ملاقات در فراسوی عالم مکشوف
پوریا ناظمی
در نخستین ساعتهای روز اول سال ۲۰۱۹ میلادی، فضاپیمای افقهای نو از کنار جرمی عبور کرد که نام مستعار اولتیما تولی را بر خود دارد؛ جرمی که در محافل رسمی به نام MU69 2014 شناخته میشود. این جرم با ظاهری نامنظم در سال ۲۰۱۴/۱۳۹۳ و به کمک تلسکوپ فضایی هابل کشف شد. پس از آنکه فضاپیمای افقهای نو مأموریت اصلی خود در بررسی دورترین سیاره -سابق- منظومه شمسی، پلوتو، را با موفقیت انجام داد، این جرم به عنوان یکی از اهداف بعدی سفر پیشگامانه این مأموریت انتخاب شد. در سهشنبهای که گذشت، دادههای افقهای نو پس از آنکه مدتی معادل شش ساعت و هشت دقیقه را در فضای میان سیارهای منظومه شمسی سپری کردند، درنهایت به زمین رسیدند و در اتاق فرمان این مأموریت، جشنی خاطرهانگیز برای کارکنان اتاق هدایت مأموریت در روز سال نو رقم زدند. ویژگیهای میزبان افقهای نو: این جرم یا همان اولتیما تولی، در فاصلهای حدود ششونیم میلیارد کیلومتری از زمین قرار دارد و به این ترتیب، رسما لقب دورترین جرمی که تاکنون مورد بررسی و ملاقات نزدیک از سوی سفیری زمینی، قرار گرفته را به خود اختصاص داده است. این جرم در حدود ۳۲ کیلومتر طول و ۱۶۷ کیلومتر پهنا و ظاهری دَمبلمانند دارد. دو برجستگیای که در تصاویر دیده میشود، میتواند نشانهای از این باشد که این جرم ظاهری شبیه به بادام زمینی دارد و جسمی یکپارچه است یا اینکه دو جسم کرویمانند، اما با فاصله بسیار نزدیک به هم هستند که در تصاویر و از فاصله فضاپیما با این جرم کوچک به شکل یک جسم دیده میشوند. رصدهای روزهای آینده -که شاید تا زمانی که این متن را میخوانید منتشر شده باشند- به دانشمندان کمک خواهد کرد تا با اطمینان بیشتری درباره اینکه کدام یک از این دو گزینه به حقیقت نزدیکتر است، صحبت کنند. دادههای ارسالی افقهای نو نشان از آن دارد که این جرم تقریبا هر پانزده ساعت و نیم یک بار به دور محوری که تقریبا همراستای خط دیدی زمین است، به دور خود میچرخد. همین امر هم باعث شده بود تا دانشمندان در بررسیهای پیشین خود نتوانند تغییرات نوری را در حین گردش این جسم به دور خود رصد کنند. این محور گردش عملا به این معنی است که حرکت دورانی این جسم در شرایطی اتفاق میافتد که یک روی آن همیشه رو به زمین و در نتیجه رو به خورشید و روشن است. این جرم به دلیل فاصله دوری که با خورشید دارد، چیزی حدود ۲۹۸ سال طول میکشد تا یک بار به دور خورشید گردش کند. یادگار منجمد دوران شکلگیری منظومه: در تصاویر با کیفیت بالایی که از این جسم به زمین خواهد رسید، دانشمندان به دنبال نشانههای سطحی نظیر دهانههای برخوردی یا هر عارضه دیگر سطحی خواهند گشت. هر دادهای که از این جسم به دست آید، میتواند به طور بالقوه ارزش علمی بالایی به همراه داشته باشد. این نخستین جرمی از اجرام منطقه سرد کمربند کوییپر است که میتوان آن را قطعهای منجمدشده از دوران شکلگیری منظومه شمسی به حساب آورد. فاصله طولانی این جسم با خورشید عملا باعث شده تا دما در آن به نزدکی صفر مطلق برسد و این به معنی کُند یا متوقفشدن بسیاری از فعالیتهای شیمیایی و در نتیجه حفاظت از ساختار این جرم و اجرام مشابه از زمان شکلگیری -چیزی حدود چهارونیم میلیارد سال پیش- تاکنون است. ملاقات با جرمی کوچک، مسیری سرشار از دنیاهای ناشناخته: این نخستین ملاقات از نزدیک زمینیان با جرمی در چنین فاصلهای است و به نظر میرسد مأموریت افقهای نو اکنون سود تحمل تأخیرهای مکرر خود را بهخوبی پرداخت میکند. دانشمندان این مأموریت ۱۲ سال صرف قبولاندن آن به ناسا کردند و پنج سال بعد از آن را به ساخت آن سپری کردند و در نهایت آن را راهی سفری ۹ساله به مقصد پلوتو کردند؛ سیارهای که وقتی افقهای نو درمیانه راه خود بود، از مقام سیارهای خلع و در طبقهبندی معروف به سیارههای کوتوله طبقهبندی شد. ملاقات موفق افقهای نو با پلوتو در سال ۲۰۱۵ دیدگاه دانشمندان به این جرم دوردست منظومه ما را تغییر داد، اما این پایان داستان افقهای نو نبود و او راهی سفری ماجراجویانه در قلمرو ناشناخته کمربند کوییپر شد؛ منطقهای از خردهسیارکها، سیارههای کوتوله و اجسام یخی که فراسوی مدار نپتون قرار گرفتهاند. پس از کنار گذر افقهای نو از کنار اولتیما تولی، این فضاپیما به مسیر خود در منطقه کمربند کوییپر ادامه خواهد داد. به اینترتیب سرزمین ناشناخته دیگری به قلمرو شناختهشدههای بشر وارد میشود، اما در برابر هر سرزمین دوردستی که کشف میکنیم، دنیاهای بسیار ناشناختهای در فراسوی آن وجود دارند. اولتیما تولیِ دیروز، امروز به قلمرویی شناختهشده تبدیل شده و بسیاری دنیای دیگر در فراسوی سیارههای فراخورشیدی ما را به خود میخوانند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.