جلساتي با 5 سال تأخير
سيدمصطفي هاشميطبا
چندي قبل آقاي حسامالدين آشنا در جايي گفته بود: «رئيسجمهور به نمايندگي از ملت دولتش را استيضاح ميکند». در ستون مربوط تصويري از ملاقات رياستجمهور محترم با مسئولان وزارت راهوشهرسازي که حدود 60 نفر ميشوند، چاپ شده بود و ضمنا از قول معاون ارتباطات و اطلاعات دفتر رياستجمهوري نقل شده بود که در ماههاي گذشته ديدارهاي مشابهي از وزارتخانههاي امور اقتصادي و دارايي و کار و رفاه هم انجام شده و اين يک روال کاري براي رئيسجمهور است. يکي از رئيسجمهورهاي قبلي در سال دوم دوره دوم خود، نشستي با صاحبان صنايع داشتند و براي آنها سخنراني کردند و فرمودند که اين جلسه پنج سال به تعويق افتاده است! از آن جلسه صاحبان صنايع بهخاطر متکلموحدهبودن رئيسجمهور طرفي نبستند و او پس از سخنراني مجلس را ترک کرد. حالا اين رفتار را مقايسه کنيد با عملکرد آقاي پارک، رئيسجمهور اسبق کرهجنوبي در دهه 1960 که روزانه با دو نفر از صاحبان صنايع يا پيمانکاران کرهاي ملاقات خصوصي و حضوري ميکرد. يک بار به يکي از وزراي صنعت(صنعت، معدن و تجارت) گفتم تمام فعاليت شما يا اکثر وقت شما روي بازرگاني (و البته واردات) متمرکز است، صاحبان صنايع چه کنند؟ او انکار کرد. درخواست کردم جدول زمانبندي فعاليت روزانه خود را بدهد تا نشان دهم و ايشان مطلع شوند که چند درصد وقت خود را در اختيار صنعت ميگذارند و چند درصد در اختيار واردات. اکنون نيز يادآوري ميکنم که رئيسجمهور هم ميتواند اوقات روزانه خود را تحليل کند و به این جمعبندي برسد که در نيمسال گذشته چند درصد وقت خود را به چه کاري اختصاص دادهاند. از اين نکته رقباي انتخاباتي ناکام ايشان مثل نگارنده، ذوق نکنند که خوب مچ رئيسجمهور گرفته شد! آنان هم اگر بودند، مثل آناني که قبلا بودند و مشابه همه رؤسايجمهور عمل ميکردند و نهتنها در اين مورد که تقريبا در همه موارد با اندکي کموزياد همين کارها را انجام ميدادند. يعني حتي همه منتقدان دکتر روحاني که خيلي هم در سخن جسور و بياحتياط و بيتحفظ هستند، در عمل همين کارها را ميکردند زيرا فاقد خصيصه تحولگرايي هستند؛ اگرچه در زبان چنيناند و اگر هم جرئت کنند کمي انقلابي عمل کنند، با برخورد با اولين صخره تعديل ميشوند. غرض اين بود که گفته شود وقتهای رئيسجمهور که عمدتا بايد به رسيدگي به عملکرد وزرا و دستگاههاي مربوطه اختصاص یابد، صرف کارهاي ديگر ميشود و صدالبته انتظار آن نيست که رئيسجمهور بهتنهايي بار ارتباط با وزارتخانهها و رسيدگي به آنها را به دوش بکشد. ديدار از وزارتخانهها کار بدي نيست اما همان جلسات با پنج سال تأخير و همان متکلموحدهبودن را نشان ميدهد. رئيسجمهور براي اين کار دو بازوي اصلي دارد که هيچيک به دلايل مختلف از عهده اين کار برنيامدهاند؛ يکي از اين بازوها رئيس سازمان برنامهوبودجه و ديگري معاون اول است که بايد رسيدگي مستمر و مداومي به وزارتخانهها داشته باشند و گزارش مربوطه را در دولت مطرح و با نگاه چالشي دولت را پرتحرک و بادقت کنند؛ وگرنه حضور رئيسجمهور در جمع 60 نفر کارکنان اصلي يک وزارتخانه بيشتر وقت تلفکردن است تا بهرهدادن و درک اوضاع و ايجاد انگيزه براي کار. اين دو بازوي رياستجمهوري نهفقط در اين دوره و برهه زماني بلکه در دورههاي قبلي نيز وجود داشته است و البته بهندرت برخي از رؤساي سازمان مديريت و برنامه مواردي از عملکرد وزارتخانهها را به دولت گزارش ميدادهاند. علت اين بيتحرکي و عدم بهکارگيري اين دو بازو از سوي رئيسجمهور و نيز عدم استقبال از اين کار از سوی هر دو بازو آن است که اعضاي دولت و اين دو بازو و حتي مقام رياستجمهوري مايلاند صلحي تلويحي بين اعضاي دولت برقرار باشد و چالش کمتری وجود داشته باشد. در زماني که نگارنده مسئوليت وزارت صنايع و معادن را عهدهدار بودم، چارت مديريت ماتريسي را در وزارتخانه پياده کردم. ايراد اصلي منتقدان آن بود که اين چارت ايجاد سروصدا و به عبارت خارجي نويز (noise) ميکند و باعث درگيري داخلي ميشود. هرگز نميگفتند حسن آن شفافسازي عمليات اعضاي وزارتخانه است؛ درحاليکه سروصداي ايجادشده (نويز) باعث تحرک و رفع اشکال ميشد. اتفاقا رئيسجمهور که امروز نقش رئیسالوزرا دارد، اگر حوصله داشته باشد و اگر واقعا در پي اصلاح امور باشد، بايد به نقش اصلي سازمان مديريت و برنامه و معاون اول توجه داشته باشد و از اينان نظارت بر عملکرد وزارتخانهها را بخواهد و خود نيز فعالانه جلسات بررسي و حل مسائل با وزيران را چه در دولت و چه در جلسات حضوري و خصوصي پيگيري کند. رئيسجمهوري فقط يک نماد نيست و خود بايد عملا تحرک ايجاد کند. ديدارهايي که تحت عنوان گفتوگوهاي اجتماعي با فعالان سياسي، اقتصاددانان و جامعهشناسان و با محوريت يکي از وزراي سابق همين دولت دنبال ميشد نيز اگر بيشتر با سخنان حاضران پيش رفته باشد، حتما نيازمند ادامه است؛ درحاليکه به نظر ميرسد متوقف شده باشد. باز هم ميگويم رقباي شکست خورده آقاي روحاني خوشحال نباشند؛ چون با شرايط کنوني و عادت به در باغ سبز نشاندادن همان کاري را ميکردند که امروز در حال انجام است نه بيشتر و نه کمتر.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.