|

نورایی در جمع هواداران بیضایی در جشن هشتادمین زادروز

مردی بی‌نقاب

گروه هنر: جشن هشتادمین زادروز بهرام بیضایی با نمایش نسخه تازه‌ای از فیلم اجرای «بانو آئویی» در خانه هنرمندان برگزار ‌شد. در این مراسم که چهارشنبه، ۱۲ دی،‌ برگزار ‌شد، نسخه تازه‌ای از فیلم اجرای «بانو آئویی»، به کارگردانی بهرام بیضایی و با بازی مژده شمسایی، مهشاد مخبری و پارسا پیروزفر به نمایش درآمد. در این برنامه جهانبخش نورایی و حمید امجد سخنرانی کردند. افشین هاشمی بخش‌هایی از یک نمایش‌نامه بیضایی را خواند و سحر عصرآزاد عهده‌دار اجرای این برنامه بود. برنامه ساعت ۲۰ در تالار ناصری خانه هنرمندان در ازدحام مخاطبان آثار بیضایی برگزار شد. در این مراسم جهانبخش نورایی، منتقد سینما، بهرام بیضایی را خطابه‌پردازی پرسشگر دانست که با سربلندی به خطابه‌هایش وفادار است. در ابتدای این جشن، سحر عصرآزاد، منتقد سینما و مجری مراسم، با تأکید بر نشست فیلم «رگبار» بهرام بیضایی که چندی پیش در خانه هنرمندان برگزار شده بود، به زندگی هنرمندانه بهرام بیضایی اشاره کرد. به نظر این منتقد، فیلم رگبار فیلمی چندلایه است و خط قصه فیلم غریبه‌ای است که وارد محله جدیدی می‌شود و ما مواجهه او با دیگران را می‌بینیم. عصرآزاد در ادامه افزود: تصویر یک آدم غریبه و تأثیرگذاری آن و زمانی که آن محیط را ترک می‌کند با زندگی هنرمند در ارتباط است. جهانبخش نورایی، منتقد سینما، با اشاره به اینکه این مراسم تجدیدعهد با بیضایی است و ضمن تشکر از سینمای هنروتجربه که این مجال را فراهم آورد، گفت: علاقه دارم درباره بیضایی‌بودن صحبت کنم. بیضایی الگویی است برای چگونه‌زیستن و اینکه چطور باید زیست که بیضایی شد. نورایی از این مقدمه به شخصیت هنرمندانه بیضایی پرداخت و گفت: بیضایی مردی است بی‌نقاب. بیضایی در سراسر زندگی از سرسپردن به اشخاص اجتناب کرد و فرد مستقلی بود. چگونه فردی می‌تواند فرهنگ را غنی کند. این منتقد، آثار بیضایی را واجد اصالت دانست و افزود: اصالت جست‌وجوی هویت، جست‌وجویی برای رسیدن به حقیقت و با اجتناب از سطحی‌نگری است که اصالت به وجود می‌آید. جهانبخش نورایی با مقایسه سینمای ایران و تئاتر این سرزمین جایگاه تئاتر را به نسبت پاک‌تر و منزه‌تر دانست و افزود: در تئاتر ما نسبت به سینما از ابتذال دور شدیم، اگرچه شاهد اشرافیت هستیم. جهانبخش نورایی با اشاره به خطابه در آثار بهرام بیضایی، او را خطابه‌پردازی پرسشگر برشمرد و گفت: بیضایی اکنون در دیاری دیگر به‌سر می‌برد و با سربلندی به خطابه‌هایش وفادار بود. حمید امجد، نمایش‌نامه‌نویس و پژوهشگر تئاتر و کارگردان و دیگر سخنران این نشست، با اشاره به این نکته که چند دهه تعداد زیادی مقاله درباره بهرام بیضایی نوشته است و به‌دفعات پیش ‌آمده که دراین‌باره صحبت کرده باشد، اما با این اوصاف حرف‌های ناگفته بسیاری مانده است، گفت: هنوز حوزه‌های متعددی است که مانده، درباره این آثار می‌شود صحبت‌های تازه‌ای کرد. او به موضوع بینامتنیت اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعاتی که دوست داشتم درباره آن کار کنم، بینامتنیت‌هایی بود که بین آثار آقای بیضایی و آثاری که موردعلاقه ایشان بوده و آثاری که به هر نحوی ممکن است به‌ صورت خودآگاه یا ناخودآگاه برایشان تأثیر گذاشته باشد. این تأثیرات گاهی در آثار ایشان ردپا گذاشته باشد و به‌صورت نشانه‌گذاری‌های عمدی که بهرام بیضایی به آثار دیگر ارجاع می‌دهد و گاهی اوقات ممکن است این تأثیر ناخودآگاه باشد یا مشابهت‌هایی که الزاما تأثیر مستقیم نبودند، اما به این مشابهت‌ها هم می‌شود پرداخت. این پژوهشگر با اشاره به اینکه این موضوع بسیار عام و گسترده است و نمی‌شود آن را در یک مقاله بررسی کرد، با تأکید بر نمایش «مرگ یزدگرد» گفت: در گام بعدی تصمیم گرفتم بینامتنیت‌ها را در یک اثر مانند مرگ یزدگرد نشان بدهم و بعد فکر کردم سرفصل‌های آن چیست؟ یکی بیضایی و پیراندلو، دیگری بیضایی و کوروساوا، یکی بیضایی و شکسپیر و دیگری بیضایی و ژان‌ژنه بود و همین‌طور ادامه داشت. حمید امجد به این نکته اشاره کرد که باید به این نکته توجه کرد که بیضایی چگونه از این آثار آشنایی‌زدایی می‌کند و چگونه پلات را در زیرساخت می‌گنجاند و نشانه‌گذاری می‌کند. این پژوهشگر با تأکید بر بینامتنیت‌ها به مرگ یزدگرد اشاره کرد و گفت: مرگ یزدگرد را بسیاری وامدار فیلم راشومون کوروساوا می‌دانند، اما این بسنده نیست، تم مرکزی در مرگ یزدگرد بازی‌سازی است که در راشومون جایی ندارد. دکتر امجد با اشاره به رویکرد بینامتنیت به فیلم «غریبه و مه» بهرام بیضایی اشاره کرد و گفت: بیضایی در فیلم غریبه و مه آشکارا در صحنه پایانی به فیلم هفت سامورایی کوروساوا ادای دین می‌کند. حمید امجد سپس به فیلم «زیستن» کوروساوا اشاره کرد و گفت: در فیلم زیستن، واتانابه می‌کوشد به زندگی معنا بدهد. در این فیلم کوروساوا به فردیت و تک‌افتادگی اشاره می‌کند. این فیلم من را به یاد آقای حکمتی در فیلم رگبار می‌اندازد. در این مراسم همچنین صدای بهرام بیضایی که بخش‌هایی از نمایش‌نامه‌خوانی افرا را می‌خواند پخش شد. این نمایش‌نامه‌خوانی در سال 85 در خانه هنرمندان انجام‌ شده بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.