|

جنون شبانه

نسیم آصف: «علیه تو اعلان عشق می‌دهم» عنوان مجموعه‌شعری است از غادة‌السمان که به‌تازگی با ترجمه عبدالحسین فرزاد در نشر چشمه منتشر شده است. غادة‌السمان از شاعران معاصر سوری است که در ایران هم شناخته شده است و عبدالحسین فرزاد پیش‌تر دفتر شعرهای دیگری نیز از او ترجمه کرده بود. «علیه تو اعلان عشق می‌دهم» مجموعه شعری است که در سال 1976 منتشر شد و اشعار آن مربوط به سال‌های 1974 و 1975 است. آن‌طور‌که از عنوان این مجموعه هم برمی‌آید، شعرهای این مجموعه نیز، مثل دیگر شعرهای غادة‌السمان، با محوریت عشق نوشته شده‌اند. فرزاد در بخشی‌‌هایی از مقدمه کتاب درباره این محوریت عشق در شعرهای این مجموعه نوشته است: «این مجموعه مانند همه دفترهای شعر غادة‌السمان، با محوریت عشق نوشته شده است، عشقی پاک و زمینی بدون ریاکاری‌ و تظاهر به عرفان‌گرایی. عاشقانه‌هایی همچون اشعار سعدی، لویی آراگون، لرد بایرون، نزار قبانی و... . غادة‌السمان در این مجموعه، همان عشق جوانی را دارد که به بوی خوش باغستان‌ها و زیتون‌زاران غوطه عشق دمشق آغشته است. همان عشقی که امید را در دل آدمی زنده می‌کند و به زندگانی او معنایی نامتناهی و زیبا می‌دهد. همان عشقی که ابدیت یک لحظه آن می‌شود زیرا با این عشق، هر لحظه زیستن، به حجم هزاران سال زیستن، گسترش می‌یابد و عاشق جاودانه می‌شود.» در بخشی از شعر «علیه تو اعلان عشق می‌دهم» می‌خوانیم:‌ »خطای تو سنگ‌دلی بود/ و خطای من تکبر/ و آن‌گاه که این دو خطا به یکدیگر می‌پیوندند/ جدایی کودک دوزخی آنان خواهد بود./ چه وقت‌ها که می‌خواستم آن‌گاه که جدا شدیم،/ صدایت را به گلوله ببندم/ و پیکر خاطراتت را به ستون مرمری‌ام بیاویزم/ و آتش در آن بیفروزم/ چونان که جادوان را با پلشتی‌های‌شان می‌سوزاندند./ امروز اینک ما جدا شده‌ایم/ و من در باب تو با دلتنگی می‌اندیشم/ و اندوهی سرشار از پاکی/ آن‌گونه که کویر با سراب نجوا می‌کند./ جدایی یا وصل/ من علیه تو اعلان عشق می‌دهم/ علیه تو اعلان صلح می‌دهم/ علیه تو اعلان اشتیاق می‌دهم/ علیه تو اعلان عفو می‌دهم/ بی‌هیچ پشیمانی/ چراکه من جسمم را و روحم را به تو بخشیدم...». در میان آثار غادة‌السمان به جز دفترهای شعر، رمان و مجموعه‌داستان هم دیده می‌شود و مدتی پیش نیز یکی از رمان‌های او با نام «بیروت75» با ترجمه سمیه آقاجانی در نشر ماهی منتشر شد. «و تو چه می‌دانی درد یعنی چه؟» مجموعه‌شعری است از سلیم باب‌اله‌اوغلو که این نیز به‌تازگی و با ترجمه صالح سجادی در نشر چشمه به‌ چاپ رسیده است. سلیم باب‌اله‌اوغلو در سال 1972 در شهر شیروان متولد شده است و یکی از مهم‌ترین چهره‌های جریان موج‌نو شعر جمهوری آذربایجان به‌شمار می‌رود. آثار او تاکنون به زبان‌های مختلفی ترجمه شده‌اند و جوایز متعددی هم کسب کرده‌اند. مترجم کتاب در بخشی از مقدمه‌اش درباره جهان شعری باب‌اله‌اوغلو نوشته است:‌ «شعر سلیم شعری حزن‌آلود است. در تمام آثارش، چه آن‌هایی که مستقیما به حزن می‌پردازد و چه دیگر شعرها، و حتی شعرهایی که مفاهیمی زیبا، شاد و امیدوارانه دارند، رگه‌هایی عمیق از اندوهی گنگ احساس می‌شود. این حس البته دوگانه و دوپهلو است. به عبارت دیگر، شادی‌های شاعر چنان عمیق است که در ژرفناهای خود به اندوهی ناب بدل می‌شود و اندوه او نیز متقابلا چنان ژرف است که از آن احساسی از شور و شعف زاییده می‌شود. این حزن منحصربه‌فرد، از خصوصیات انحصاری شعر سلیم است. این حزن بسیار عمیق و متأثرکننده به واسطه قدرت شاعر در برقراری ارتباط با مخاطب، با همان ژرفا به خواننده منتقل می‌شود و گاه بغضی بر گلوی او می‌نشاند. سلیم شاعری اندیشه‌ورز است. فلسفیدن، آن هم از نوع شاعرانه، از دغدغه‌های مهم او در شعر است. از این‌رو شعر او غالبا شعری انتزاعی و دورن‌گراست. او با کاویدن حافظه و گذشته خود و سرزمینش، و نیز کاوش در اعماق تاریخ و اندیشه بشر، چیزهای گران‌بهایی پیدا می‌کند و سپس با کلمات به آن‌ها عینیت می‌بخشد. بدین‌گونه، شاعر یافته‌های سوبژکتیو را به ابژه تبدیل می‌کند و در برابر چشمان ما به رقص و بالندگی وامی‌دارد.» مترجم کتاب همچنین به این نکته اشاره کرده که سلیم باب‌اله‌اوغلو تحصیلات عالیه‌اش را در روسیه انجام داده و از‌این‌رو مثل دیگر شاعران نوگرای آذربایجان تحت‌تأثیر ادبیات روسیه بوده است. تا جایی که می‌توان شعر او را ادامه جریان شعر منثور روس دانست. بااین‌حال همان‌طور که مترجم هم اشاره کرده، شعر او «نمونه تمام‌عیار شعر مدرن آذربایجان به مفهوم بومی آن است. درواقع، سلیم گرچه تا حدی در فرم و تکنیک‌های شعری به ادبیات پیشرو روس تعلق خاطر دارد، در مضمون و فضاهایی که برای نوشتن انتخاب می‌کند اندیشه‌ای کاملا بومی و حتی دورن‌گرایانه دارد.» «تنها»، «کسی به سرهنگ نامه نمی‌نویسد» و «دفتر عکس‌های الیاس گوچمن» از جمله آثار سلیم باب‌اله‌اوغلو است و شعرهای مجموعه «و تو چه می‌دانی درد یعنی چه؟» از میان سه دفتر شعر مطرح او یعنی «کسی به سرهنگ نامه نمی‌نویسد»، «تقویم شاعرانه» و «دفتر عکس‌های الیاس گوچمن» انتخاب شده‌اند. در بخشی از شعر اول این مجموعه می‌خوانیم:‌ «تو چه می‌دانی درد یعنی چه؟/ درد‌کشیدن یعنی چه؟/ عصیان یعنی چه؟/ تو فکر می‌کنی خیره‌شدن طولانی به دیواری سفید/ از خراب‌کردن آن راحت‌تر است؟/ نه دوست من!/ هنوز نمی‌دانی/ دردکشیدن چیست/ عصیان چیست/ تو که حتی خودت هم نیستی/ یک روز صبح/ هنوز خورشید طلوع‌نکرده/ وقتی مه سرد تو را بیدار می‌کند/ و چشم باز می‌کنی/ و زل می‌زنی به سقف/ روزی که رخت‌خوابت/ جامه‌ات/ و خودت/ از شدت مچاله‌شدن/ از هم تشخیص داده نمی‌شوید/ و پنجره‌ها/ و درها بسته‌اند/ و حیران از خود می‌پرسی: این باد سرد از کجا می‌وزد؟ و حتی اگر هم بخواهی/ نه نامت، نه هویتت/ و نه حتی جایی که در آن هستی/ یادت نمی‌ماند...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.