سال نگرانکننده پیشروی اروپا
یوشکا فیشر. وزیر خارجه سابق آلمان
چشمانداز مبهم رابطه اتحادیه اروپا و بریتانیا و بحران در فرانسه، ایتالیا و دیگر نقاط اروپا، نویددهنده سال دشوار دیگری برای اروپاست. در شرایطی به استقبال سال 2019 میرویم که در ماه می انتخابات پارلمان اروپا برگزار خواهد شد و جریانها و احزاب پوپولیستی عزم خود را برای پیروزی در این انتخابات جزم کردهاند و اگر افراطگرایان و پوپولیستها بتوانند پارلمان اروپا را فتح کنند، باید چشماندازی غیر قابل تصور را برای اروپا متصور شویم. با چنین چشماندازی، باید نگران وضعیت اروپا در سال 2019 باشیم. بریتانیا در ماه مارس 2019 اتحادیه اروپا را ترک خواهد کرد، بحران مالی و اقتصادی ایتالیا در سال پیشرو افزایش خواهد یافت و این بحران، ثبات منطقه یورو را تحت تأثیر قرار میدهد، فرانسه هم که در هفتههای اخیر با چالش اعتراضهای پوپولیستی دستوپنجه نرم میکند، نقش خود را برای رهبری اصلاحات در اتحادیه اروپا در خطر میبیند. در کنار این چالشها، انتخابات پارلمان اروپا در ماه می 2019 میتواند ملیگرایان پوپولیست را صاحب اکثریت یا نزدیک به اکثریت کرسیهای این پارلمان کند و این جریانها با ورود به پارلمان اروپا، در تعیین اعضای جدید کمیسیون اروپا، رهبران شورای اروپا و بانک مرکزی اروپا و نیز نماینده ارشد اتحادیه اروپا در روابط خارجی و امنیتی، نقشی کلیدی خواهند داشت. نیازی به تأکید بر این نکته نیست که پیروزی ملیگرایان در انتخابات پارلمان اروپا، فاجعهای را برای اتحادیه اروپا رقم خواهد زد؛ چراکه مانع اجرای برنامههای اصلاحات اتحادیه اروپا خواهد شد و علاوه بر آن، میتواند شکاف میان کشورهای عضو را افزایش دهد. هر تحولی که در سال آینده رخ دهد، درام سیاسی در اتحادیه اروپاست و میتواند بر فضای ناامیدی که در جهان سایه افکنده است، تأثیرگذار باشد. همزمان با آنچه در سال 2019 انتظار اروپا را میکشد، باید نکات دیگری را نیز در نظر داشت؛ روسیه در حال تهاجمیترکردن موضع خود در شرق اوکراین است، دونالد ترامپ، رئیسجمهوري ایالات متحده، خود را برای جنگ تجاری با چین آماده میکند و با بالاگرفتن شعلههای این جنگ میان دو اقتصاد برتر جهان، اتحادیه اروپا نیز از تبعات وخیم آن در امان نخواهد بود. موضوع گستردهتری که محدود به اتحادیه اروپا نمیشود، وضعیت نهچندان پایدار اقتصاد جهانی است. تمام ارزیابیها حاکی از این است که در ماههای آینده، روند رشد اقتصاد جهانی کندتر خواهد شد. نجات پروژه اتحادیه اروپا، در تقابل با این چالشها که تحقق آنها دور از ذهن نیست، در خطر قرار گرفته است. موضوع چگونگی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا هنوز روشن نیست و حتی در هفتههای اخیر نیز احتمال برگزاری رفراندوم دوم برای ماندن بریتانیا در این اتحادیه، بیش از گذشته مطرح میشود. هنوز سیاستمداران و دیپلماتهای ارشد اروپایی نمیدانند خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا با یک توافق دوجانبه صورت میگیرد یا این کشور بدون دستیابی به یک توافق با اتحادیه اروپا، در وضعیتی مبهم و نگرانکننده از بروکسل جدا خواهد شد. در صورت تحقق سناریوی دوم، اتحادیه اروپا و بریتانیا هر دو بازندهاند و رابطه دو طرف برای مدتی طولانی با تنش همراه خواهد بود. این سناریویی است که نه افراطیترین مخالفان ترزا می، نخستوزیر بریتانیا و نه رهبران اتحادیه اروپا نمیخواهند عملیشدن آن را متصور شوند. بااینحال، هر اتفاقی که در روند برگزیت رخ دهد، زندگی ادامه دارد و این به نفع منافع هر دو طرف است که رابطه سالم و بدون تنش خود را حفظ کنند. رهبران اتحادیه اروپا نهتنها در ماجرای برگزیت، بلکه در بحران ایتالیا نیز قادر به حل بحران نیستند. تنها تفاوت موضوع برگزیت و بحران مالی ایتالیا برای رهبران اتحادیه اروپا، این است که بروکسل شاید بتواند دست کمک به سوی ایتالیا دراز کنند. ایتالیا درحالحاضر بهشدت نیازمند رشد اقتصادی است و این امر نیز با سرعتگرفتن روند مدرنیزهشدن اقتصاد این کشور محقق میشود. بااینحال، دولت راستگرا و پوپولیستی فعلی رم نهتنها تمایلی برای محققشدن این مهم از خود نشان نمیدهد، بلکه قوانین بودجه اتحادیه اروپا را نیز زیر سؤال برده است. در برابر چنین وضعیتی، اتحادیه اروپا نیاز دارد انعطاف بیشتری از خود نشان دهد. فرانسه در همسایگی ایتالیا نیز مدتی است با چالش «جلیقهزردها» دستوپنجه نرم میکند. زردهای معترض در فرانسه، با هوشمندی مطالبات خود را بر پایه موضوعات اقتصادی قرار دادهاند؛ درحالیکه حضور «جلیقهزردها» در خیابانهای شهرهای بزرگ فرانسه، در ابتدا در اعتراض به اعمال مالیات بر سوخت صورت گرفته بود، اما با گذشت زمان، اقشار مختلف از طبقات متوسط و زیر متوسط با شعارهای مختلف به این اعتراضها پیوستند و با مطالبات خود، پایه و اساس قراردادهای اجتماعی پس از جنگ جهانی دوم را زیر سؤال بردند. یکی از عمدهترین دلایل بروز این چالشها، ازدسترفتن اعتماد عمومی است. نخبگان اروپایی باید پاسخی مناسب برای ازدسترفتن اعتماد بخش درخور توجهی از افکار عمومی داشته باشند. در صورت عدم بازیابی این اعتماد، دموکراسی، نهادهای دموکراتیک و سازوکارهایش نمیتوانند بهدرستی عمل کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.