بعد از هوش مصنوعی
عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب
من از طرفداران پروپاقرص کتابها و فیلمهای علمی-تخیلی هستم. هر فیلم و کتاب جدید که در این باب میبینم یا میخوانم، عمیقا مرا به وجد میآورد، زیرا سؤالاتی را مطرح میکند که بهشدت ذهنم را به خود مشغول میدارد. از دل همین سؤالات و حلاجیهاست که موضوعات جدید به وجود میآیند و ایدههای نو شکل میگیرند. بعضی از کتابها مملو از ایده هستند. شاید بهترین آنها که همیشه انسان را با دغدغههای خود دنبال میکند، ادیسههای آرتور سیکلارک باشد. اما در اینجا میخواهم درباره کتاب «تلماسه» صحبت کنم. البته باید بگویم آنچه در این یادداشت گفته خواهد شد، فقط یکی از هزار ایدهای است که خواندن این کتاب در اختیار انسان قرار میدهد. این کتاب به توصیف جهانی از لحاظ زمانی بسیار دور از زمان ما میپردازد. این دوره زمانی خصوصیات بسیار مهمی دارد. یکی از مهمترین این خصوصیات عبور این مردم از جنگ پیشین است؛ جنگی که بین انسانها و نمایندگان هوش مصنوعی همچون رایانهها اتفاق افتاده است. انسان در آن زمان دور متوجه میشود که هوش مصنوعی و آفریدههایش برای او خطرناک بوده، اما با اینکه خود خالق این هوش است، نمیتواند جلوی آن را بگیرد، بنابراين به جنگ متوسل میشود. این سناریویی است که برای فیلمهای علمی-تخیلی بسیار جذاب است: ایجاد تقابل بین دو چیز پتانسیلهای داستانی زیادی دارد که ذهن مخاطب نیز بهراحتی آن را درک و هضم میکند. شاید برای هالیوود راحتتر باشد که به این تقابلها بپردازد تا اینکه نوعی ارتباط عمیق و گاه همراه با پارادوکس انسان و ماشین را به نمایش بگذارد. اما این تقابل به هالیوود و داستانسراییهایش ختم نمیشود، بلکه متفکرانی مانند ایلان ماسک و استيون هاوکینگ نیز نظرات مشابهی داشته و از خطرات هوش مصنوعی سخن میگویند. اما این موضوع بحث ما نیست. موضوع صحبت، پیشنهادی است که کتاب «تلماسه» برای بعد از نابودی هوش مصنوعی از سوی انسان ارائه میدهد: «ارتقای تواناییهای بدن بدون اینکه با ماشین ترکیب شود». این است که کتاب پر میشود از اشارات به روشهایی باستانی که از افزایش قدرت بدن و ذهن سخن میگویند. کلماتی همچون تائو، ذن، اصل، شیء خلد، هوشیدر همه و همه از حکمتهای باستانی سخن میگویند؛ حکمتهایی که به انسان در اداره بهتر ذهن و بدن خود یاری میرسانند. انگار پس از نابودی هوش مصنوعی انسان دوباره به خودش بازمیگردد و درون خودش را میبیند. نکته جالب این است که گرچه میتوان نوعی تنوع بدنی را در این کتاب مشاهده کرد اما اسلوب همه این بدنها همان چیزی است که ما از بدن به شکل امروزی میشناسیم. نکتهای که مؤلف کتاب «تلماسه» درباره آن تخیلورزی نمیکند، این است که بدن نیز میتواند مانند دیگر انواع حیات تکامل پیدا کند. غلبه بر هوش مصنوعی بهویژه وقتی که بتواند بر محدودیتهای سختافزاری خود نیز غلبه کرده و در واقع تولید سختافزارش را نیز در دست بگیرد، نیازمند هوشی بهمراتب بالاتر از هوش کنونی انسان است. این هوش باید از همه توانهای خود استفاده کند و بدن به عنوان یک منبع مولد آگاهی یکی از بهترین این پتانسیلهاست. اما انسان برای استفاده از این خزینه نیاز به تغییر دارد. عمر حداکثر 200 هزارساله گونه هومو ساپینس نشان داده که حداکثر ظرفیت او برای استفاده از بدن و مغز همین است که حالا مشاهده میکنیم. بنابراين بعید میدانم که کنار هم قراردادن شیوهها و حکمتهای باستانی بتواند چیزی بیشتر به انسانی که در جهان پرتلاطم و هر لحظه تغییریابنده زندگی میکند، اضافه کند. اگر بخواهیم حرکتهای تازهای را در روابط بین اجزای بدنی خود ایجاد کنیم، باید شیوه تفکر، شیوه رابطه ذهن و بدن و شیوه دخالت بدن در ذهن بهطورکلی تغییر کند. این تغییر بیگمان در پاسخ به فشاری خردکننده بهوجود خواهد آمد. بهگمان بعضی از اندیشمندان که مخالف هوش مصنوعی هستند، هوش مصنوعی ممکن است چنین محیط و فشاری را برای گونه هومو ساپینس ایجاد کند. حال این سؤال مطرح میشود که چنین تکاملی انسان را از نظر بیولوژیک به چه سمتی خواهد برد؟ شاید مهمترین عنصر توانایی تحلیل و آنالیز حجم بسیار بالای داده در کمترین زمان ممکن باشد؛ موضوعی که به سرعت بالا و دقت زیاد در تصمیمگیری منتهی خواهد شد. ذخیره، حفظ و استفاده از این حجم بالای اطلاعات نیازمند استفاده از همه ظرفیتهای بدن در کنار مغز و ژن است. چنین انسانی بیشباهت به نئوقهرمان فیلم «ماتریکس» برادران واچفسکی نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.