جدال ميان نيروهاي اصلاحطلب همچنان ادامه دارد
مناقشه اصلاحطلبان، ماهيگيري اصولگرايان
مهرشاد ايماني : بحران اصلاحات ديري است كه خودنمايي ميكند و حل آن شايد به يك اراده جمعي از سوي تمام نيروهاي برجسته جريان اصلاحات بستگي دارد. وقتي به جزئيات تاريخ دو دهه اخير نگاه ميكنيم، درمييابيم كه اصلاحات از چند سو نتوانست پاسخگوي نيازهاي جامعه باشد و شايد رفعنشدن بحرانها در طول ساليان متمادي، اصلاحات را از كاركرد نخست خود خالي كرد و عمده هدف اصلاحطلبان معطوف به رقابتهاي سياسي بهجاي جذب حداكثري اجتماعي شد. سعيد حجاريان چندي پيش گفته بود «تاکتیک اصلی اصلاحات، سازماندهی نیروها از پایین است؛ این روش در گسترش احزاب، سازمان آهنین، بسیج تودهای و انواع سازمانهای مردمنهاد متجلی میشود و حتی بعضی مواقع میتوان به نافرمانی مدنی فکر کرد. اساسا معتقدم فشار از پایین با انتخابات پدید نمیآید؛ پس باید گفت، پروژه اصلاحات به انتخابات گره نخورده است، زیرا انتخابات بهمعنای کنونی آن، مصداق گدایی قدرت است. اصلاحات صدقهبگیر نیست و اگر مکنت دارد، باید با اتکا بر آن به بازار سیاست برود. اگر پول بازار سیاست را نداشتیم، باید تلاش کنیم آن را کسب کنیم نه آنکه به هر جنس بُنجلی تن دهیم. این گفتمان باید تحکیم و ترویج شود». بستهشدن درهاي سياسي به روي مردم با ديدگاه حجاريان برخي اين سخنان را به معناي عبور از انتخابات تلقي كردند؛ هرچند مواضع حجاريان قائم به مشكلات موجود در بدنه جريان اصلاحات است و خالي از وجه نيست، اما به نظر ميرسد بسياري از درهاي عرصه سياسي را به روي مردم ميبندد. حجاريان احتمالا گزارهاش مبتني بر محدوديتهايي است كه در سازوكار انتخابات اعمال ميشود، اما نگفته كه چه سازوكاري جز اين روش براي اعمال يك دموكراسي نسبي در كشور وجود دارد. در حقيقت سعيد حجاريان با موضعي عدمي راه حل نسبيِ ايجابي را نفي كرده و اين در حالي است كه بهتر بود او پس از يك نفي، يك ايجاب را عرضه ميكرد تا انتقاد او بهطوركامل سازنده باشد. با توجه به تمام اين موارد بهتر است از ياد نبريم كه نقد موضع حجاريان به معناي نفي مشكلات موجود در ساختار انتخابات در ايران و نيز رويكرد اصلاحطلبان نيست؛ به عبارت ديگر نميتوان تمام آنچه را حجاريان گفته است، به بهانه موافقنبودن با عبور از انتخابات ناديده گرفت و يكسره به او تاخت، زيرا اصلاحات در بيستويك سال اخير نتوانست به بازتوليد انديشههاي نوگرا كه در واقع زيربناي اعتماد مردم بود، بپردازد و همچنين هيچ بازتوليد نيروي انسانيای نيز در اين جريان وجود نداشت. تمام اينها در كنار شيوه نظارت شوراي نگهبان بر نامزدهاي انتخاباتي باعث شد عرصه انتخابات فقط به رقابت سياسي محدود شود و برخي از نيروهاي اصلاحطلب نيز با پذيرش اين وضعيت فعاليت كنند. نقد شرايط انتخابات، عبور از نظام نيست عبدالواحد موسویلاری در واكنش به اظهارات حجاريان بهتندي به او تاخت و در گفتوگويي گفت: «برخی معتقدند جامعه مخاطب اصلاحطلبان به سمتی که آقای سعید حجاریان و طرفداران عقیده ایشان هستند، گرایش دارند، یعنی گذر از انتخابات و گذر از شکل اصلاحطلبی انتخابات. من این را قبول ندارم. آنها نگاه اکثریت نیستند». موسويلاري در بخش ديگري از سخنان خود اظهار کرد: «اصلاحطلب منتقد بهدنبال این نیست که بگوید من نیستم. اتفاقا حرف او این است که من هستم و دولت باید اصلاح شود. اصلاحطلب نمیگوید ما باید از کل نظام عبور کنیم. عدد اصلاحطلبان رادیکالی که این شعار را قبول دارند بالا نیست... اگر اصلاحطلبان بهدنبال قدرت بودند، قدرت را به هر شکلی دنبال میکردند. مگر در دولت آقای روحانی چند درصد اصلاحطلب داریم؟! چه در دولت مرکزی و چه در استانها و مناطق و... کم هستند و اینطور نیست که اصلاحطلبها صرفا به کسب قدرت فکر کنند و بهدنبال مطالبات مردم و اهداف اصلاحات نباشند».موسويلاري همان روشي را پيش گرفته است كه سعيد حجاريان ميرود. حجاريان با يك خوانش تند از نتيجه فعاليت در انتخابات، آن را گدايي قدرت ميداند و موسويلاري نيز با يك نگاه سنتي در اصلاحات كه لزوما انتخابات همه اعتبار نظام است، از مناقشات قدرتطلبانه و كرسيخواهانه نيروهاي سياسي غفلت ميكند و نيز سخنان حجاريان را علاوه بر عبور از انتخابات، عبور از نظام نيز ميداند كه اين رويكرد خلاف منطق سياسي و قانوني است، زيرا اگر فردي نسبت به يك جريان يا حتي سازوكار يك فرايند قانوني مانند انتخابات انتقادهاي اساسي دارد، به معناي نفي كليت نظام موجود نيست و چنين خوانشي از حرفهاي حجاريان خلاف ذات جامعه مدني و دموكراسي است. بهرهبرداري محافظهكاران از مناقشات اصلاحطلبان علي شكوريراد نيز در ادامه مناقشات اخير چهرههاي اصلاحطلب ديروز در گفتوگويي با «ايسنا» گفت: عارضه امروز اصلاحطلبان خودزنی است؛ به این معنی که دستاوردها را نمیبینند یا ایرادهای کار را بزرگتر از آنچه هست، میبینند. من بین اصلاحطلبان و اصلاحات تفکیک قائل میشوم و میگویم ممکن است برخی از اصلاحطلبان دچار خطا یا لغزش شده باشند، اما اصلاحات تنها مسیر مطمئنی است که پیش پای ملت قرار دارد. پس این مسیر را نباید کور کنیم». شكوريراد نيز بهنحوي منتقدان جدي روند اصلاحات تاكنون را افرادي دچار لغزش دانسته است، درصورتيكه شايد چنين ديدگاهي باعث ناديدهگرفتن ايرادات جريان اصلاحات باشد. در واقع نميتوان صرفا به عدد و ارقام رأيآوري نامزدهاي انتخاباتي دلگرم بود، زيرا بسياري از آرای مردم براساس يك باور سلبي به نامزد يا جناح رقيب بوده است؛ بنابراين بايد گفت ميتوان از بين نظرات مخالفان و موافقان راهحل سومي را يافت و آن پذيرش انتقادهايي است كه به جريان اصلاحات وارد است و تلاش براي رفع آنها؛ نه آنكه مانند سعيد حجاريان مطلقا شركت و حضور احزاب اصلاحطلب در انتخابات را گداييقدرت بدانيم و نه مانند منتقدان حجاريان هرگونه نقد به شكل انتخابات كنوني را گذر از نظام تلقي كنيم، زيرا اگر اصلاحطلبان با پوستاندازي مدام به وظيفه ذاتي خود يعني اصلاح عمل ميكردند، اساسا چنين نقدهاي تندي ايجاد نميشد. از طرفي ديگر به نظر ميرسد دعواهاي حزبي و جناحي در اين سطح بهانه را به دست بهانهجوياني ميدهد كه چندان با اصولي مانند نقد و دموكراسي آشنا نيستند. محافظهكاراني كه در بسياري از موارد عليه جريان اصلاحات به تخريب دست زدهاند، اكنون با بالاگرفتن جدلهاي ميان اصلاحطلبان فرصت را غنيمت ميشمارند تا بر تاختههاي گذشته خود صحه بگذارند كه بيترديد اين مهم مطلوب هيچيك از نيروهاي اصلاحطلب نيست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.