ميان درختان، خيره به ماه
شرق: كاسپار داويد فريدريش، يكي از مهمترين نقاشان جهان و بزرگترين نقاش عصر رمانتيسم آلماني است كه اگرچه بعد از مرگش در سال 1840 تا مدتها به فراموشي سپرده شده بود، اما در آغاز قرن بيستم دوباره جلب توجه کرد و از آن زمان به بعد آثارش از زواياي مختلف نقد و بررسي شد. فريدريش نقاش پركاري بود و در دوران زندگياش بيش از 500 اثر خلق كرد، بااينحال تعداد معدودي از آثار او شهرت پيدا كردهاند تاجاييكه یافتن اسامي آثار او و تاريخ خلق آنها كار دشواري است. در ايران نيز تاكنون توجه زيادي به فريدريش نشده و مطالبي درباره او بهصورت پراكنده منتشر شده است؛ اما بهتازگي كتابي با عنوان «فريدريش و عصر رمانتيسم آلماني» با گردآوري و ترجمه مهدي كردنوغاني از سوی نشر چشمه منتشر شده كه در آن به مهمترين آثار فرديدريش و معاني نهفته در كارهاي او توجه شده است. اين كتاب با پرداختن به برخي از مهمترين آثار فريدريش هم آنها را از حيث معنايي بررسي ميكند و هم ميكوشد تا اين معاني را در پيوند با زندگي شخصي، مسائل فلسفي، ديني و سياسي زمانه فريدريش بررسي كند. بخش اول اين كتاب ترجمه و تلخيصي از كتاب «فريدريش و عصر رمانتیسم آلماني» نوشته ليندا سيگل است. سيگل در اين كتاب آثار و زندگي فريدريش را در چهار فصل بررسي كرده و تصويري زنده و روشن از آثار و انديشه فريدريش به دست داده است. مترجم كتاب در مواردي بخشهايي از اثر سيگل را حذف يا خلاصه كرده و در جاهايي هم كه به توضيحات بيشتري نياز بوده، توضيحاتي به كتاب افزوده است. همانطوركه گفته شد، بعد از مرگ فريدريش توجه چنداني به آثار او نميشد، تا اينكه نمايش آثار او در برلين در سال 1906 بار ديگر توجهات را به سمتش جلب كرد. توجه به فريدريش با نمايشگاهي كه در گلس پلس با نام «نقاشي رمانتيك آلماني» در 1931 برگزار شد، جاني تازه گرفت. در دهههاي پاياني قرن بيستم منتقدان و صاحبنظران هنري در آلمان چهره تازهاي از فريدريش و آثارش ارائه كردند؛ اما آنطور كه مترجم كتاب اشاره كرده، فريدريش هنوز در آمريكا جايگاه خود را به دست نياورده و در آنجا اهميت آثار او را از كساني مانند دلاكروا و ترنر كمتر ميدانند. بااينحال در سالهاي اخير كتابها و مقالات زيادي درباره فريدريش نوشته شده و محققان زيادي وجوه مختلف زندگي و آثار او را بررسي كردهاند و به جنبههاي مختلفي در كارهايش توجه كردهاند؛ از سمبليسم مذهبي در آثار او تا جنبه سياسي آثار و زندگياش و نيز اهميت او در تاريخ هنر و تأثيرش بر هنرهاي پس از خود از جمله موضوعاتي است كه مورد توجه منتقدان بوده است. همچنين عدهاي آثار فريدريش را از منظر فلسفي بررسي و به پيوند ميان او و فيلسوفان عصر رمانتيك توجه كردهاند. در اين ميان، گاهی نظرهای متضادي نيز درباره فريدريش و آثارش ديده ميشود؛ مثلا عدهاي با توجه به علاقه هيتلر به برخي نقاشيهاي فريدريش و با شاهدآوردن از برخي نقاشيهاي ميهنپرستانه و ضدفرانسوي رگههايي از فاشيسم را ديدهاند و برخي ديگر نيز به رد اين نظريات پرداختهاند. در بخشي از مقدمه مترجم درباره فريدريش و آثارش آمده: «فريدريش متفكري بود كه هم در آثار خود به دلمشغوليهای هر انساني درباره خدا، مرگ، عشق، زندگي و طبيعت ميانديشيد و هم اين انديشهها را بهصورتي بر تابلو نقاشي به تصوير ميكشيد كه چشم از تماشا و نظاره آنها لذت برد. فريدريش همچون شاعران به دريا، درخت، قايقها و همهچيز مينگريست و به مسائل سياسي، جنگ و خشونتها نيز بيتوجه نبود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.