|

نقش ژئوپلیتیکی ایران در‌افغانستان

نصرت‌الله تاجیک-دیپلمات و سفیر پیشین ایران در اردن

موقعیت ژئوپلیتیکی ایران ایجاب می‌کند که نقش توازن‌بخش چهره ژئوپلیتیکی در منطقه را مزیت نسبی خود قرار داده و از این منظر بازیگر ژئوپلیتیکی باشد که در تحولات منطقه‌اي نمی‌تواند منزوی و منفعل باشد. افغانستان در همسایگی شرق ایران یکی از نقاط آسیب‌پذیر در آسیای غربی از منظر آلودگی سیاسی و امنیتی و ترویج خشونت و تروریسم در کنار تولید و توزیع مواد مخدر در جهان و مخصوصا آسیا و اروپا است و تحولات این کشور نه‌تنها بر امنیت ملی ایران، بلکه بر صلح و ثبات منطقه‌اي تأثير می‌گذارد. این موقعیت ویژه سرزمینی با حضور آمریکا در این کشور به منظور کنترل و فشار بر ایران نقش ویژه‌اي پیدا کرده است؛ زیرا اهمیت سیاسی-اقتصادی و موقعیت ژئوپلیتیکی سرزمین افغانستان و همچنین موقعیت منطقه‌اي این کشور برای آمریکا از منظر تقویت موقعیت و حضور منطقه‌اي‌اش برای مهار چین، روسیه، ایران و پاکستان معادلات روابط منطقه‌اي افغانستان با همسایگانش را پیچیده و داراي متغیرهای متعدد مي‌كند. در این زمینه تلاش آمریکا برای بازسازی حضور 14‌ساله خود در افغانستان برای اهداف استثماری از منابع این کشور و نیز بهره‌برداری منطقه‌اي از حضورش در افغانستان همواره مورد توجه سیاست‌گذاران ایرانی بوده است؛ اما با وجود حضور طولانی آمریکا در افغانستان که با هزینه‌های گزاف مادی و معنوی، با اهداف غیرشفاف و به ضرر مردم این کشور صورت گرفت، نتوانسته است کمک مؤثری در استقرار امنیت و ایجاد صلح و ثبات در این کشور و آغاز روند توسعه و نوسازی در افغانستان كند! جز آنکه هرازگاهی اخباری از غارت معادن این کشور از سوی نظامیان یا شرکت‌های اقتصادی آمریکا به رسانه‌ها درز می‌کند و همچنان بخش‌های مهمی از این کشور در اختیار طالبان بوده و زمینه‌های فعالیت داعش و سایر گروه‌های مبارز نیز کم‌و‌بیش فراهم شده است. در این اوضاع و احوال است که به دلیل قدرت سرزمینی و سیاسی طالبان این گروه توانسته است افکار عمومی داخل و خارج این کشور را مجاب كند که وزنه‌ای مهم و غیرقابل‌چشم‌پوشی در معادله ثبات سیاسی و استقرار صلح و امنیت در این کشور است؛ بنابراین بازیگران مختلف در افغانستان تلاش دارند هریک از منظر اهداف، مطامع، رویکرد و زمینه‌هايی که دارند، به طالبان نزدیک و با استفاده از اهرم‌های نفوذ خود وزن سیاسی خویش را برای تأثيرگذاری بر صحنه داخلی افغانستان افزایش دهند...

نقش ژئوپلیتیکی ایران در ‌افغانستان ... زیرا در اختیار‌داشتن بخش وسیعی از خاک افغانستان به دست طالبان و میزان نفوذ مردمی این گروه میان قبایل گوناگون و متحدانش بر وزن سیاسی-اجتماعی این گروه می‌افزاید. کشورهايی مانند روسیه، عربستان، پاکستان و ایران از‌جمله این بازیگران منطقه‌اي هستند. البته بازیگران فرامنطقه‌اي هم بی‌نظر و بی‌منفعت در این زمینه نبوده و هریک تلاش دارند که به ‌طور منفی یا مثبت به وزن و نقش خود اضافه كنند. در‌حالی‌که استراتژی ایران در افغانستان عدم حذف دولت این کشور و توازن سیاسی بین نیروهای تأثيرگذار برای ایجاد ثبات پایدار است؛ اما مذاکرات قبلی طالبان در قطر، روسیه با شورای‌عالی صلح افغانستان و همچنین اجلاس چهار‌روزه طالبان با آمریکا، عربستان، پاکستان و امارات در ابوظبی همگی بدون حضور دولت افغانستان بوده و طبیعی است این روند به جايی نخواهد رسید. آنچه ایران را تشویق می‌کند نقش سازنده‌اي در این زمینه ایفا کند، علاوه بر ویژگی‌های برشمرده در فوق، نقش و قدرت متوازن‌کننده ایران در افغانستان به دليل نفوذ مردمی و تأثيرات سیاسی-اجتماعی و نیز سوابق همکاری دو کشور در سطح رسمی و مخصوصا کمک ایران به مردم و گروه‌های جهادی در دوران مبارزه‌شان با شوروی و پذیرايی از مهاجران افغانستان در ایران و همچنین ارتباط جمهوری اسلامی با همه گروه‌های افغانستانی از زمان‌های دور و مخصوصا ارتباط با نیروهای جهادی و مبارز افغانی در طول مبارزاتشان است. منافع ایران از ایفای نقشی سازنده و تأثير‌گذار در ایجاد توازن سیاسی بین طالبان و دولت افغانستان عبارت است از: 1. تسهیل مذاکرات طالبان و دولت افغانستان می‌تواند منجر به استقرار سریع‌تر صلح و ثبات و قطع مداخله خارجی در این کشور شود. 2. تلاش برای تقویت وجود زمینه‌های ژئوپلیتیکی و سیاسی حضور طالبان در سیاست و حکومت افغانستان از طریق مصالحه سیاسی به جاي تداوم مبارزات نظامی در این کشور. 3. دورکردن خشونت و تروریسم از افغانستان و منطقه و جایگزین‌کردن گفتمان سیاسی به جاي روند نظامی کمک مؤثری به ثبات داخلی و امنیت منطقه‌اي خواهد بود. 4. کمک به چالش‌های سیاسی، اجتماعی و امنیتی دولت افغانستان برای استقرار صلح، ثبات و امنیت و آغاز و تکمیل هرچه سریع‌تر روند توسعه و نوسازی در این کشور برای وجود یک کشور باثبات و پیشرفته در کنار مرزهای شرقی خود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.