خاطرات کربلای چهار و کربلای پنج
مهدی حجوانی
این یادداشتها را 32 سال پیش که 26 ساله بودم، در بهمن سال 65 بلافاصله بعد از مجروحیت و انتقال به پشت جبهه نوشتم. یادداشتها را با سرعت روی کاغذ آوردم، زیرا میخواستم تا تنور ذهن و دلم گرم است، خمیر خاطرات را در آن عمل بیاورم. با این همه، یادداشتها همانطور دستناخورده ماندند و جمعا در هشت اسبابکشی من و خانوادهام از شرق تا غرب و از جنوب تا شمال تهران، از بایگانی بیرون نیامدند. علت کماعتنایی من به انتشار این یادداشتها یکی این بود که احساس میکردم خیلی از نیروهای جبههرفته که هم از من رزمندهتر و هم نویسندهترند، خاطراتی نابتر و درخشانتر از این قلم خواهند نوشت. دوم اینکه میخواستم بعدها یادداشتها را به خیال خودم بسط دهم و در رمانی با موضوع عشق و جنگ ترسیم کنم. افسوس که وسواس و کاهلی در نوشتن موجب شد که فرصتها از دست رفتند. حالا بعد از سه دهه که دوره میانسالی را هم از سر گذراندهام، از بیم آنکه همین چهار کلمه هم خوانده نشوند، بخشی از یادداشتها را در این روزها که سالگرد دو عملیات مهم کربلای چهار و پنج است، بدون ویرایش اساسی منتشر میکنم. بیتردید مسئولیت صحت کلیه اسامی و مکانها در این یادداشتهای مستند، برعهده نگارنده است. اینک برمیخیزم و این مختصر واژهها را با نهایت عشق و احترام، به پای مادران و پدران و بازماندگان شهدای جنگ میریزم.
زمستان 97
روزهای پیش از واقعه اینبار دیگر قرار بود کار جنگ یکسره شود. روز 11 آذر سال 65 روز اعزام سپاه صدهزارنفری حضرت رسول بود. همسرم زهره که خود اهل آبادان است و روزهای نخست جنگ با برادرش غلامرضا آبادان را ترک نکرده و جنگیده، چند بار با مهربانی به من نهیب زد که مگر خون تو رنگینتر از رزمندههاست؟ و این گفته، کمی عزم مرا برای پیوستن به سپاه صدهزارنفری بیشتر کرد. با این همه، او نتوانست موقع خداحافظی، بغضش را پنهان کند. پسر کوچکمان علی را که همیشه موقع بیرونرفتن من از خانه گریه میکرد، به کاری سرگرم کرد تا من بیسروصدا ساکم را به دوش بکشم و بیرون بزنم. اینبار دیگر قرار بود کار جنگ یکسره شود. از سوی فرماندهی جنگ اعلام شده بود که برخلاف عملیاتهای نسبتا کوچک و موردی که موجب شده جنگ حالت فرسایشی پیدا کند، با عملیاتی بزرگ و سراسری، در جنگ با صدام پیروز خواهیم شد. ما را به پادگانی در خیابان ایرانشهر تهران بردند. به همه، لباس بسیجی و پوتین و سربند دادند و بعد با بدرقه خانوادهها از خیابان طالقانی تا دانشگاه تهران رفتیم. پوتینهای نو اولش پاهای ما بچهشهریها را گزیدند و زخم کردند تا پاهایمان توی پوتین بر اثر عرق پا آبدیده شوند و جا بیفتند. بعد از ناهار و نماز ما را با اتوبوس به قرارگاهی بردند که در واقع خانههایی سازمانی و نیمساخته در جنوب غرب تهران بود. هرچه از شمال به جنوب شهر میرفتیم، جماعت بیشتری برای خوشامدگویی به خیابان میآمدند. قدمبهقدم در کف خیابانها از خون گرم قربانیهای ذبحشده بخار بلند میشد. جعبههای شیرینی و شیشههای گلاب راهبهراه میگشتند و پر و خالی میشدند و دستهایی از پنجره اتوبوسها بیرون میآمدند و دستههای گل را میگرفتند. شب و علاءالدین و فانوس شب را در آشپزخانه کوچک و نیمهساخته طبقه چهارم یک ساختمان گذراندیم. دور چراغ علاءالدین و زیر فانوسی که بالا سرمان میسوخت، پهلوبهپهلو دراز کشیدیم و پتوها را رویمان کشیدیم. روز بعد سکوهای استادیوم صدهزارنفری و زمین چمن آن پر از شور و شادی بود و همهجا به رنگ خاک. روز بعد به راه افتادیم و بعد از شهر اندیمشک در اردوگاه کرخه مستقر شدیم. مرا چون دوره تخصصی را سال 63 در پادگان باهنر کرج و همچنین بیمارستانی در تهران گذرانده بودم و مثلا سواد داشتم و میتوانستم اسم داروها را بخوانم و به خاطر بسپارم، به واحد بهداری فرستادند. من شدم امدادگر عملیاتی، یعنی کسی که در بیمارستان و درمانگاه مستقر نیست، بلکه همراه رزمندهها پیشروی میکند و در معرکه درگیری حضور دارد اما کارش این است که با کمترین و سادهترین امکانات امدادگری کند. امدادگرها را به گوشهای فرستادند تا خودشان چادرشان را برپا کنند. به هر نفر دو یا سه پتو دادند. موقع بیداری، پتوها را پشتی میکردیم و به آنها تکیه میدادیم و وقت خواب هم یکی از پتوها بالش میشد و دیگری روانداز. ساک و وسایلمان را هم بالای سرمان از میله چادر آویختیم. حدود 30، 40 نفر در چادر جا گرفتیم. جا تنگ بود؛ اما شرایط، شرایط جنگ بود. مشکل من این بود که تا میآمدم به جایی عادت و به دوستان جدیدم خو کنم، از آنها جدا میشدم و دلم میگرفت. عمر دوستیمان مثل عمر گل بود. من و یک نفر دیگر را به گردان حبیب مأمور کردند. گفتند گردان حبیب گردان طلبههاست؛ اما من چندان نشانی از فضای طلبگی ندیدم. شب را در ارکان گروهان خوابیدم تا روز بعد به یکی از دستهها فرستاده شوم. دسته نجف از گروهان حُرّ قسمت من شد. لباسهای خاکیرنگ بسیجی توی کولهام بودند و لباسهای تمیز و تهرانی به تنم. مسئول دسته نجف، برادر رضا شهرابی بود که بعدا در همین یادداشتها شهید میشود. مسئول گروهان حرّ هم برادر کُرهای بود. نمیدانستم چرا باید اسم کشور کره (حالا یا جنوبی یا شمالی) فامیلی یک خانواده باشد. شاید هم منظور کره زمین بود. هم شهرابی و هم کرهای هر دو متواضع و مؤدب بودند. معدل سنی بچهها پایین بود و من میان آنها با 26 سال، اگر نه نقش یک پدر؛ اما دستکم نقش یک برادر بزرگتر را داشتم. بیشتر بچهها درس را رها کرده بودند و مگر چارهای هم بود؟ همه داشتیم برای روز واقعه و درواقع شب واقعه آماده میشدیم. بوی عملیات به مشام میرسید و آهنگ همهچیز تندتر از پیش شده بود، حتی نوشتن من: چادر بهداری، تبلیغات، ادوات، تسلیحات، ارکان گردان و گروهان، مخابرات، دستهها، تدارکات و بعضی شبها رزم شبانه؛ یعنی شبها که ما مست خواب بودیم، با انفجار بشکههای فوگاز و رگبار هوایی و فریاد فرماندهان و پرتاب نارنجک صوتی در بیرون چادرها، زلزله و قیامت به پا میشد و به قول قرآن: «اذا زلزلت الارض زلزالها... که یعنی یاد بیاور هنگامی را که زمین از لرزه خود به لرزه افتد و بارهای سنگین خود را برون افکند و انسان پرسد: چه بر سر ما آمده؟ در آن روز زمین رازهایش را باز میگوید؛ زیرا پروردگارت به آن وحی کرده است». همه، فنردررفته و زار با پوتین و بیپوتین و بعضی پوتین در دست و پتو بر دوش، توی سوز سرما مثل مردهها از چادرهای گرم بیرون میریختیم و خوابآلوده و هیجانی، با خندههای عصبی به صف میایستادیم. بعضیها که رزم شبانه را پیشبینی کرده بودند، شب را با پوتین و لباس مناسب میخوابیدند. شب نباید سر صف کسی شعار میداد. فاصله هرکس با فرد جلو و عقبی باید حفظ میشد. پیامها و فرمانها باید با صدای آهسته از انتهای صف به ابتدای صف و به عکس منتقل میشدند؛ استتار در شب، مانور گردان و بعد از یک پیادهروی سنگین در شبی که ماه در آسمان نیست، باید تپهای که سلاح مرگبار دوشکا بالای آن بود و مثلا یک عراقی پشت آن نشسته بود، فتح میشد. روزهای اول بدنهای ناآماده بر اثر نرمشها و بنشین و بپرها کوفته شده بودند و بعد کمکم عادت کردیم. قبل از عملیات مسئول دسته، اشارههایی سربسته به عملیات کرد و مسئول گردان در جمع نیروها حرف زد و نگفت که داریم برای عملیات میرویم. فقط گفت برای «مانور لشکر» میرویم. بعد ساکها را تحویل گرفتند و رسید دادند. جیره جنگی و مهمات تقسیم شدند. اورکتها را گرفتند و بادگیر دادند. گونی سنگری، بیلچه، بررسی کلیه تجهیزات از نظر استحکام. تجهیزات نباید موقع دویدن رزمنده، لق میخوردند و صدا تولید میکردند و باید با کِش یا بند پوتین محکم میشدند. چادرها شبانه جمع شدند. پتوها و موکتها جمع شدند و مدینه فاضله کوچک و موقت ما برچیده شد. دلم گرفت؛ چون دیگر این چادرها برپا نمیشدند و اگر هم میشدند، معلوم نبود دفعه بعد چند نفر از این جمع زنده مانده بودند. سوار کامیون شدیم. با پارچهای بزرگ و سیاه، روی ما را پوشاندند و استتار کردند تا خروجمان از اردوگاه کرخه لو نرود. بچهها پشت کامیون از سرمای دیماه میلرزیدند. خواب همه را در آغوش گرفته بود. تکانخوردن با تجهیزات سنگین دشوار بود و حرکتنکردن هم بدن را خشک میکرد. کسی به زبان نمیآورد؛ اما انگار اینبار دیگر مانوری در کار نبود. «کربلا، کربلا، ما داریم میآییم!».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.