چرا ايران صبر ميکند؟
ترجمه: روحاله نخعي
نبايد با اين تصور پيش برويم که ايران بيتوجه به هزينهها در توافق هستهاي خواهد ماند يا اينکه مقامات روي اين ايده حساب کردهاند که صرفا منتظر پايان دوران ترامپ بمانند. درواقع، خروج از توافق يا برداشتن قدمهاي کوچک براي تخطي از آن، ميتواند به ايران کمک کند که اهرم فشاري عليه ايالات متحده براي گفتوگوهاي آينده بسازد... لازم هم نيست تهران نگران اين باشد که خروج از توافق لزوما به جنگ منجر ميشود: ايران ميتواند قدمهايي کوچک براي نقض توافق بردارد که تأثير معناداري روي زمان «خروج از توافق» نگذارد، سپس ادعا کند در صورتي که ايالات متحده به مذاکره برگردد، اين قدمها به سادگي قابلبرگشت هستند.درواقع به نظر ميرسد که مقامات ايران، در فرايند پيچيده تصميمگيريشان به تحليل هزينه- فايده پرداخته و تصميم گرفتهاند در برجام بمانند. اين تصميم احتمالا پايههاي اقتصادي دارد، اما ملاحظات راهبردي و منافع ديپلماتيک ماندن در توافق هم از جمله انگيزههاي آن است.
پول تصميم ميگيرد: وضعيت فعلي اصلا براي ايران ايدئال نيست. ايران بايد نفت را با تخفيف بفروشد، هزينه حملونقل و بيمه را بپردازد و هزينههاي نگهداري را نيز تحمل کند. درآمدش در حسابهاي سپرده ويژه در کشورهاي خريدار ميماند؛ اما حجم نفتي که به فروش ميرسد همچنان قابلتوجه است و بسيار بيشتر از يکميليون بشکه در روز که آستانه تحمل رواني و مالي ايران است. اگر ايران از برجام بيرون بيايد يا آن را نقض کند، بخشي از اين فروش را به خطر خواهد انداخت. اگر ايران از رعايت توافق دست بکشد، به احتمال زياد، از بين خريداران ارشد، ژاپن و کره جنوبي خريد را متوقف خواهند کرد. چنين ضرري براي ايران پذيرفتني نخواهد بود، بهخصوص براي صنعت ميعانات گازي که روي صادرات به کرهجنوبي تکيه دارد.منطق مشابهي در اروپا هم اعمال ميشود. فرانسه، آلمان و بريتانيا مشغول کار با اتحاديه اروپا هستند تا سازوکار پرداختي برپا کنند که تحريمهاي ايالات متحده را دور بزند. آنچه ابزار ويژه مالي خوانده شده، به احتمال قريببهيقين تجارت انبوه را پوشش نخواهد داد، مثل نفت؛ اما ميتواند براي شرکتها و بانکها کانالي براي تجارت قانوني و انساندوستانه با ايران فراهم کند. برپايي مسيري براي کالاهاي انساندوستانه در ماههاي پيشرو، با نگراني از کمبودهاي داروييدرماني اهميت فزايندهاي خواهد يافت. اگر ايران اجراي توافق را متوقف کند، کشورهاي اروپايي به احتمال زياد اين ارتباط را قطع خواهند کرد. صبر راهبردي: ماندن در توافق هستهاي به نفع سياست منطقهاي ايران است. رهبران جهان، درحاليکه درگير حفظ توافق هستهاي هستند و نگران تحريک مخالفان ايران، تا حد زيادي فعاليتهاي غيرهستهاي اين کشور را ناديده گرفتهاند. اين وضعيت حالت کنايهآميز و طنزآلودي هم دارد. دولت ترامپ خروج از برجام را تا حدي با اين بهانه توجيه کرد که اين کار به جهان اجازه ميدهد بهتر به «کليت» اقدامات ايران رسيدگي کند، بهجاي آن با بهخطرانداختن توافق، دولت ايالات متحده تضمين کرده است که توجه جهان و بهخصوص توجه اروپا اختصاصا روي حفظ آن متمرکز باشد. حمايت بينالمللي: در نهايت، ايران با ادامه اجراي توافق از وجهه ديپلماتيکي هم بهره ميبرد. در پنج سال گذشته، حسن روحاني، رئيسجمهور و جواد ظريف، وزير امور خارجه، تلاش کردهاند تا چهره بينالمللي ايران را بهبود ببخشند. توافق هستهاي در رأس اين تلاشها بود. حملات لفظي ترامپ به ايران و خروجش از توافق باعث شده قدرتهاي جهاني ايران را در آغوشي ديپلماتيک بگيرند. اين موضوع بيش از همهجا در شوراي امنيت سازمان ملل هويدا بوده است. در ماه سپتامبر [اواخر تابستان] و دوباره در ماه دسامبر [اواخر پاييز]، ايالات متحده در محکومکردن توافق هستهاي تنها ماند، درحاليکه نمايندگان اروپا، چين، روسيه و ديگران يکصدا از اهميت آن گفتند و پايبندي ايران را ستودند.قرارگرفتن در موضع بالاي اخلاقي، به ايران کمک کرده است که روابط ديپلماتيک و تجاري خود را گسترش دهد. پايبندياش به توافق هم که مرتبا توسط بازرسان بينالمللي تأييد ميشود، فراخوانها از سوي ايالات متحده و اسرائيل براي بررسي عميقتر اقدامات هستهاي گذشته ايران را خنثي کرده است؛ بااينحال، حفظ اين مواضع نسبت به منافع اقتصادي ماندن در توافق اهميت کمتري دارد. داشتن موضع بالا، صورتحسابها را پرداخت نميکند. راهبرد خروج: برخلاف موضعگيريهاي علني رهبران، ايران احتمالا سال ۲۰۱۹ را در توافق هستهاي خواهد گذراند، درحاليکه کجدارومريز از ميان فشارهاي اقتصادي راه خود را طي ميکند؛ اما اگر توافق ديگر منافع اقتصادياش را نداشته باشد يا اگر جامعه جهاني شروع به برخورد با اقدامات منطقهاي ايران کند، محاسبات ايران تغيير خواهد کرد.تصميم آينده ايالات متحده درباره معافيتهاي خريد نفت در ماه مي [اواسط بهار] ممکن است نقطه عطفي باشد. واشنگتن مطمئن است که با افزايش ذخيره جهاني نفت در کنار کاهش تقاضاي جهاني، ايالات متحده اهرم لازم را خواهد داشت تا صادرات ايران را محدودتر کند، شايد به کمتر از يکميليون بشکه در روز. اگر اين اتفاق بيفتد، ناظران نبايد تعجب کنند اگر [آيتالله] خامنهاي به وعدهاش [نپذيرفتن همزمان فشار اقتصادي و محدوديت هستهاي] عمل کند. (فارن افرز)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.