|

آشوب‌ها و چشم‌اندازها

فریدون مجلسی

سال 2018 سالی پر از آشوب بود. آشوبگر اصلی در عرصه بین‌المللی کسی جز ‌ترامپ رئیس‌جمهور یا بهتر بگویم مدیرعامل نامتعارف آمریکا نبود. شاید بد نباشد نگاهی به فهرست عملکردهای ویژه او که تأثیراتی بین‌المللی برجای گذاشت، بیندازیم:

کنارگذاشتن سیاست همیشگی آمریکا در مخالفت با تعرفه‌های حمایتی و بالابردن تعرفه‌های گمرکی چه در قالب «نفتا» یعنی با همسایگان کانادایی و مکزیکی و چه در قالب اتحادیه اروپا و چه در مقابل چین که اکنون بزرگ‌ترین رقیب تجاری آمریکاست. البته این کار با مقاومت و رفتار متقابل به‌ویژه از جانب چین مواجه شد. تشدید سیاست ضدمهاجرت در مقابل کشورهای دشمن و همچنین اصرار بر کشیدن دیوار میان آمریکا و مکزیک که با مخالفت مجلس نمایندگان در لایحه بودجه مواجه شده و ‌ترامپ هم عملا با تصویب‌نکردن بودجه دولت آمریکا را به تعطیلی کشانده و به گروگان گرفته است. باید منتظر نتایج آن بود. ادامه تحریم روسیه که موجب واکنش آن کشور درباره ممانعت کشتی‌رانی اوکراین در آب‌های کریمه شد. دستور خروج نیروهای آمریکایی از سوریه و افغانستان و اعلام لزوم پرداخت هزینه‌های دخالت ارتش آمریکا از سوی کشورهایی که برای حمایت خود نیاز به حمایت نظامی آمریکا دارند. اعلام به کشورهای عضو ناتو در باب لزوم پرداخت سهم بیشتر در هزینه‌های ناتو. جلب موافقت کره‌شمالی برای برچیدن تسلیحات هسته‌ای که هنوز منجر به رفع موانع بازرگانی و عملیاتی‌شدن خلع سلاح آن کشور نشده است. انجام معامله قرن با عربستان و بسط اتحاد سه‌گانه عربستان، اسرائیل و آمریکا که با قتل فجیع خاشقجی احتمالا هزینه‌های عربستان به‌شدت بالا خواهد رفت. کنارگذاشتن کاندیداهای چپ در برزیل که نوعی اتحاد سه‌گانه آن کشور با نتانیاهو و ‌ترامپ شده و اظهارنظرهای ضدایرانی رئیس‌جمهور برزیل. با توجه به حجم بالای صادرات غذایی برزیل به ایران باید دید دولت جدید پس از بررسی عملی نفع و زیان خود چه تصمیمی خواهد گرفت. آنچه بیشتر به ایران مربوط می‌شود، دادن مهلت برای از‌سرگیری تحریم‌های دوجانبه علیه ایران و تهدید به جهانی‌کردن آن است. این تهدید حتی پیش از رسیدن مهلت تعیین‌شده موجب قطع روابط اغلب بانک‌ها و بازگشت شرکت‌های مهم اروپایی از بازار ایران شد. تحریم بانکی موجب یا بهانه‌ای شد برای کاهش ارزش ریال که موجب سوءاستفاده کلان عناصری خاص در خرید سکه طلا و دلار به نرخ دولتی و اعدام چند نفر از آنان شد. تعدادی از کشورها با گرفتن مهلت روابط محدود تجاری خود را با ایران ادامه داده‌اند. البته اینکه کشورها اگر تجارت خود را با ایران منوط به کسب اجازه از آمریکا بدانند، فقط به ایران آسیب نمی‌رساند؛ بلکه برای خود آن کشورها نیز اهانت‌آمیز و تضعیف‌کننده استقلال ملی خواهد بود. تأثیر تحریم‌های آمریکایی بر ایران در سال 2019 بستگی به آثار تحریم‌های کنونی بر کُندکردن عملکرد اقتصادی ایران دارد و اینکه دولت ایران چه مواضعی اتخاذ کند. در ایران دو طرز فکر وجود دارد؛ یکی اکثریتی که به شعار کلید رفع تحریم‌ها رأی دادند که خواهان آرامش و اعتدال و تدبیر و توسعه اقتصادی و صنعتی هستند. به عقیده اینان باید در پناه قطع‌نامه‌های شورای امنیت اسرائیل را وادار به عقب‌نشینی از سرزمین‌های اشغالی در جنگ 1967، منع خانه‌سازی در غرب رود اردن، پذیرش نظام دو دولتی و رسمیت دولت فلسطین به مرکزیت بیت‌المقدس کرد. طرز تفکر دوم که نقطه مقابل این جریان است اکنون کفه ‌ترازو در سیاست داخلی بیشتر به این سمت‌ گرایش دارد؛ با تبدیل «مسئله عرب و اسرائیل» به مسئله «ایران و اسرائیل» پیش‌بینی نمی‌شود تحریم‌های تحمیلی به ایران کاهش یابد. این سیاست مورد حمایت اغلب کشورهای عرب دوست اسرائیل هم هست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.