اعتراضات در تونس پس از خودسوزي خبرنگار جوان شدت گرفت
بازگشت بهار عربي به تونس
بيش از حدود هشت سال از روزي که محمد بوعزيزي، دستفروش تونسي، در اعتراض به شرايط بد اقتصادي خودسوزي کرد، ميگذرد. خودسوزي او آغاز سلسله انقلابهايي در کشورهاي عربي بود که همه آن را به بهار عربي ميشناسند و به سقوط چندين ديکتاتوري منجر شد. حالا يک خودسوزي مشابه ديگر معترضان تونسي را به خيابانها کشانده است. عبدالرزاق زرقي، روزنامهنگار 32ساله تونسي، روز دوشنبه در اعتراض به شرايط اقتصادي و بيکاري فراگير در اين کشور در شهر قصرين دست به خودسوزي زد و گفت: «به تنهايي انقلابي را آغاز ميکند». عبدالرزاق در راه بيمارستان جان خود را از دست داد و مردم در اعتراض راهي خيابان شدند. تعدادي از ساکنان شهرهاي مختلف تونس ساعاتي پس از اين ماجرا در اعتراض به دولت به خيابان ريختند و با آتشزدن لاستيکها، تردد و عبورومرور در خيابانها را مختل کردند. بر اساس گزارشها، معترضان خشمگين به سمت نيروهاي پليس سنگ پرتاب ميکردند و پليس نيز به سمت آنها گاز اشکآور شليک کرده است. روز سهشنبه سخنگوي وزارت کشور تونس اعلام کرد که در پي درگيريهاي دوشنبهشب شش نيروي پليس زخمي و تعدادي از معترضان (بر اساس برخي گزارشها 9 نفر) هم بازداشت شدهاند. در اعتراضات سهشنبهشب هم تعداد ديگري از معترضان بازداشت شدند. وزارت کشور تونس با تأييد ادامه تظاهرات و درگيريها در شامگاه سهشنبه اعلام کرده که درگيريها همزمان در چند شهر ديگر از جمله طبوربا در شمال و جبنيانا واقع در شرق اين کشور جريان داشته است. خبرگزاري فرانسه در گزارشي اعلام کرده که اغلب شرکتکنندگان در اين تظاهرات شبانه را قشر جوان تشکيل ميدادند که تجمعات اعتراضي آنها با دخالت مأموران انتظامي به درگيري و خشونت کشيده شد. از سوي ديگر، وزارت کشور تونس با انتشار بيانيهاي جداگانه از دستگيري فردي خبر داده که گفته ميشود در اقدام به خودکشي عبدالرزاق زرقي نقش داشته است. خودسوزي انقلابي اين خبرنگار تونسي که در يکي از شبکههاي تلويزيوني اين کشور مشغول به کار بود، کمي پيش از خودسوزي در شبکه اجتماعي فيسبوک اقدام خود را اعلام و خشم خود را از آمار بالاي بيکاري و نااميدي از تحققنيافتن وعدههاي بهار عربي بیان کرده بود. او گفته بود: «من خود را ۲۰ دقيقه ديگر آتش خواهم زد... من به تنهايي دست به يک انقلاب ميزنم». عبدالرزاق زرقي در اين پيام ويدئويي از شرايط بد اقتصادي و شمار زياد بيکاران در القصرين انتقاد و دولت تونس را متهم کرده بود که هر اعتراضي را تحت پوشش مبارزه با تروريسم سرکوب ميکند. شهر قصرين در غرب کشور تونس واقع شده و 270 کيلومتر از پايتخت اين کشور فاصله دارد. اين شهر با نرخ بالاي بيکاري و فراگيري گروههاي افراطي اسلامگرا نمادي از مشکلات اقتصادي و اجتماعي تونس به شمار ميرود. اين شهر با جمعيتي حدود صد هزار نفر در سالهاي ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ يکي از مراکز شورش و درگيري با نيروهاي امنيتي دولت وقت تونس بود. در سالهاي اخير نيز شمار تظاهرات در اين شهر عليه شرايط بد اقتصادي اين کشور کم نبوده است. مناطق کوهستاني القصرين مقر شبهنظاميان تونسي است که با جريان تروريستي داعش و شبکه تروريستي القاعده در ارتباط هستند. اين شهر زادگاه يکي ديگر از معترضان پيشرو تونسي است: حسين کلايي که در ژانويه 2011 از خودسوزي جان سالم به در برد. مرگ زرقي خشم گستردهاي را برانگيخت و اتحاديه خبرنگاران تونس هم خواستار برگزاري تجمع در واکنش به درگذشت عبدالرزاق زرقي شده است. به گفته اين اتحاديه، بياعتنايي دولت به مبارزه با فساد عاملي براي خودسوزي اين خبرنگار بوده است. شيوه خودکشي او همچنين يادآور خودسوزي محمد بوعزيزي بود؛ دستفروش تونسي که در دسامبر سال 2010 در اعتراض به برخورد ناعادلانه پليس محلي در شهر سيدي بوزيد اقدام به خودسوزي کرد. مرگ او به اعتراضات گسترده در شهرهاي مختلف تونس انجاميد و در نهايت به تظاهرات در چندين کشور عربي و سرنگوني ديکتاتورها در چهار کشور از جمله تونس منجر شد. تنشهاي سياسي تونس را نمونه موفق بهار عربي ميخوانند؛ کشوري که گذاري دموکراتيک را پشت سر گذاشت و انتخابات پارلماني آزاد و عادلانهاي در سالهاي 2011 و 2014 برگزار کرد و انتخابات رياستجمهوري سال 2014 اين کشور هم به گفته ناظران دموکراتيک بود. حتي هيئت چهارگانه گفتوگوي ملي تونس به خاطر «سهم قاطعانهاش در ايجاد يک دموکراسي کثرتگرا» و برقراري ثبات در کشور در سالهاي بعد از بهار عربي برنده جايزه صلح نوبل سال 2015 شد. اين هيئت چهارگانه شامل اتحاديه عمومي کارگران تونس، کنفدراسيون صنعتي تونس، ليگ حقوق بشر تونس و اتحاديه ملي حقوقدانان اين کشور بود. با اين حال، اتفاقات اخير نشان ميدهد که اين ثبات تا چه حد شکننده بوده است. انتخابات شهرداريها در اواسط سال 2018، تعادل ائتلاف حاکم بر کشور را برهم زد و موجب جنگ قدرتي ميان محمد باجي قائد السبسي، رئيسجمهوري تونس و يوسف الشاهد، نخستوزير اين کشور شد. به گفته ناظران حافظ قائد السبسي، رهبر حزب حاکم نداي تونس و پسر رئيسجمهوري اين کشور، هم بر آتش اختلافات ميان اين دو نفر ميدمد. السبسي بهتازگی از پايان همکاري حزب نداي تونس و حزب اسلامگراي النهضه که اکثريت پارلماني را در دست دارد، خبر داد. با توجه به اين اختلافات سياسي، مشارکت رأيدهندگان در انتخابات تونس کاهش يافته است. تونس با وجود فائقآمدن بر روند انتقال دموکراتيک قدرت همچنان از نظر اقتصادي و اجتماعي وضعيت نامطلوبي دارد. اعتراضها نسبت به شرايط بد اقتصادي هر سال با نزديکشدن به سالگرد انقلاب ۲۰۱۱ اوج ميگيرد. در اين ميان به گفته ناظران با توجه به نااميدي مردم از تحقق وعدههاي انقلاب، تعداد معترضان خياباني هم در حال افزايش است. اين در واقع همان حرفي بود که زرقي در پيام پيش از خودسوزياش داد. به گزارش بلومبرگ، بيکاري در اين کشور بالاي 15 درصد است (بيشتر از دوره کوتاهي بعد از بهار عربي)، بيکاري جوانان هم به 36 درصد رسيد. تورم در ماه ژوئن امسال به 7.8 درصد، يعني بالاترين ميزان در 28 سال اخير رسيد. در حالي که صندوق بينالمللي پول دولت اين کشور را براي انجام سياستهاي رياضتي تحت فشار قرار داده است، اتحاديههاي کارگري، کارکنان دولت و جوانان نگران از هزينههاي اجتماعي با آمدن به خيابانها در برابر اين اصلاحات مقاومت ميکنند. برخي گزارشها حاکي از آن است که جوانان تونس ميخواهند نمونه تونسي اعتراضات «جليقهزردها»ي فرانسه را اجرا کنند؛ تظاهراتي که در چند هفته گذشته در اعتراض به سياستهاي امانوئل مکرون، رئيسجمهوري فرانسه، در اين کشور فراگير شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.