اهمیت بیزینس مدل در کسبوکار مد
چرا از بیش از 500 مؤسسهای که در حوزه مد و لباس ثبت شده است، کمتر از 10 درصد آنها فعال هستند و خیلی هم کارآمد و موفق نبودهاند. بیشتر مؤسسات و شرکتهایی که در گام نخست کارآفرینی هستند و تازه به دنیای کسبوکار ورود کردهاند و حوزه نوپای مد هم استثنا نیست، فاقد یک مدل تجاری یا مدل کسبوکار هستند. به راستی مدل کسبوکار چیست و چگونه طراحی و تحلیل میشود؟ چند درصد فعالان مد، از مدل کسبوکار تبعیت میکنند؟ اصطلاح «مدل» کسبوکار (Business Model) در ادبیات مدیریت یک اصطلاح نسبتا جدید محسوب میشود. بهعنوان یک مقایسه ساده، به این نکته توجه کنید که بحث «طرح» کسبوکار (Business Plan) دقیقا با همین نام، در حدود دو قرن قدمت دارد، درحالیکه قدمت اصطلاح مدل کسبوکار به زحمت به دو دهه میرسد، البته قبلا از «طرح» کسبوکار استفاده بیشتری میشد، ولی «مدل» کسبوکار مصطلحتر شده است. تفاوت طرح کسبوکار و مدل کسبوکار آنچه ما امروز بهعنوان طرح تجاری (یا طرح کسبوکار یا بیزینس پلن) میشناسیم، پس از انقلاب صنعتی و در اثر تقاضا (درواقع، فشارِ) بانکها به وجود آمد. بانکها بهعنوان نهادهایی که میتوانستند سرمایه مورد نیاز کسبوکارها و صنایع را (در قالب وام یا مشارکت) در اختیار آنها قرار دهند، انتظار داشتند مدیران یا مالکان کسبوکارها، اسناد و گزارشها و مستنداتی ارائه دهند که اثبات کند فعالیت آنها سودآور است و بازگشت سرمایه مناسب خواهد داشت. این اسناد، ابتدا در حد برآورد جریان مالی و نیازهای مواد اولیه و حقوق مورد نیاز برای کارگران بود، اما بهتدریج کاملتر شد و به شکل طرح تجاری یا طرح کسبوکار یا Business Plan که امروز میشناسیم درآمد. بخش عمدهای از آنچه ما در قرن نوزدهم و بیستم بهعنوان صنعت مشاهده میکنیم، به تولید کالا مربوط است. حتی عرضه خدمات هم شکلی بسیار مکانیکی داشت. طبیعتا طرح تجاری هم، معمولا به شکلی کاملا مکانیکی و با چارچوبی نسبتا سنتی تنظیم میشد و سرمایهگذار؛ چه بهعنوان فرد و چه بهعنوان یک نهاد رسمی مثل بانک، بر اساس سؤالات زیر و سؤالات مشابه دیگر، در مورد مشارکتکردن یا مشارکتنکردن و نیز چارچوب مشارکت تصمیم میگرفت. یک بیزینس پلان اجرائی و موفق باید بتواند به سؤالات زیر پاسخ قانعکنندهای بدهد: ۱- چقدر سرمایهگذاری لازم است؟ ۲- تزریق سرمایه باید در چه مقاطعی انجام شود؟ ۳- برای مکان کسبوکار، چه نوع زمین یا کارگاه یا کارخانهای لازم است؟ ۴- به چند نفر نیروی انسانی با چه تخصصهایی نیاز داریم؟ ۵- قیمت تمامشده چقدر خواهد بود؟ ۶- حاشیه سود چگونه است؟ ۷- در نهایت، بازگشت سرمایه به چه شکلی خواهد بود؟ اگر علاقهمند باشید مؤلفهها و اجزای طرح کسبوکار مد را بهتر بشناسید، منابع خوبی در این زمینه در دسترس است. طرح تجاری با طرح کسبوکار در دهههای اخیر، اتفاق مهمی افتاد و آن ظهور اینترنت بود. این ابزار جدید، فرصتهای جدیدی را هم به وجود آورد و شیوههای درآمدزایی جدیدی هم خلق کرد. حوزه مد هم از این تحولات، مستثنا نبود و طبیعتا اینترنت سبب شد که منابع مطالعهای و کاربردی زیادی به زبانهای دیگر در دسترس پژوهشگران تجارت قرار گیرد. در گذشته چند مدل کسبوکار مشخص وجود داشت و همه هم آنها را میفهمیدند، اما حالا شرکتی مثل یاهو (و بعدها گوگل) آمده بودند و خدمات رایگان ارائه میدادند. آمازون کتابها را به شکلی میفروخت که در موارد زیادی، مجموع هزینه کتاب و حملونقل یا همان قیمت پشت جلد میشد یا حتی کمتر از پشت جلد تمام میشد. شرکتهایی مثل PayPal ایجاد شدند که بهعنوان واسطه پولی عمل میکردند، اما به اندازه بانکها سختگیر نبودند و شرایطی فراهم شد تا کسبوکارهای آنلاین زیادی رشد کنند. کمکم این سؤال پیش میآید که مدل کسبوکار اینها چیست؟ اینها دارند چهکار میکنند؟ چطور پول درمیآورند؟ ساختار و فرایند کسبوکار در فضای جدید، با دوران حاکمیت کارخانجات و صنایع تفاوت دارد. افزایش سود، دیگر چندان به مواد اولیه ارزان ربط ندارد. سرعت رشد و افزایش مقیاس کسبوکار، بسیار متفاوت از گذشته شده است. فعالان و تولیدکنندگانی که در زمینه ارائه خدمات مرتبط با مد فعالیت میکردند، یا این سرعت فزاینده رشد مدل کسبوکارها در فضای آنلاین، سازوکارهای دنیای تجاری جدید را، نادیده گرفتند یا سرعت بهقدری بالا بود که فعالان سنتی مد در ایران نتوانستند خودشان را با این سرعت تطبیق دهند و از قافله عقب ماندند. مدل کسبوکار مد، از نسل قبل رسید به نسلی که داعیه دیزاین و طراحی دارد و تلاش میکند اقتصاد کارش را شکوفا کند، اما این نسل هم سرگشته است و هنوز نمیداند از کسبوکار خود چه میخواهد. کسانی که از خدمات کسبوکار استفاده میکنند، الزاما همان افرادی نبودند که برای این خدمات پول پرداخت میکنند. در دنیای آنلاین که اتفاقا مبتلابه جامعه مد هم هست، نیروی کار (به مفهوم سنتی آن که کارگران و توان کار فیزیکی را شامل میشد) دیگر به اندازه گذشته معنا ندارد. با گسترش وب، شرکتهای جدیدی شکل گرفتند که نه وسعت فیزیکی خاصی دارند و نه سرمایه اولیه بالایی در آنها به کار گرفته شده است. اجزای مدل کسبوکار امروزه وقتی فردی، از مدل کسبوکار شما سؤال میکند (یا وقتی خودتان میخواهید مدل کسبوکارتان را تعریف کنید)، تقریبا مشخص است که باید در پی پاسخ چه پرسشهایی باشد. میتوان گفت مدل کسبوکار (Business Model) در تلاش برای یافتن پاسخ سه دسته پرسش است: ۱- سؤالهای مربوط به ارزشآفرینی ۲- سؤالهای مربوط به درآمدزایی ۳- سؤالهای مربوط به پایداری و بقا بنابراین میتوان گفت، مدل کسبوکار پاسخ به سه پرسش بالاست. برای پاسخ پرسش اول و حاشیههای آن، باید روی ارزشآفرینی کسبوکارتان بیندیشید. برای پاسخ به پرسش سوم باید روی استراتژیها، میزان پایداری و ارتباط با مشتریانتمرکز کنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.