معماي هدايت
پارسا شهري: از ميان خيلِ آثاري كه درباره صادق هدايت، آثار و زندگياش منتشر شده است، كتابِ «بر مزار صادق هدايت» تاليف يوسف اسحاقپور ترجمه باقر پرهام شرح و تفسيري است پيوسته از زندگي و آثار هدايت. اسحاقپور زندگيِ هدايت، خودكشي او را در بستر زمانهاش و نيز در نسبت با آثارش ميخوانَد. رابطه «بوف كور» با دوگانگيِ اسطورهاي- تاريخي يا لاهوتي-ناسوتي فرهنگ ما، بهقول مراد فرهادپور در مقاله «اشباح هدايت» كارِ اساسي اسحاقپور در كتابش است كه به بهترين صورت كار هدايت را تحليل كرده، تفسيري هوشمندانه از «بوف كور» بهدست داده است. «بر مزار صادق هدايت» با اين حرفِ هدايت شروع ميشود: «كساني هستند كه از بيستسالگي شروع به جانكَندن ميكنند»، كسي كه شرحِ همين جانكندن را نوشته است. در اين كتاب، شخصيت، روحيه و احوالِ شخصي هدايت با اوضاع روزگارش همارز خوانده ميشود و اسحاقپور با تسلط ادبيات و تاريخ از خلالِ زيست و خُلقيات و اوضاع زمانه هدايت آثارش را تفسير ميكند. «بر مزار هدايت» شرحي از زندگي هدايت هم هست كه از 1282 شمسي در تهران آغاز شد تا 1330 كه در پاريس دست به خودكشي بزند طول كشيد. شرحِ خلقيات او نيز هست: بدبينيِ درمانناپذير هدايت كه زندگي دردناك او را رقم زد و عزلتاش. كارِ اسحاقپور اما روايت روزشمار زندگيِ هدايت نيست، او با رفتوبرگشتهاي بجا تكههايي از زندگي و خصايل هدايت را احضار ميكند كه شمايي از وضعيت روزگار او و نيز ادبيات و نويسندگيِ در اين وضع بهدست دهد. «هدايت نويسنده دوران تجدد ايران بود... وقتي كه عصر تجدد علم و تكنيك و سرمايهداري با خردگرايي و عقل و سنجش انتقاديش، در اروپاي سده هفدهم آغاز شد، تمدنهاي بزرگ شرق طاق و رواق خود را تكميل كرده بودند و ديگر چيزي نداشتند كه بسازند جز تكرار مكررات، جز كژومژشدن و تحليلرفتن.» و بعد اسحاقپور زمينه ادبي زمانه هدايت را هم برميرسد: اينكه تا آغاز قرن بيستم ادبيات سنتي جريان مسلط ادبي در ايران بود پر از پيرايهها و لفاظيهاي ميرزابنويسها و شعراي درباري كه رمق ادبيات را گرفته بودند... و سراسر كتاب هم از مرگ خودخواسته و سايه مرگ در آثار هدايت سخن ميرود. اسحاقپور محور بررسي آثار هدايت را بهحق بر بهترين اثرش «بوف كور» بنا ميكند كه در نظر او عالمي است خيالي. قصهاي سرشار از تصاوير معمايي كه دست از سر مولف برنميدارند و حضورشان نشانهاي است از پافشاري كافكايي عنصر كهن و اهريمني در واقعيتِ اكنون: آزمون همزمان سنت فروپاشانِ گذشته در زندگيِ معاصر و زندگيِ معاصر در فروپاشيدگيهاي سنت گذشته. مولفِ «بر مزار هدايت» معتقد است تنها در «بوف كور» هدايت به مرتبهاي از نوشتن بهعنوان امري كه هدف آن در چيزي بيرون از آن نيست بهطور قطع دست مييابد زيرا در اين مرتبه مقصود از نوشتن خودِ نوشتن است كه اسباب ملعنت و رستگاريِ نويسنده در آنِ واحد است، و معماي نوشتن همان معماي تنهايي بيغازه، معماي نبودِ معنا، معماي جنون و جنايت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.