بازخواني رويکرد نيروهاي امنيتي و نظامي در حوادث دي ۹۶
آرامش هنگام توفان
شرق: يک سال پيش در چنين روزهايي تجمعاتي اعتراضي اکثر نقاط ايران را دربر گرفته بود. اعتراضي که از تجمع «نه به گراني» و در اعتراض به سياستهاي اقتصادي دولت از شهر مشهد شروع و کمکم همهگير شد. اما واکنش نهادهاي امنيتي نظامي به اين اتفاقات چگونه بود. شايد همگان فکر ميکردند اين اتفاق نيز مانند حادثهاي که در سال 88 رخ داد، با خشونت مواجه شود اما اوضاع چيز ديگري را نشان ميداد. نهم دي ماه تجمعات اعتراضي به تهران هم کشيده شده بود؛ سردار اسماعيل کوثري جانشين فرمانده قرارگاه ثارالله(ع) سپاه پاسداران در گفتوگويي به اين اتفاقات اشاره کرد و گفت: «به لطف خدا در حال حاضر امنيت کامل در سطح شهر برقرار است و نيروهاي انتظامي کاملا به اوضاع و احوال شهر و اطراف آن مسلط هستند». وزير کشور نيز با تأکيد بر اينکه هر نوع تجمعي بايد مجوز داشته باشد، گفت: «نيروي انتظامي و قوه قضائيه تاکنون تلاش کردهاند مديريت کنند تا تجمعات غيرقانوني تبديل به مسئلهاي نشود که نگراني ايجاد کند». محسن نسجهمداني، معاون امنيتي استانداري تهران نيز با بيان اينکه هرگونه تجمع در ميادين و خيابانهاي سطح شهر غيرقانوني است، گفت: «پليس در اولين فرصت بازداشتشدگان را آزاد ميکند، چون فکر ميکنيم تعداد زيادي از کساني که در اينگونه تجمعات حضور مييابند و بازداشت ميشوند، کساني هستند که تحت تأثير فضاي تبليغاتي و رسانهاي قرار ميگيرند و فکر ميکنند در اين فراخوانها مسائل آنها دنبال ميشود در حالي که اطلاع ندارند اين فراخوانها عمدتا منشأ خارجي دارند». همچنين شايعاتي در فضاي مجازي منتشر شد مبني بر اينکه شوراي امنيت کشور از ساعت ۲۰ قانون منع عبور و مرور در تهران را تصويب کرده است که معاون امنيتي انتظامي استاندار تهران آن را تکذيب کرد.دو روز بعد وزارت اطلاعات اعلام کرد که برخي از عناصر و اغتشاشگران ناآراميها، شناسايي و تعدادي از آنها دستگير شدند.يازدهم دي اسحاق جهانگيري، معاون اول رئيسجمهوري در واکنش به اعتراضات در صفحه شخصي خود در توييتر نوشت: «مسئوليت مشترک ما دفاع از آزادي و مقابله با خشونت است. همه ما بايد به امنيت کشور فکر کنيم نه امنيتيشدن آن، به قبول انتقاد و اعتراض فکر کنيم نه به تخريب و آشوب». درهمينحال معاون امنيتي و انتظامي استانداري تهران هم گفت: «آقاي رئيسجمهور و همچنين مسئولان عالي وزارت کشور دستورات اکيدي را صادر کردهاند تا داستان ناخوشايند سالهاي قبل تکرار نشود». نيازي به ورود سپاه نيست يک روز بعد سردار رمضان شريف، سخنگوي سپاه در پاسخ به پرسشي درباره اينکه «آيا سپاه براي آرامکردن اعتراضات به کمک نيروي انتظامي آمده است»، گفت: «تاکنون اعلام نياز خاصي از جانب نيروي انتظامي براي ورود سپاه نبوده و موارد بسيار کوچکتر از آن بوده است که نياز به ورود سپاه باشد». سردار اسماعيل کوثري، جانشين فرمانده قرارگاه ثارالله (ع) نيز با تأکيد بر اينکه قرارگاه ثارالله(ع) در جريان اعتراضات و ناآراميهاي تهران مسئوليتي ندارد، گفت: «مسئوليت در اين زمينه کاملا برعهده نيروي انتظامي است و قرارگاه، ناظر اتفاقات است. اگر ناجا درخواست کمک داشته باشد، قرارگاه ثارالله (ع) آماده است تا براساس مصوبات قانوني که در گذشته توسط شوراي عالي امنيت ملي و شوراي امنيت کشور تصويب شده است، اقدام به کمک کند. با توجه به روند تسلط نيروي انتظامي بر محدوده ناامني، براساس گزارشهاي اعلامي، بيشتر تسلط ناجا در جهت انجام مأموريت ذاتي خود و برقراري امنيت در سطح شهر بوده و تا به حال درخواستي از قرارگاه ثارالله (ع) نداشته است». او همچنين درباره حضور برخي از نيروهاي بسيج در جريان تجمعات اخير در سطح شهر، افزود: «براساس توافقي فيمابين نواحي مقاومت بسيج با ناجا تعدادي از اعضاي نيروي مقاومت جهت برقراري امنيت، نيروي انتظامي را کمک کردهاند». سيزدهم دي ماه سال گذشته، سردار حسين اشتري فرمانده نيروي انتظامي، در مورد اتفاقات رخداده، گفت: «ناجا با آمادگيهايي که دارد در بخش آموزش و حرفهايگرايي به خوبي توانست اين تجمعات که سعي در برهمزدن نظم و امنيت کشور و خسارت به اموال عمومي داشت را مهار کند. اين موضوع نشان ميدهد آموزشها و حرفهايگراييها در ناجا خيلي هوشمندانه و مقتدرانه عمل کرده است».دادستان عمومي و انقلاب تهران هم بهمدت سه ساعت با تعدادي از متهمان آشوبهاي تهران ملاقات کرد. او درباره متهماني که وضعيت خاص داشتند، از حيث برقراري تماس تلفني با خانوادههايشان دستور لازم را صادر کرد.دو روز بعد فرمانده نيروي انتظامي در تماس تلفني با رئيس مجلس گزارشي از آخرين وضعيت حوادث اخير کشور ارائه کرد. علي لاريجاني هم از تلاشها و زحمات پرسنل ناجا در مديريت و کنترل ناآراميها تشکر کرده و بر حفظ نظم و امنيت جامعه و حراست از اموال عمومي و شخصي مردم، همراه با سعهصدر تأکيد کرد. رئيس قوه قضائيه هم در تماسي با فرمانده نيروي انتظامي از صبر، هوشياري و مديريت پليس در برخورد با عوامل اغتشاشات و ناآراميهاي اخير و برخورد با برهمزنندگان امنيت جامعه تقدير کرد. نيازي به امنيتيکردن تهران نيست در آن زمان و با توجه به تجمعاتي که شکل گرفته بود، تلگرام فيلتر شده بود، در همين زمینه وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات با اشاره به اينکه اکنون آرامش در حال بازگشت به کشور است، عنوان کرد: «ما از شوراي امنيت کشور پيگيري کرديم در نقاطي که آرامش بازگشته است، فعاليت شبکههاي مجازي را از سر بگيريم».فرمانده سپاه تهران هم اعلام کرد ايست و بازرسيهاي بسيج تقريبا به صفر رسيده است. سردار محمدرضا يزدي با اشاره به برخي ادعاها مبنيبر تلاش سپاه براي امنيتيکردن تهران گفته بود: «امنيتيکردن پايتخت مدنظر هيچکس نيست و اصلا نيازي به امنيتيکردن تهران وجود ندارد».روز هفدهم دي نيز جلسه مشورتي با حضور وزراي اطلاعات و کشور؛ سردار سلامي، معاون سپاه پاسداران؛ سردار اشتري، فرمانده نيروي انتظامي و عليعسگري، رئيس صداوسيما در مجلس برگزار شد. بهروز نعمتي، سخنگوي هيئترئيسه در اين زمینه گفته بود: «رئيس مجلس تأکيد داشته اگر کسي بيگناه و به اشتباه بازداشت شده نيز بايد بهطور دقيق بررسي و مشکلات آنها مرتفع شود. وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران هم گزارشي درباره بازداشتشدگان به کميسيون امنيت ملي مجلس ارائه خواهند کرد». بيستم دي ماه، مصباحيمقدم، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام، با اشاره به گزارش شورايعالي امنيت ملي در جلسه مجمع گفت: دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي يک گزارش بسيار دقيق با ذکر اسناد و تاريخ وقوع جلسات و نيز مقدماتي که براي طراحي آشوبها در کشور طي شده بود، به اعضاي مجمع ارائه کرد. گزارش اين شورا از نقشه خارجي براي اغتشاشات اخير بسيار دقيق و مستند بود.در همان روز حجتالاسلام منتظري، دادستان کل کشور نيز در نامهاي خطاب به دادستانهاي عمومي، انقلاب و نظامي سراسر کشور از تلاشهاي آنها بهمنظور هدايت و حمايت از نيروهاي امنيتي و انتظامي و مرزبندي در رفتار با معترضان و برخورد با مجرمان در اغتشاشات و ناآراميهاي اخير قدرداني کرد. سرلشکر محمد باقري، رئيس ستاد کل نيروهاي مسلح نيز گفت: «جا دارد از نيروي انتظامي، بسيج، سپاه، دستگاههاي امنيتي، وزارت اطلاعات و وزارت کشور قدرداني کنم. حتي يک مورد سراغ نداشتيم که از نيروهاي انتظامي، سپاه يا بسيج با اسلحه به خيابان آمده باشند؛ چراکه طبق دستورالعملهاي ستاد کل نيروهاي مسلح، اين موضوع ممنوع است و هيچکس با اسلحه به خيابان نميآيد». تنزيل درجه براي پليس بدرفتار 22 دي نيز سخنگوي ناجا خبر داد که برخي پرسنل بهدليل بدرفتاري تنزيل درجه گرفتند. فرداي آن روز تلگرام رفع فيلتر شد. وزير کشور نيز در همايش فصلي فرماندهان ناجا با اعلام اينکه مدافع پليس بوده و هستم، گفت: «شاهد مديريت خالصانه، فداکارانه و مدبرانه ناجا در اغتشاشات اخير بوديم».رئيس پليس پيشگيري ناجا نيز اعلام کرد: «پليس با مديريت و عمليات روانيز و با خويشتنداري تمامي صحنهها را مديريت کرد و يک عملکرد بينظير را از خود به نمايش گذاشت که هم مردم و هم مسئولان بهخوبي حمايت کردند». کمتر از يک ماه از شروع تجمعات، در اول بهمن وزير کشور از ارسال گزارش دقيقي از حوادث و ناآراميهاي اخير به رئيسجمهوري خبر داد. هر چند به نظر ميرسيد اتفاقات و تجمعات سال گذشته کار را سخت کند اما در پنجم بهمن، دبير شورايعالي امنيت ملي، اعلام کرد: «در ۴۰ سال استقرار نظام جمهوري اسلامي باوجود ايجاد برخي بحرانهاي حاد در ايران هيچگاه شرايط اضطراري اعلام نکرديم». شرايط با کمک مردم و رفتارهاي حرفهاي و با آرامش نيروهاي نظامي بهتدريج آرام شد و نهادهاي امنيتي و اطلاعاتي نيز خبر از تمامشدن ماجرا دادند. همين شد که وزير اطلاعات گفت برخورد مهربانانه و روي خوش با مردم مايه رفع بحرانها، شکستها و بنبستهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.