|

چهره جديد تروريسم در سال 2019

تعريف غرب از تروريسم مدتي است در دنياي واقعي به اندازه زيادي تغيير کرده است. دهه‌ها بود که کشورهاي غربي براي مقابله با تروريسم، بر خاورميانه تمرکز مي‌کردند. امروز اما تهديد واقعي نه از خاورميانه بلکه از آسياي مرکزي برمي‌خيزد. در جمهوري‌هاي سابق شوروي و مناطق اطراف آن، شبه‌نظاميان در حال متمرکزشدن بر غرب هستند و جدي‌ترين تهديد‌هاي تروريستي عليه غرب در سال 2019 از اين مناطق صورت خواهد گرفت. تهديد‌ها از سوي گروه‌هاي تروريستي در خاورميانه به دلايل مختلفي کاهش يافته است؛ حتي در جريان جنگ عليه داعش، شبه‌نظاميان روس‌زبان از جمهوري‌هاي سابق اتحاد جماهير شوروي، حملات تروريستي متعددي در غرب اجرا کردند. مجريان بسياري از عمليات‌هاي تروريستي انفرادي و تحت تأثير داعش که به «عمليات گرگ‌هاي تنها» مشهور شد، به دست تبعه‌هاي جمهوري‌هاي سابق شوروي انجام شد. عاملان زيرگرفتن عابران در پياده‌رو در نيويورک و استکهلم که هر دو عمليات در سال 2017 انجام شد، هر دو از سوي ازبک‌ها اجرا شد. در عمليات‌هاي پيچيده‌تر هم ردپاي روس‌زبانان مشاهده مي‌شود؛ بمب‌گذاري انتحاري در فرودگاه استانبول در سال 2016 از سوي يک تبعه روسيه انجام گرفت. حمله مرگ‌بار به کلوب شبانه در شب آغاز سال 2017 در استانبول را نیز يک ازبک اجرا کرد.گسترش گروه‌هاي جهادي در اقمار اتحاد جماهير شوروي و رويکرد ضدغربي آنها در سال‌هاي اخير، مي‌تواند دلايل متعددي داشته باشد. در سال‌هاي گذشته و با توسعه عمليات داعش در سوريه و عراق و نيز جنگ عليه داعش، بخش زيادي از انرژي و تمرکز شبه‌نظاميان متوجه درگيري‌ها و جنگ‌هاي داخلي در سوريه و عراق و همچنين يمن بود. با شکست تقريبي داعش در عراق و سوريه، تا حد بسيار زيادي از توان عملياتي اين گروه براي انجام عمليات تروريستي در اروپا و آمريکا کاسته شده است. از سوي ديگر، جنگ‌هاي متعدد در خاورميانه باعث شده شبه‌نظاميان روس‌زبان در کشورهاي آسياي ميانه، کمتر زير ذره‌بين نهاد‌هاي امنيتي و اطلاعاتي قرار بگيرند و در نتیجه فعاليت خود را گسترش دهند. اين گروه‌ها پيش از اين بر تقابل با حکومت‌هاي خود و دولت روسيه متمرکز بودند، اما در سال‌هاي اخير با وقوع جنگ‌هاي مختلف در خاورميانه، شبه‌نظاميان در آسياي ميانه با فراغ بال به تعيين اهداف و طراحي عمليات تروريستي در غرب پرداختند. بسياري از اين شبه‌نظاميان حتي براي همراهي با داعش، به سوريه سفر کردند. بر اساس آمارها در سال 2017، حداقل هشت‌هزارو 500 شبه‌نظامي از کشورهاي آسياي ميانه و جمهوري‌هاي سابق شوروي براي پيوستن به داعش وارد عراق و سوريه شدند. حضور در سوريه و عراق، اولين فرصت نبرد با ايالات متحده و ناتو را براي شبه‌نظاميان آسياي ميانه فراهم کرد و اين تجربه مي‌تواند براي عمليات‌هاي آينده آنها عليه منافع غرب مفيد باشد.در سال‌هاي پيش‌رو، تهديد تروريستي از سوي روسيه و سرزمين‌هاي اطراف عليه منافع غربي گسترش خواهد يافت. با شکست داعش در عراق و سوريه، شبه‌نظاميان کشورهاي روس‌زبان راحت‌تر از شبه‌نظاميان اروپايي مي‌توانند عراق و سوريه را ترک کرده و به کشور‌هاي خود بازگردند.يکي ديگر از عوامل قدرت‌گرفتن گروه‌هاي تروريستي در آسياي ميانه، بي‌توجهي حکومت‌هاي مستقر به پديده تروريسم و سرکوب شديد مخالفان و منتقدان اين حکومت‌هاست. در سال‌هاي اخير در قزاقستان، تاجيکستان و ازبکستان جوانان زيادي جذب گروه‌هاي افراطي و جهادي شده‌اند. امکان مشاهده محتواي شبکه‌هاي اجتماعي نزديک به چهره‌ها و گروه‌هاي افراطي نیز به زبان روسي وجود دارد و اين نشانه‌اي ديگر از گسترش هواداران نگاه‌هاي افراطي و تندرو در کشورهاي آسياي ميانه و جمهوري‌هاي سابق شوروي است.با تغيير منطقه جغرافیایی، ايالات متحده و هم‌پيمانانش بايد استراتژي خود را براي مقابله با گروه‌هاي تروريستي بازتعريف کنند. در دو دهه گذشته، ايالات متحده سيستم اداري عريض و طويلي را براي مقابله با تروريسم در خاورميانه ايجاد کرد. در اين مدت، ميليون‌ها دلار نيز صرف به‌خدمت‌گرفتن و آموزش محققان و تحليلگران موضوعات مربوط به تروريسم در کشورهاي عرب‌زبان خاورميانه و شمال آفريقا شده است. بر اساس گزارش يک نهاد آموزشي وابسته به دولت آمريکا، تنها در يکي از مراکز آموزشي اين کشور، از ميان 550 دانشجوي خارجي که براي تحصيل در سال 2019 اين مرکز ثبت‌نام کرده‌‌اند، 105 نفر شهروندان کشورهاي عرب‌زبان و 60 نفر نیز شهروندان کشورهايي هستند که زبان رسمي کشورشان روسي است. در همين حال، مراکز آموزشي که در آموزش نخبگان و تعيين سياست‌هاي دولت‌ها در ايالات متحده نقش‌آفريني مي‌کنند، به‌تازگي اعلام کرده‌‌اند شهروندان کشورهاي عرب خاورميانه اکثريت درخور توجهي از دانشجوياني را که قصد دارند در حوزه‌هاي مبارزه با تروريسم مشغول به کار شوند، تشکيل مي‌دهند. بر همين اساس، مي‌توان گفت تقريبا هيچ کارشناس و تحليلگر خبره‌ای در حوزه آسياي ميانه در انديشکده‌ها و دانشگاه‌هاي شاخص ايالات متحده حضور ندارد و اين نشانه بی‌توجهی به يکي از بحران‌زاترين مناطق جهان در سال‌هاي پيش‌رو است. ايالات متحده و هم‌پيمانانش با نگاهي به عمليات‌هاي تروريستي سال‌هاي اخير و با توجه به ازبين‌رفتن توان عملياتي داعش، بايد اين واقعيت را در نظر داشته باشند که در آينده نزديک بيشترين حملات تروريستي به منافع غرب، نه از طرف گروه‌هاي تروريستي در کشورهاي خاورميانه بلکه از آسياي ميانه و گروه‌هاي شبه‌نظامي مستقر در اين منطقه صورت خواهد گرفت. منبع: فارن‌پاليسي

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.