گفتوگو با پیمان معادی به بهانه اکران فیلم سینمایی «بمب؛ یک عاشقانه»
بیشتر از فروش فیلم، رضایت مردم برایم مهم است
فرانک آرتا: در شماره گذشته گفتوگویی با پیمان معادی به بهانه اکران فیلم سینمایی «بمب؛ یک عاشقانه» انجام شد. در بخشی از این گفتوگو معادی درباره شرایط ساخت فیلم اخیرش گفت: «در دو فیلمی که ساختهام نه دنیا داشتهام و نه آخرت را! در ایران برای گرفتن مجوز به خاطر شعارهای مرگ بر آمریکا و مرگ بر شوروی بهشدت زیر فشار بودم و به من میگفتند که شما قصد تمسخر داشتید. جشنوارههای خارجی هم به دلیل همین شعارها فیلم را نپذیرفتند. میگفتند شما دارید مرگ بر فلانها را ترویج میدهید! اما من کارم را انجام دادم. چون فیلم را به سفارش جشنوارههای خارجی یا وزارت ارشاد نساختهام». در ادامه شما را به خواندن بخش دوم این گفتوگو دعوت میکنیم:
شما در دو فیلم درجه یک اصغر فرهادی کار کردهاید؛ با رخشان بنیاعتماد «قصهها» را کار کردهاید؛ اما حتی نامزد هم نشدید و جایزه هم نگرفتید. بالاخره سالم کارکردن تبعاتش را هم دارد. حتی مشکل هم برایت ایجاد میکنند! مجوزی که دیگران در دو هفته میگیرند برای من شش ماه طول کشید! مجوز اکرانی که همه دو ماهه میگیرند، من یکساله میگیرم. ناراحت هم نیستم. از این به بعد هم همین رویه را خواهم داشت. 10 سال بعد هم جایزه ندهند، اشکالی ندارد. اما امروز سرم را بابت رزومه کاریام بالا میگیرم. اگر سیمرغ داشته باشم و شما اسم فیلمهایم را به خاطر نداشته باشید یا فروش نکرده بودند، سیمرغهایم را دوست نخواهم داشت؛ ولی وقتی به فیلمهایم نگاه میاندازم، کیف میکنم. البته برای مخاطبان حرفهای سینما، این اتفاقات مهماند. برای من هم مهماند. در فیلم «بمب...» سکانسهایی مملو از ریزهکاریهای طنازانه بود که خیلی خوب از آب درآمد؛ مثل شوخیهای بهادر مالکی و... اگر شخصیت اصلی فیلم ایرج باشد، شما برای اینکه این شخصیت را تکمیل کنید، نقشهای مکمل را بهگونهای نوشته و چیدید که دیده شوند. این برخلاف نگاه متمرکز بر شخصیت اصلی -قهرمان- است. شما این ویژگیها را بین نقشهای دیگر تقسیم کردید و در این فیلم برجسته شدند. چقدر از این طنزها بداهه بود؟ از انتخاب بازیگران بگویید. اصولا انتخاب بازیگران یکی از لذتهای فیلمسازی من است. خیلی دوست دارم انتخابها غیرکلیشهای باشد. در «برف روی کاجها» این کار را کردم. مثلا از حسین پاکدل استفاده کردم. قراردادن مهناز افشار در آن نقش، کار پرریسکی بود. آن زمان ویشکا آسایش، زانیار خسروی و الهام کردا خیلی معروف نبودند. همیشه ترجیحم این است که افراد تازهتری را برای نقش انتخاب کنم یا آدمهای آشنایی که چنین نقشهایی را بازی نکرده باشند و اگر قابلیت داشتند انتخابشان میکنم. خودم هم هیچ اصراری نداشتم نقش اصلی را خودم بازی کنم. از جایی به بعد وقتی گروه را انتخاب میکردم احساس کردم راحتترم که خودم بازی کنم و خوشحالم که این تجربه را کسب کردم؛ چون همیشه فکر میکردم وقتی کارگردان و بازیگر یک نفر شوند، چه اتفاقی برایشان میافتد که کمی عجیب است و از این به بعد باعث میشود دقیقتر و آگاهانهتر انتخاب کنم. درباره طنز هم خب برخلاف آنچه همه از من میبینند، خیلی آدم بذلهگو و شوخی هستم. دوستان، اطرافیان و همکارانم همیشه به من میگویند چرا فیلم کمدی نمیسازی وقتی اینقدر قریحه طنز داری؟ خودم هم همیشه دلم میخواهد فیلم طنز بسازم و بازی کنم. اگر نقش طنز خوبی باشد، حتما بازی میکنم. اصولا معتقدم هر نقشی را باید شیرین بازی کرد. عبوس و تلخ بازیکردن را نه میپسندم و نه اعتقاد دارم درست است. هر دورهای که گذراندهام و کار میکنم، احساس میکنم برای همراهکردن نقش قدری شیرینی لازم است. این اتفاق مرز بسیار باریک و سختی است و به تمرین نیاز دارد. مثل نقش علی در «کمپ ایکسری» که بسیار تاریک و زجرکشیده بود؛ اما باید شیرینبازی میکردم. با کارگردان که صحبت میکردم، میگفت باید این آدم را دوست داشته باشیم و گاهی بانمک هم باشد. با اینکه هشت سال در زندان گوانتانامو بوده. تمام امکانات بازیگریام در آن فیلم فقط در یک پنجره کوچک خلاصه میشد که باید دیده میشدم و سمپات به نظر میرسیدم. در «جدایی نادر از سیمین» هم نقش مرد کارمند خیلی جدیای بود که باید شیرین هم میشد! اما عبوس نبود. تمام این نقشها میتوانستند عبوس باشند. الان در حال بازی نقش پلیس در فیلم سعید روستایی هستم که بسیار متفاوت است. خیلی وقتها فیلمهای جنگی، اکشن و خانوادگی که میبینم، از اول تا آخر آنقدر عبوس و تلخ هستند که حد ندارد! چرا تصور میکنیم با شیرینی و بامزگی منافات دارد؟ در سینمای جهان تمام اکشنهای خشنی که ساخته میشود، روزبهروز با چاشنیهای طنز بیشتری همراه میشوند؛ چون در دل آن اتفاقات خشن، مسائل روزمره میتواند شما را بخنداند و تلخی مطلق فیلم را بگیرد. مثل وقتی که سر کلاس یا مجلس ترحیم نمیتوانید جلوی خندهتان را بگیرید؛ چون این پارادوکس خیلی بامزه است و من از این قضیه استفاده میکنم. چرا از لیلا حاتمی استفاده کردید؟ ایشان بهترین انتخاب برای فیلم بود و الان که به گذشته برمیگردم، میبینم حتی انتخاب دومی برای این نقش وجود نداشت. به چند دلیل؛ اول اینکه میترای این فیلم مثل ایرج، آدم کمگو و درونگرایی بود که خیلی به جنس بازی لیلا نزدیک بود. بخش زیادی از موفقیت لیلا حاتمی نگاههای خوب و سکوتهایش است. نکته دوم این است که ایشان چهرهای دارد که در مهمترین قسمتهای فیلم من که تاریکی است و رنگمایهای از نور روی چهره ایشان مناسب به نظر میرسید. یکی از ایراداتی که به فیلم میگیرند، این است که طراحی صحنه و لباس فیلم چندان دقیق نیست. نظرتان چیست؟ شاید سلیقه فیلم را دوست ندارند. «بمب...» فیلمی است که آدمها میتوانند بهعنوان مرجع تاریخی به آن رجوع کنند. ما سه سال تحقیق کردیم. فقط شش هزار قطعه عکس نایاب را به دست آوردیم. برای تمام سیاهیلشکرها هم لباس دوخته شد و گریم شدند. راهی جز این برای دقیق کارکردن وجود ندارد. تمام عوامل تیم را از کسانی انتخاب کردم که روزهای موشکباران را تجربه کرده باشند. محمود کلاری آن روزها عکاسی هم میکرده و خیلی هم عکسهای خوبی گرفته. مهرداد میرکیانی و ایرج شهزادی از دل آن دوره میآیند. محسن شاهابراهیمی علاوهبر اینکه آن روزها را لمس کرده، پر از تجربه است و برای هر کاری، کلی تحقیق میکند. با احسان رسولاف خیلی گپ زدیم. از تجربیات مدرسه و بمباران تهران و او بهعنوان تهیهکننده پای کار آمد؛ چون دغدغهاش را داشت. هرکدام از آنها چیزهایی به ماجرا اضافه کردند. آقای شاهابراهیمی سه ماه تمام آنجا کار میکرد. ایرج شهزادی بعد از صدابرداری چند ماه روی صداگذاری و طراحی صدا کار کرد. محمد لطفعلی لحظهای برای کار کم نگذاشت. اگر قرار بود دقت نداشته باشیم، اینقدر سخت نمیگرفتیم؛ ولی هدف ما این بود که المانها را به رخ نکشیم. برای ما قصهای که تعریف میکردیم، مهم بود. چرا از خانم النی کاریندرو دعوت کردید تا موسیقی فیلم را بسازد؟ هرچه به ساخت فیلم نزدیکتر میشدم، به طور اتفاقی برای اینکه در فضای فیلم قرار بگیرم، موزیکهای خانم النی کاریندرو را گوش میکردم. من سالها طرفدار این خانم بودم. آن ملودی و جنس کاری که در فیلمهای آنگلوپولوس اتفاق میافتاد، با چیزی که در ذهنم بود، همسو شده بود. فیلم که ساخته شد و به موسیقی رسیدم، خبردار شدم ایشان بعد از مرگ آنگلوپولوس دیگر کار نمیکند؛ ولی شانسم را امتحان کردم و زمانی که داور جشنواره یونان بودم، به من گفتند میتوانیم ارتباط شما را با ایشان برقرار کنیم و اگر از پروژه خوشش بیاید، ممکن است با هم کار کنید. ایشان فیلم تدوین شده را دید و عاشقش شد و گفت تو باعث شدی دلم بخواهد دوباره کار کنم و تقریبا به طور رایگان این کار را انجام داد. اتودهایی را برایم فرستاد که دوست داشتم و احساس کردم بهترین انتخاب بود و به نظرم انتخاب بهتری نمیتوانستم داشته باشم. خوشحالم که آدمهای سراسر دنیا این موهبت را داشتند که یک موسیقی دیگر از ایشان بشنوند. بااینحال چرا موسیقی فیلم موجز است؟ فیلم من متعلق به 30 سال قبل بود و خارج از کشور تصحیح رنگ کردیم که شبیه عکسهای قدیمی شود. حتی دور کادرهای پلانهای فیلم گرد است. جنس فیلمبرداری متعلق به آن دوران است و دلم میخواست موسیقیمان هم مدل30 سال قبل باشد که آن زمان موسیقیها ملودیکتر بود. الان آمبیانس آن بیشتر شده. سازهای خوب جهان موسیقیهای کمملودیتر میسازند که خیلی هم خوب هستند؛ اما من دلم میخواست مدل موسیقی موریکونه و نیناروتا ساخته شود. الان این اتفاق در فیلمها نمیافتد؛ مگر اینکه فیلم «سینما پارادیزو» را نگاه کنید و موسیقی موریکونه را بشنوید؛ یا با دیدن «پدرخوانده» موسیقی نیناروتا را گوش دهید. از استقبال مردم راضی هستید؟ خیلی خوشحالم. زمان خوبی برای اکران نیست؛ اما سالنها پر هستند. بیشتر از فروش فیلم، رضایت مردم برایم مهم است. بههرحال شما فیلم را برای مردم میسازید، جشنواره، منتقد و داور همیشه بهمثابه کادو هستند. شما هیچ کاری در جهان را برای گرفتن کادو انجام نمیدهید. فیلم را میسازید که مردم کشورت ببینند و دوست داشته باشند و با وجود مشکلات و ناملایمات ترغیب شوی فیلم بعدیات را هم بسازی. اگر این نبود و فقط چند جایزه اضافهتر میگرفتم، دیگر سخت میتوانستم به ساختن فیلم بعدی فکر کنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.