حرفهایگریزدایی از آموزش
مهدی بهلولی . آموزگار و کنشگر صنفی
آنگونه که رئیسجمهور، حسن روحانی، به هنگام تحویل لایحه پیشنهادی بودجه سال آینده به مجلس گفت، قرار بر این شده که در سال آینده و به منظور صرفهجویی اقتصادی، آموزشوپرورش حدود 10 درصد از مدرسههای دولتی خود را به بخش خصوصی واگذار کند. استدلال هم این است که دولت هماکنون برای هر دانشآموز سالانه چهار میلیون تومان هزینه میکند؛ ولی بخش خصوصی میتواند همین کار را با یک میلیون تومان انجام دهد. گذشته از درستی یا نادرستی این ارقام، آنچه در این دیدگاه پیداست، چیرگی رویکرد اقتصادی به آموزشی است. این طرح، برگرفته از طرح مدرسههای چارتر یا اجارهای یا منشوری [charter schools] آمریکاست. بخش بزرگی از مدرسههای چارتر آمریکا، مدرسههای دولتی هستند که به بخش خصوصی واگذار شدهاند تا با تم یا منشور یا رویکرد خاص خود- برای نمونه با تأکید بر آموزش محیط زیست- به آموزش دانشآموزان بپردازند. به عقیده شماری از منتقدان آموزشوپرورش آمریکا، یکی از پیامدهای راهاندازی این مدرسهها، حرفهایگریزدایی [de - professionalizationl] از آموزش است. به زبان یکی از این منتقدان، این مدرسهها میتوانند آموزگارانی با کمتر از 30 ساعت تجربه آموزشی در کلاس درس را به کار گیرند. در سالهای گذشته نیز که این طرح در سطحی محدودتر در ایران اجرا شد، بخش بزرگی از آموزگاران این مدرسهها، دانشآموختگان دانشگاهی بیکاری بودند که بدون کمترین آموزش و گذراندن دورههای آموزش و آمادگی برای آموزشدادن، حاضر میشدند با حقوقی حتی کمتر از حقوق کف قانون کار، برای نمونه با 500 هزار تومان در ماه- که آن هم با تأخیر چندماهه پرداخت میشد- به آموزش بچهها بپردازند. ناگفته پیداست که بیشتر این جوانان از سر ناچاری و تنها برای گریز از بیکاری حاضر میشدند با این شرایط به کلاس درس بروند و در نخستین فرصتی که به دست میآوردند و کار بهتری که پیدا میکردند، کلاس درس را رها میکردند. نکته مهم این است که میتوان با همین نگاه و به منظور صرفهجویی اقتصادی در کوتاهمدت، در بسیاری از پیشههای دیگر هم دست به حرفهایگریزدایی زد و خوشحال بود که کار- در ظاهر- با هزینه کمتر انجام میگیرد. روشن است که راه بهسازی آموزشوپرورش از این رهگذر نیست. پاسی سالبرگ، اندیشمند آموزشی سرشناس فنلاند، در یکی از واپسین گفتوگوهای خود میگوید: «شاید نکته مهم این باشد که ما هماکنون از محرکهای نادرست در بهسازیِ آموزش آگاهیم. ما آموختهایم که رقابت بازارگون [market- like]، پاسخگویی سفتوسخت، استاندارد به شیوه
بالا به پایین[top- down standardization]، و حرفهایگریزدایی از پیشه آموزش، ایدههای بدی در سیاستهای آموزشی هستند که دگردیسی پایدار آموزش را هدف گرفتهاند»؛ اما شوربختانه در ایران، سالهاست که بسیاری از فرادستان سیاسی و آموزشی کشور بر این گمان هستند که با همین کارها ازجمله واگذاری بیشتر آموزش به بخش خصوصی میتوانند به بهبود آموزش کمک کنند؛ راهی که بنا به تجربههای جهانی فراوان، نادرستی آن هویداست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.