تور زمستاني «سالگشتگي» و «بيتابستان» به كارگرداني اميررضا كوهستاني
لژيونر تئاتر ايران در شيلي، سوئيس و فرانسه
رضا آشفته: اميررضا کوهستاني كه به دليل حضور مداومش در خارج از ايران به لژيونر تئاتر ايران شهره است، اينبار تور زمستاني خود را با حضور نمايش «سالگشتگي» و «بيتابستان» در فستيوال بينالمللي سانتياگو و فستيوال لسوگاموندوس آغاز خواهد کرد. سالگشتگي اميررضا کوهستاني تور زمستانياش را در آغاز سال 2019 ميلادي، با حضور نمايش «سالگشتگي» در بيستوپنجمين دوره فستيوال بينالمللي سانتياگو در شيلي آغاز ميكند. «سالگشتگي» از سوم ژانويه به مدت سه شب در کنار گروههايي از آلمان، بلژيک، برزيل، آرژانتين، کلمبيا، استراليا و... اجرا خواهد شد. سالگشتگي نمايشي درباره روابط آدمهاست. مروري از زندگي دو بازيگر که سالها از هم دور افتادهاند. اين دو بازيگر سالها قبل در يک نمايش مشهور به نام «رقص روي ليوانها» (يكي ديگر از توليدات خود كوهستاني) بازي کردهاند که در کشورهاي متعددي اجرا شده است. آنها دلبستگي به هم داشته و پس از يک جشن تولد با هم بگومگو کرده و سالها از هم دور شدهاند و حالا به مناسبت صداگذاري و دوبله روي نمايش رقص روي ليوانها دعوت شدهاند و اين دو ضمن مرور آن رابطه، همديگر را محک ميزنند که آيا ميتوانند باز هم مثل سابق يکديگر را جذب کنند؟! يعني باز هم به دنبال ايجاد رابطهاي هستند که متأسفانه کدهاي ارتباطي بين آن دو به وجود نميآيد. داستان اين نمايش درباره اين است که قرار است فيلم «رقص روي ليوانها» منتشر شود، اما صداهاي فيلم خراب است. به همين دليل بازيگران را خبر ميکنند تا فيلم را دوبله کنند، اما حالا که 17 سال از نگارش و اجراي اين نمايش گذشته، بازيگران با متن و اجرا چالش دارند. نمايش «رقص روي ليوانها» اولين نمايشي است که از اميررضا کوهستاني اجرا شد. اين کارگردان جوان، 17 سال پيش اين نمايش را با بازي علي معيني و شراره منصورآبادي در جشنواره تئاتر فجر به صحنه برد و خود را بهعنوان يک هنرمند جوان معرفي کرد. اميررضا کوهستاني اينبار هم به ظاهر سادهتر و درواقع ژرفتر از گذشته بر آن است نه در اتکاي به تکنيک که در توجه به انسان، مبناي تئاترش را بر سمتوسويي مشهود و مکاشفهگر قرار دهد. درست مثل کارهاي اوليهاش که حسي طبيعيتر و فرايندي غريزيتر را برايمان بازنمايي ميکرد، چراکه اين مسير پس از رفتن به منچستر و ديدن دوره مطالعات تئاتري، ماجرا و شيوهاي عالمانهتر و عامدانهتر به خود گرفته است و نتيجهاي کاملا متفاوت دارد که شايد در ايوانف (92) و ديوار چهارم (91) نتايجش قابلتأمل و چشمگير ميشد، اما سالگشتگي از جنس رقص روي ليوانها (80)، قصههاي درگوشي (78)، تجربههاي اخير (82) و روي ابرها (84) است. کوهستاني خود را از اثرش پاک ميکند، چون نميخواهد بهجاي آن ديده شود. برخي از کارگردانان و شايد در ايران متأسفانه اکثرا به دنبال نمايانکردن خود هستند و اين روال آفرينشگري و خلاقيت را با اشکال مواجه ميکند. هنرمند در اثرش هست و اين غيرقابلاجتناب است، اما هنرمند ميتواند خود را از اثرش پاک کند و در آن لايههاي زيرين حضورش ديدني است و اين ستودني است که خالق چون رمزورازي مشهود در اثرش کشف شود، نهاينکه مانند تصوير عيني يا صداي جيغ يا ردپاي کاذب خود را در آن آشکار کند. محمدحسن معجوني که در ايوانف (کار اميررضا کوهستاني، 90) يکي از بهترين بازيهايش را ارائه کرده بود، اينبار هم در سالگشتگي بر آن است باز هم حسوحال و رفتارها و حالتهايش متفاوت باشد. بالاخره در اين پروسه معين حضورش بارز و خلاق است. مهين صدري هم که از سال 86 و با کوارتت در نمايشهاي اميررضا کوهستاني بازي کرده، باز هم حضورش قابلتأمل است. هر دو بازيگراني هستند که ميتوانند در تکميل هم و ايجاد فضا و تأثير بر مخاطب همسو و همگرا باشند. بدهبستانهايشان پاسخگوي يک وضعيت مينيماليستي است؛ روند و رويکردي که مخاطب را بيشتر درگير ميکند. براي همين کمتر کارگرداني اميررضا کوهستاني نمود عيني دارد و بيشتر فضايي است که القاگر حسوحالي است و رابطه برهمريختهاي را ميسازد؛ نوعي رابطه شهودي که بيانگر لحظهاي است که مخاطب دچار کشف شود. بيتابستان كوهستاني همچنين در اين تور زمستاني، نمايش «بيتابستان» را در روزهاي يازدهم و دوازدهم ژانويه در فستيوال (Lesvegamondes) در شهر مولوز کشور فرانسه اجرا خواهد کرد و در ادامه روزهاي ۱۶ و ۱۷ ژانويه همين نمايش را در شهر بازل کشور سوئيس روي صحنه ميبرد و سرانجام با اجراي همين نمايش در روزهاي ۱۹ و ۲۰ ژانويه در شهر لاشادوفن کشور سوئيس به تور زمستاني خود در خارج از کشور پايان ميدهد. يک ناظم، يک نقاش، يک مادر، يک کودک، يک مدرسه. نه ماه. سه فصل، بيتابستان؛ اين همه آن چيزي است كه در نمايش كوهستاني بيان ميشود. يك ناظم شوهرش بيكار است و از سر بيكاري به اين مرد نقاش امكان داده كه در مدرسهشان هم نقاشي درس بدهد و هم براي اضافهكاري هم که شده بر در و ديوارهاي نسبتا قديمي رنگ و لعاب تازهاي بزند كه بشود اينجا را نوتر از پيش در اختيار شاگردان بگذارند و شايد هم پولهاي والدینشان را جذب كنند. بههرروی، ناظم به فكر زندگياش و نظم بخشيدن به آن چيزي است كه در مدرسه و خانه به دنبال آن است... . مادري ميآيد و چکوچانه ميزند كه چرا خلاف قانون اساسي كه آموزشوپرورش تا پايان مقطع دبيرستان رايگان است، بايد والدين براي تجهيز و نيازمنديهاي مدرسه كمك كنند و اين كمك هم رقمهاي متغيري دارد كه بهناچار بايد همه در پرداختش كوتاهي نكنند! اين بحث به رابطه ناظم و مردش ميانجامد كه بر سر بسياري از مسائل بگومگو دارند و يكي از اينها بچهدارشدنشان است... . از آنسو نيز اين معلم كه هنرمند و مهربان و از نظم حاكم بر دبستان ناآگاه است و اگر هم ميداند با مرام انساني و توسعهيافتهاش همخواني ندارد، از آن خطور ميكند و انگار رفتارش دردسرساز ميشود... او به برخي از دانشآموزان كلاس اول بيشتر محبت نشان ميدهد كه اين نشان از مهر پدرياش دارد؛ بيآنكه بهظاهر علاقهمند به بچهدارشدن باشد و از ناظم ميخواهد كه در اين بيكاري و كمپولي هنوز هم جايي براي بچهدارشدن نيست... همين مهرورزيها انگار از جايي دردسرساز ميشود كه يك دختربچه به آموزگار نقاشياش اظهار علاقهمندي ميكند و حالا هر دو خانواده بايد در پي چارهجويي باشند كه اين علاقهمندي را جهت درستي بدهند و... . در بيتابستان آنچه ملاحظه ميشود، دقيقا بريدههايي از زندگي است و ما در يك دبستان، معلم نقاشي (با بازي سعيد چنگيزيان) و ناظم (ليلي رشيدي) را ميبينيم كه زن و شوهرند اما مثل همه آدمها در نزديكترين رابطه ممكن مشكلاتي دارند كه بهتدريج حلوفصل خواهد شد؛ چنانچه بچهدارشدن در روزگار ما خيلي راحت نيست، چون معناي رايج و سنتياش را از دست داده و از سوي ديگر زوجها هر دو شاغلاند و براي بچهدارشدن بايد بر پيچيدگيهاي رايج چيره شوند تا چنين خواستهاي ممكن شود. درعينحال بازهم اوليای هميشه نگران در صحنه با افکار خطرناکشان دستوپا ميزنند. اين افكار ريشه در ناداني دارد و همه را نسبت به دنياي پيرامونشان پرتوقع و بدخواه خواهد كرد. بازيها چشمنواز است و ما دچار اين نحوه بازيكردن ميشويم كه چندان هم عادي نيست و شايد فقط در كارهاي خود كوهستاني بشود اين مدل بازيكردن را قابلقبول دانست. سعيد چنگيزيان باز هم دروني بازي ميكند و احساسات را در زير لايههاي وجودي نقش پنهان ميكند تا اينكه مسير بازيها و روابط و رودرروييها نيز بر ما پنهان بماند كه يكباره از اين برگشت به دبستان و مواجهه با مادر برتيبا و ناظم دچار شگفتي شويم و اوست كه در اين بازيها پيشبرنده حقيقت نانبشتهاي است كه هر روز در دركنشدن گروهي و كتمانشدنهاي از سر ناداني ما را در عقبماندگيهاي باطني نگه ميدارد. اما اين بازيگر ميخواهد بازياش رنگولعاب حقيقت به خود بگيرد؛ بنابراين آرامش دارد و آرامش را هم به بازي ميگيرد و او كار خودش را ميكند كه درواقع كارستان است. جمعبندي کوهستاني سالهاست در کشورهاي مختلف اجرا ميکند و آثارش در سوئيس، هلند، آلمان، فرانسه، نروژ، بلژيک، ايتاليا، فرانسه، اتريش، يونان، صربستان و مقدونيه و... به صحنه رفته است. او حضوري پررنگ در عرصه بينالمللي دارد که آغازش از سال ۲۰۰۲ ميلادي است؛ زماني که کوهستاني و گروهش براي اجراي «رقص روي ليوانها» به بن آلمان رفتند و بعدازآن تمام نمايشهايش علاوه بر ايران، تماشاگراني اروپايي هم داشت. اما آنچه او را در کشورمان مطرح کرد، به پيش از اين نمايش برميگردد. اميررضا کوهستاني در اين 20 سالي که مينويسد و کارگرداني ميکند، بيش از ۲۰۰ اجرا در کشورهاي جهان داشته و همين سبب شده او به يکي از شناختهشدهترين کارگردانهاي تئاتر ايران در ميان غربيها تبديل شود. همچنين اين روزها اميررضا کوهستاني در تدارک اجراي نمايشهاي خود در تهران تا پيش از پايان سال است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.