بهازای فروش هر بشکه نفت. نرخ هر بشکه نفت در 98، بالای 60 دلار مرکز پژوهشهای مجلس، اینطور استدلال کرده است که میانگین قیمت نفت ایران در 9ماهه امسال حدود 65 دلار بوده اما با توجه به کاهش قیمت نفت در دو ماه اخیر به زیر 55 دلار و احتمال تداوم همین روند در سهماهه منتهی به پایان سال پیشبینی میشود که قیمت نفت در سال 97 به میانگین 61 دلار برسد. بنابراین پیشبینی میشود تا پایان امسال حدود 95 هزار میلیارد تومان درآمد از این محل وصول شود که حدودا 95 درصد منابع پیشبینیشده در قانون بودجه 97 خواهد بود. علی شمساردکانی در گفتوگو با «شرق» مشکلات بودجه از محل درآمدهای نفتی را خاص لایحه بودجه 98 نمیداند و معتقد است مشکل ساختاری است. او توضیح داد: درآمد نفتی یک سرمایه است و اساسا چرا ما باید آن را تبدیل به ریال کنیم. هزینهکرد تمامی این منابع و علاوهبر آن برداشت از صندوق توسعه ملی به نوعی سرقت از منابع آینده است. زمانی که سرمایهگذاری کافی در بخش نفت نداریم، دشمنان دست بالا را میگیرند و در چنین شرایطی این ما نیستیم که میزان فروش نفت را مشخص میکنیم بلکه دشمنان برای ما مشخص میکنند. بنابراین ما متأسفانه در سلطه قدرتهای جهان، چندان اختیار عملي برای تعیین قیمت و میزان فروش نفت خودمان نداریم. نرسی قربان اما معتقد است متوسط قیمت نفت در 10 سال گذشته به مراتب بیشتر از 54 دلار بوده و با توجه به این روند احتمالا در سال آینده هم بیشتر از این خواهد بود. میتوان پیشبینی کرد که نرخ دلار بهازای فروش هر یک بشکه نفت بالای 60 دلار خواهد بود. بنابراین احتمالا قیمت نفت هم بالاتر از این خواهد بود. به احتمال زیاد هم بالاتر از 60 دلار خواهد بود اما اگر کانال مالی ایران و اروپا راهاندازی نشود، قطعا میزان صادرات ما پایین خواهد آمد. غلامحسین حسنتاش نرخ 54دلاری برای فروش هر بشکه نفت را منطقی میداند. حمید حسینی اما اساسا با تعیین نرخ در بودجه مخالف است. او میگوید به کمیسیون اقتصادی مجلس پیشنهاد کرده است عدد 110 هزار میلیارد تومان را برای ردیف درآمدهای نفتی در نظر بگیرند و بعد به وزارت نفت و بانک مرکزی مأموریت داده شود اعداد را محقق کنند. در روزهایی که هیچچیز قابل پیشبینی نیست روی اعداد و ارقام مشخص برنامهریزی نکنیم. او اضافه کرد: عملا تصمیم بلندمدت گرفتن در این شرایط جواب نمیدهد. تعیین نرخ دلار بهازای هر بشکه نفت اولا سیگنالی از سمت ما به اوپک است که میزان برآورد ما را مطلع شوند و این از قدرت مذاکره ما کم میکند. همچنین اگر دولت نرخها را واقعیتر در نظر بگیرد که نرخهای بالاتر از 54 دلار است، به بازار داخلی ارز پیام میدهد و ممکن است نرخ ارز به سمت صعودی حرکت کند. همچنین به این نکته مهم باید توجه کنیم که بازار جهانی نفت را همه برای سال بعد بازار پرنوسانی پیشبینی کردهاند و این برنامهریزی بر مبنای عدد را برای ما دشوارتر میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.