|

منازعات مهم سال جديد

تنش بين عربستان، آمريکا، اسرائيل و ايران

ترجمه: روح‌اله نخعی

سال ۲۰۱۹، مثل سال ۲۰۱۸، با ريسک تقابل‌هايي عمدي و اتفاقي، بين ايالات متحده، عربستان‌سعودي، اسرائيل و ايران مواجه است.

سه کشور اول ديدگاه مشترکي نسبت به دولت ايران دارند و آن را تهديدي قلمداد مي‌کنند که براي مدتي بيش از حد تشديد و تقويت شده و جاه‌طلبي‌هايش در منطقه بايد محدود شود. براي واشنگتن، ترجمه اين نگاه خروج از توافق هسته‌اي سال ۲۰۱۵، بازگرداندن تحريم‌ها، ادبيات تهاجمي‌تر و تهديد به تلافي شديد در مقابل تحريک از سمت ايران بوده است. رياض از اين لحن جديد استقبال کرده است و عمدتا از زبان وليعهد، محمد بن‌سلمان، گفته به مبارزه متقابل خواهد پرداخت و تلاش خواهد کرد با ايران مقابله کند؛ در لبنان، عراق، يمن و حتي در خاک ايران. اسرائيل روي سوريه متمرکز شده و [ادعا مي‌کند] مرتب اهداف ايراني و نزديک به ايران را هدف قرار مي‌دهد، اما تهديد هم کرده که گروه‌هاي شبه‌نظامي مثل حزب‌الله در لبنان را که ايران از آنها حمايت مي‌کند، هدف قرار دهد. تا اينجاي کار، ايران، با اطمينان به روندهاي بلندمدت و با پرهيزي حاصل از احتمال واکنش، تصميم گرفته در جاي خود آرام بماند، درحالي‌که آزمايش موشکي را ادامه داده و ايالات متحده هم او را به استفاده از نيروهاي نيابتي شيعه براي تهديد حضور آمريکا در عراق متهم کرده است. از واکنش‌هاي ايران چنين برمي‌آيد که به دنبال فراخواندن پاسخي تند نيست. اما با انباشت فشار اقتصادي روي ايران، ممکن است اين رويکرد ادامه پيدا نکند. علاوه‌براين، خطر درگيري تصادفي را که در يمن، در خليج‌فارس، در سوريه يا در عراق شروع شود، نمي‌توان ناديده گرفت. منبع اصلي تنش تا اينجا خروج ايالات متحده از توافق هسته‌اي بوده و اعمال دوباره تحريم‌هاي ثانويه عليه کشورهايي که وارد تجارت با تهران شوند. اينکه ايران به آنچه جنگ اقتصادي مي‌خواند، پاسخي از همان جنس نشان نداده تا حد زيادي به تلاش‌هاي ديگر امضاکنندگان توافق برمي‌گردد؛ کشورهاي اروپايي، روسيه و چين. تلاش‌هاي آنها براي حفظ فضاي حداقلي براي تجارت، در کنار تعامل مداوم ديپلماتيک آنها با تهران به مسئولان ايران دليل کافي داده تا به شرايط توافق وفادار بمانند. همچنين به نظر مي‌رسد اين مسئولان اميدوار به يک‌دوره‌اي‌بودن رياست‌جمهوري ترامپ هم هستند. اين محاسبات ممکن است تغيير کند. ايالات متحده و عربستان‌سعودي اميدوارند تحريم‌ها ايران را مجبور به اصلاح آنچه آنها رفتار مخرب مي‌خوانند کند يا باعث تغيير رژيم شود. قطعا اين اميد نااميد خواهد شد؛ بااين‌حال، فشار اقتصادي به مردم عادي ايران فشار مي‌آورد. همچنان که فشار بيشتر به شهروندان ايران وارد مي‌شود، صداي تندروهايي که خواستار رهاکردن توافق مي‌شوند بلندتر خواهد شد، به‌خصوص در شرايطي که رقابت براي جانشيني رئيس‌جمهور حسن روحاني شديدتر مي‌شود. حتي اگر ايراني‌ها محدوديت‌هاي هسته‌اي را رعايت کنند، ممکن است اين وسوسه در تهران تشديد شود که با هدف‌گرفتن حضور ايالات متحده در منطقه، کاري کنند که واشنگتن هزينه اقداماتش را بپردازد؛ مثلا شبه‌نظاميان شيعه عراقي را تشويق کنند که به اهداف آمريکايي در عراق حمله کنند. خصومت بين عربستان‌سعودي و ايران به شکل جدال‌هاي نيابتي در سراسر خاورميانه به اجرا گذاشته مي‌شود؛ از يمن تا لبنان. هرکدام از اين اختلافات ممکن است بالا بگيرند. مي‌توان ادعا کرد که يمن خطرناک‌ترين اينهاست. اگر يک موشک حوثي در يک شهر سعودي تلفات برجا بگذارد يا اگر حوثي‌ها کشتي‌هاي تجاري بين‌المللي در درياي سرخ را آن‌طور که مدت‌ها تهديد کرده‌اند مورد هدف قرار دهند، اين منازعه ممکن است وارد مرحله‌اي بسيارخطرناک‌تر شود. در سوريه، اسرائيل [ادعا مي‌کند] که توانسته اهداف ايراني را بدون اينکه کار به جنگي گسترده‌تر بکشد، بزند. ايران که بدون‌ترديد، از هزينه بالقوه چنين تشديد تنشي آگاه است، اين‌طور محاسبه مي‌کند که مي‌تواند چنين حملاتي را هضم کند، بدون اينکه منافع عميق‌تر و حضور بلندمدتش در سوريه به خطر بيفتد. اما صحنه سوريه اشباع شده است، تحمل ايران بي‌حد نيست و احتمالا يک اشتباه محاسباتي يا حمله‌اي که به خطا برود، همچنان خطري باقي است. روي همه اين جريان‌ها، سايه تبعات ترور خاشقجي در اکتبر همچنان سنگيني مي‌کند. اين قتل باعث تشديد انتقادها در ايالات متحده از سياست خارجي سعودي و حمايت بي‌قيدوشرط از اين کشور شد. اين نگاه‌ها امسال با گرفتن کنترل مجلس توسط دموکرات‌ها تشديد خواهند شد. فقط مي‌توان اميد داشت که اين باعث شود ايالات متحده فشار بيشتري براي پايان جنگ يمن به رياض بياورد و کنگره نيز مداقه بيشتري روي سياست‌هاي تنش‌زاي آمريکا و عربستان درباره ايران داشته باشد. *منبع: فارن پاليسي

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.