|

با یادی از لوون هفتوان سینماتک پانتئون افتتاح شد

اولین سلسله‌نشست‌های سینماتک پانتئون در خانه اندیشمندان علوم انسانی با نمایش و تحلیل و بررسی فیلم «پرویز»، ساخته مجید برزگر و با یادی از لوون هفتوان آغاز شد. در این پنل محمدحسین میربابا، فیلم‌ساز، نویسنده و پژوهشگر سینما، همراه با دکتر آرش حیدری، جامعه‌شناس و مترجم، به‌عنوان سخنران به تحلیل و بررسی فیلم «پرویز» پرداختند. مجید برزگر، کارگردان اثر، نیز در پنل حضور داشت و بعد از سخنرانی‌ها به گفت‌وگو با مخاطبان پرداخت. این پنل با عنوان «پرویز قواره‌ای خارج از قاعده» و با قرائت مانیفست سینماتک پانتئون توسط زینب لک آغاز شد. سپس با یادی از زنده‌یاد لوون هفتوان و خوانش متنی برای لوون توسط پوریا نوری «عکاس سینما» و کلیپی از آخرین عکس‌های «لوون هفتوان» که توسط پوریا نوری به ثبت رسیده است به نمایش درآمد. در آغاز پنل سخنرانی‌ها، محمدحسین میربابا از اهمیت فیلم «پرویز» در سینمای معاصر ایران در مقایسه با فیلم‌هایی که داعیه‌دار سینمای اجتماعی هستند سخن گفت. مهم‌ترین فاکتور این فیلم در پیوند با وضعیت اجتماعی معاصر به بازنمایی شهر و موقعیت اجتماعی در این فیلم بازمی‌گردد. میربابا با بیان دو مؤلفه کالبد شهر و روح شهر در پرداخت به آن در سینمای ایران، «پرویز» را در هر دو زمینه نسبت به نمایش شهر و اجتماع فیلم موفقی دانست. یعنی هم موقعیت مجتمع مسکونی به‌عنوان واحدی از شهر و هم روح و معنای زندگی شهری به‌عنوان ساحتی از اجتماع مدرن در این فیلم به‌خوبی نمایش داده شده. از ‌این‌ نظر «پرویز» محافظه‌کاری بیشتر فیلم‌های دو دهه اخیر سینمای ایران را ندارد؛ فیلم‌هایی که با فاصله‌گرفتن از نمایش کالبد شهر تنها به نمایش روابط میان افراد در قالب «درام‌های آپارتمانی» روی آورده‌اند، آن‌هم با داستان‌های تکراری، استفاده از عنصر تعلیق و روابط محدود میان چند کاراکتر. اما پرویز با دست‌مایه قراردادن یک داستان ساده و به دور از تعلیق‌های ملودراماتیک، خود وضعیت را مسئله‌مند کرده است. از این ‌نظر «پرویز» با شرایط تاریخی- اجتماعی معاصر خودش پیوند مستقیم برقرار کرده است. در ادامه میربابا به تحلیل خود فیلم روی آورد و سه وضعیت را برای این فیلم در نظر گرفت که به مرور درام با حرکت کاراکتر پرویز این سه وضعیت متفاوت را به وجود آورده است. 1) وضعیت سکون (کاراکتر مطیع) 2) وضعیت تغییر (کاراکتر سرگردان) 3) وضعیت طغیان (کاراکتر عاصی) هر سه وضعیت پیوند با موقعیت اجتماعی دارد؛ یعنی بازتاب شرایط اجتماعی از یک وضعیت ساکن به وضعیت طغیان است. پرویز بازنمایی نظام پدر- شاه است. میربابا بیان کرد پرویز به بازتولید شرایط اجتماعی که در آن رشد یافته روی می‌آورد. او کم‌کم به یک کنترل‌گر تبدیل می‌شود. مانند رفتارش با نگهبان زیردستش در پاساژ یا شیفت رفتاری او با پسر همسایه. اینها همگی محصول جامعه پدرسالار است. پس سایه پدر هیچ‌گاه از سر پرویز کم نمی‌شود و او برای انتقام از پدر دست به زدودن شباهت‌های با پدر در جامعه اطرافش می‌زند؛ مانند رفتاری که با پیرمردهای فیلم می‌کند. در ادامه، او مواجهه پرویز با سه پیرمرد و رفتار خشن او در قبال آنها را ناشی از میل پرویز به انتقام از پدرش دانست، چراکه هرکدام از آن سه پیرمرد حامل نشانه‌ای از رفتار سرکوبگر پدر با پرویز بودند. پرویز تمام جایگزین‌های پدر را آزار می‌دهد و درآخر دست به کشتن آنها می‌زند. پرویز انتقامش از پدر را از جایگزین‌های او می‌گیرد. مانند فروختن پیرمرد داخل پاساژ که منجر به اخراجش می‌شود. حبس‌کردن پیرمرد صاحب آپارتمان در انباری و سرآخر کشتن پیرمرد آشنای قدیمی در مغازه خشکشویی‌اش. میربابا به تعریفی از خانه و کارکرد آن در فیلم پرداخت؛ خانه به‌عنوان عنصر بازنمایی وضعیت: تفاوت خانه پدری با خانه استیجاری (مکان تبعید) پرویز. خانه پدری تمیز و مرتب و شیک و خانه استیجاری مانند تبعیدگاه کثیف و خرابه و غیرقابل سکونت. ویرانی خانه جدید بر ایجاد حس ویران‌کننده همه‌چیز در پرویز اثر گذاشته است. خانه پدری سرپناه و مأمن است و خانه تبعیدی حسی از بیگانگی در پرویز به وجود می‌آورد؛ بیگانگی‌ای که نمودش در طغیان پرویز است. پرویز با طغیان علیه تمام عناصر گذشته ابتدا سعی در بازیابی آنها داشت، اما با ازدست‌رفتن امیدش به بازیابی طغیان از بازیابی به ویران‌کردن تبدیل شد. یکی دیگر از مباحثی که توسط میربابا مطرح شد، مسئله خشونت در این فیلم و نحوه بازنمایی آن در قیاس با نمونه بارز در تاریخ سینما؛ یعنی میشائیل هانکه بود. خشونت در فیلم‌های هانکه سابژکتیو و در پرویز آبژکتیو است. آرش حیدری فیلم را در خوانش منطبق با مفهوم «هنر فرودستان» مورد خوانش قرار داد. فرودست در سازوکار هنر در ایران کجا ایستاده است؟ میدان هنر و سینما در ایران بر اساس نظریه اسپیواک، توان سخن‌گفتن به فرودست نداده است. فرودست تنها زمانی ‌که با نظم مستقر تطبیق داده شود امکان بروز و ظهور دارد. فرودستان در سینمای معاصر ایران عمدتا در سازوکاری که فرادستان تبیین می‌کنند دیده شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.