ارتباط شگفتانگیز مغز و روده
پژوهشگران در جدیدترین بررسیهای خود به این نتیجه رسیدهاند که ارتباط شگفتآوری میان رژیم غذایی و خطر سکتههای مغزی و همچنین اختلالهای شناختی وجود دارد. همه ما میدانیم که رژیم غذایی پرنمک عامل اصلی فشارخون بالاست و خطر ابتلا به بیماریهای گوناگون نظیر مشکلات قلبی و سکته مغزی را افزایش میدهد. پژوهشهای انجامشده در دهه اخیر، روی تعدادی از انسانها، ارتباط میان میزان نمک دریافتی و سکته مغزی را تأیید میکند و حکایت از ارتباطی کشفنشده میان مقدار نمک دریافتی و سلامت مغز دارد. نکته عجیب آنکه بخش اصلی این پژوهش، به ارتباط میان روده و مغز میپردازد که محور روده-مغز نامیده میشود. شکاف این محور موجب بروز طیف گوناگونی از بیماریها نظیر پارکینسون و سندروم روده حساس (تحریکپذیر) میشود؛ بنابراین تحقیقات در این زمینه (محور روده-مغز) بهسرعت رو به فزونی است. پنج سال پیش تعدادی از پژوهشها حاکی از آن بود که مصرف زیاد نمک باعث تغییرات شدید در ایمنی روده میشود و نهایتا موجب افزایش حساسیت خودایمنی مغز میشود. (یعنی وقتی سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای سالم خود و بافتها حمله میکند.) این موضوع حاکی از آن است که شاید روده قادر است ازطریق هشدار ایمنی با مغز ارتباط برقرار کند. اخیرا تحقیقات جدید ارتباط دیگری را نشان میدهند: سیگنالهای ایمنی که از روده فرستاده میشوند، میتوانند به رگهای خونی مغز آسیب برسانند و موجب وخیمشدن شرایط مغز و اختلال در تشخیص شوند. این پژوهش بهطرز شگفتآوری از تأثیر سیستم ایمنی بر ارتباط روده-مغز که قبلا ناشناخته بود، پرده برداشته و خاطرنشان میکند که مصرف بیشازحد نمک علاوهبر اینکه موجب افزایش فشارخون میشود، با آسیب به رگهای خونی مغز، تأثیراتی منفی بر سلامت مغز انسان دارد. این پژوهش، روشهای درمانی جدیدی را برای مقابله با سکته مغزی (دومین علت اصلی مرگ در سراسر جهان) و اختلال یا کاهش تشخیص مطرح میکند. از آنجایی که تقریبا همه افراد بزرگسال در سراسر جهان بیشازحد مجاز نمک مصرف میکنند، کاهش این مقدار امری ضروری است. هر شخص روزانه بین 9 تا 12 گرم نمک مصرف میکند که دو برابر مقدار مجاز (پنج گرم) تعیینشده سازمان بهداشت جهانی است. محققان با انجام آزمایش روی موشها مشاهده کردند وقتی موجی از واکنشهای شیمیایی در روده کوچک به رگهای خونی مغز میرسند، میزان جریان خون به کورتکس مغز (لایه بیرونی مخ) و هیپوکامپ (دو قسمت حیاتی مغز که مربوط به حافظه و یادگیریاند) کاهش مییابد. براساس نتایج این آزمایش، کاهش جریان خون، موجب تضعیف عملکرد تشخیص میشود. در صورت بالانبودن فشارخون نیز، قدرت یادگیری و حافظه بهطور محسوسی کاهش مییابد. محققان مشاهده کردند که روده به مصرف اضافه نمک واکنش نشان میدهد و سیگنالهای ایمنیای را ارسال میکند که عامل اصلی وخامت وضع عروق حیاتی و پیچیده مغز و عملکرد تشخیص بینابینی است. گرچه تا امروز این پژوهش فقط روی حیوانات انجام شده است، اما دانشمندان بر این باورند نتیجه این پژوهش در خصوص انسانها هم صادق است. کاهش میزان مصرف نمک بر سلامت کلی بدن تأثیر مثبتی دارد؛ بنابراین محققان درپی پاسخ به این پرسشاند که سیگنالهای شناساییشده که از روده به سمت رگهای خونی مغز سرازیر میشوند، در نهایت بر عملکرد تشخیصی مغز تأثیرگذارند یا خیر. پس از آزمایش رژیم غذایی پرنمک روی موشها، رژیم غذایی آنها به حالت طبیعی بازگشت و تمامی آثار زیانبار آن بهکلی از میان رفت. مداخله دارویی سیگنالهای ایمنی را مختل میکند و تأثیرات معکوس دارد. ارتباط تازه کشفشده روده-مغز میتواند در بسیاری از اختلالات خودایمنی مؤثر باشد؛ اختلالاتی مانند تصلبهای (اسکلروز) متعدد، رماتیسم مفصلی (تورم مفاصل)، تب طوطی (سیتاکوز) و بیماری التهاب روده که ثابت شده است در صورت بروز آنها سیگنالهای مشابهی به مغز فرستاده میشود. این اختلالات خودایمنی خطر سکته مغزی را افزایش میدهد و موجب تضعیف عملکرد رگهای خونی در سیستم عصبی میشود. این پژوهش، انقلابی در دنیای علم محسوب میشود و نشانگر این واقعیت است که آنچه ما میخوریم بر نحوه عملکرد مغز مؤثر است؛ به عبارت دیگر، این پژوهش نشان میدهد چگونه عضوی کاملا مجزا از مغز، میتواند نقشی حیاتی در سلامت مغز ما بازی کند. نتایج این تحقیق همچنین نشان میدهد که رویدادهای استرسزا که هر روز برای ما اتفاق میافتند چطور میتوانند باعث ایجاد تغییراتی در مغز شوند و در نتیجه بر نحوه دید و درکی که ما از جهان داریم نیز تأثیر بگذارند. ScientificAmerican, Sep. 2018
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.