|

اولویت‌های ظریف در بغداد

على مؤید . پژوهشگر مسائل عراق

محمدجواد ظریف امروز به بغداد سفر می‌کند. این سفر اول ظریف به عراق نیست، ولى اهمیت شایان‌ذکرى در این برهه زمانى دارد. وى سال ٢٠١٥ پس از برجام در سفرى منطقه‌اى به عراق رفت و هدف از دیدار خود با سران حکومت عراق را اطمینان‌بخشی به همسایگان خود اعلام کرد. عراق برجام را عاملى مساعد در آرامش سیاسى و امنیتى منطقه قلمداد می‌کند؛ بی‌شک مذاکره براى حل اختلافات منطقه‌اى و بین‌المللى بهترین گزینه براى همه است. سفر ظریف به بغداد این‌بار با متغیرات گسترده‌اى روبه‌روست. آمریکا برجام را نقض و تحریم‌هاى سنگینى علیه تهران اعمال کرده و در پى بالابردن شدت فشارهاى همه‌جانبه جهانى است. کشورهاى حاشیه خلیج‌فارس نیز با سه جبهه «تعامل»، «بی‌طرفى» و «خصومت با ایران» روابط خود را مرزبندى کرده‌اند. منازعات منطقه‌اى؛ چه سیاسى و چه نظامى در سوریه و لبنان و یمن به مراحل جدیدى وارد شده است. حضور نظامى آمریکا در منطقه همچنین مساعى عادي‌شدن روابط جهان عرب با اسرائیل بى‌تردید از پروسه‌هاى تنش‌زاى منطقه‌اى است. عراق در این هیاهو و غوغاى منازعات و تنش‌هاى منطقه‌اى از لحاظ سیاست خارجه کج‌دارومریز عمل می‌کند. از یک‌سو باید کشور را از این منازعات دور نگه دارد و از سوى دیگر روابط سیاسى و اقتصادى خود را با منطقه مضاعف کند و با ریتم تندترى جریان بدهد. آقاى ظریف شخصیتى محبوب در عراق قلمداد می‌شود و سفر ایشان به بغداد ثمرات خوبى براى دو کشور به ارمغان خواهد آورد. عراق در تعامل با وزارت خارجه ایران و شخص ظریف با فشار غربى- عربى کمترى مواجه خواهد بود. روابط در قالبى سیاسى - رسمى، غیرنظامى - امنیتى قلمداد شده و نتایج آن براى همه قابل‌قبول‌تر خواهد بود.

اولویت‌هاى ظریف در این سفر را می‌توان پیش‌بینى کرد: ١- توسعه روابط اقتصادى دوجانبه. ٢- مذاکره براى دورزدن یا تخفیف آثار تحریم‌هاى اقتصادى. ٣- مساعدت سیاسى - دیپلماسى عراق در بهبود روابط ایران با کشورهاى منطقه. ٤- استفاده از روابط عراق با آمریکا براى بازگشایى کانال‌هاى ارتباط غیرمستقیم و در این گزینه عراق می‌تواند نقش همپایى با نقش‌هاى سلطنت عمان ایفا کند. ٥- پررنگ‌کردن روابط سیاسى بین دو کشور و ایجاد تعادل بین گونه‌هاى مختلف تعامل در زمینه‌هاى متعدد، خاصه آنكه تعامل نظامی دو کشور بیش از حد حجم گرفته و نیاز هم‌اکنون دو کشور تنها جنگ با داعش نیست. وجود ظریف در بغداد به نظر می‌رسد کمى با تأخیر هم صورت گرفته، ولى اینکه این سفر دیر انجام شود بهتر از آن است که به‌کل صورت نگیرد. وزیر امور خارجه آمریکا به عراق سفر کرده و با سران کشور دیدارهایى انجام داده که حاکى از پیش‌دستى دیپلماتیک است. مقاربت زمانى سفر وزراى خارجه آمریکا و ایران به عراق را می‌توان رقابتى سیاسى قلمداد کرد که یک نوع نقشه‌کشى و مرزبندى نفوذ را با خود همراه دارد. عراق به‌دنبال تعادل در تعامل، حفظ و ریشه‌دارکردن روابط، خلق زمینه مذاکره و محاوره و منع تنش و منازعه در داخل کشور و منطقه است. آقاى ظریف بی‌شک گزینه‌اى مناسب در تحقق این مطالبات عراقى است و خوب خواهد توانست عراقى‌ها را مطمئن و روابط را مستحکم‌تر کند. به نظر می‌آید در این برهه زمانى، پروسه روابط ایران با عراق از طریق تعاملات رسمى بین دو کشور از کانال وزراى خارجه به‌نفع دو کشور خواهد بود. ایران از گزند اتهام دخالت در امور داخلى عراق مصون و عراق با اعتمادبه‌نفس بالاترى خواهد توانست به خود و ایران کمک کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.