جیمز متیس یک روز بعد از تصمیم رئیسجمهوری آمریکا درباره خروج از سوریه استعفا کرد
ترامپ علیه دولت
جیمز متیس، وزیر دفاع ایالاتمتحده که تجربه و ثبات سیاسیاش را بسیاری از ناظران متعادلکننده رفتارهای پیشبینیناپذیر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا میدانستند، روز پنجشنبه از سمت خود استعفا داد. گرچه متیس و دونالد ترامپ دیرزمانی است بر سر مسائل گوناگون اختلاف نظر دارند، تصمیم روز چهارشنبه رئیسجمهوری آمریکا درباره خروج نیروهای نظامی این کشور از سوریه میخ آخر بر تابوت خویشتنداری متیس بود و او فقط 24 ساعت بعد از این تصمیم ترامپ خروج از کابینه را بر ماندن ترجیح داد. در نامه استعفای متیس مشخصا حرفی از خروج نیروهای آمریکایی از سوریه به عنوان یکی از علتهای این استعفا نیامده است، ولی آنطورکه رسانههای آمریکایی ازجمله نیویورکتایمز بهنقل از مقامات این کشور گزارش دادهاند، متیس که با نامه استعفای خود به کاخ سفید رفته بود، تلاش کرد رئیسجمهوری آمریکا را از تصمیم خود منصرف کند اما آخرین کوشش او نتیجهای نداشت و او به پنتاگون بازگشت و از دستیاران خود خواست که 50 نسخه از متن استعفای او کپی و در ساختمان وزارت دفاع پخش کنند. جیمز متیس در متن استعفای خود از لزوم پشتیبانی آمریکا از متحدان خود نوشت و با اشاره به برخی اختلافهایش با ترامپ گفت که رئیسجمهوری آمریکا حق دارد وزیر دفاعی داشته باشد که با او همرأی باشد. او همچنین حق خود دانست که از این سمت کنارهگیری کند. وزیر دفاع آمریکا همچنین درباره کشورهایی هشدار داد که منافع استراتژیکشان بهطور فزایندهای در تنش با ایالات متحده است. او از چین و روسیه به عنوان نمونهای از این کشورها نام آورد و نوشت: «چین و روسیه میخواهند جهان را با مدل مستبدانه خود، یعنی بهدستآوردن حق وتو علیه تصمیمات اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی دیگر کشورها شکل دهند تا منافعشان را به قیمت پایمالکردن منافع همسایگان خود، آمریکا و متحدان ما شکل دهند». با برکناری جان کلی به عنوان رئیس دفتر کاخ سفید، متیس آخرین نفر از تیم قدیمی امنیت ملی ترامپ بود و حالا سیاستگذاریها در این زمینه تنها در دست مایک پمپئو، دومین وزیر خارجه دولت ترامپ و جان بولتون، سومین مشاور امنیت ملی کاخ سفید خواهد بود. ترامپ هم با تأیید خروج متیس از کابینه گفت که این سیاستمدار 68 ساله آخر ماه فوریه، یعنی حدود دو ماه دیگر، از وزارت دفاع خارج میشود و جای خود را به وزیر دفاع جدیدی میدهد که بهگفته ترامپ بهزودی معرفی میشود. خروج متیس از کابینه هر دو جناح دموکرات و جمهوریخواه را نگران و ناراحت کرده است. انتخاب او بهعنوان وزیر دفاع آمریکا فقط چند هفته بعد از انتخابات سال 2016 مورد استقبال گستردهای قرار گرفت. او در میان متحدان و مخالفان قابل احترام و بسیاری حضور او را در پنتاگون ضروری میدانستند؛ بهویژه به این دلیل که رئیسجمهوری آمریکا درک درستی از جایگاه خود به عنوان فرمانده کل قوا نداشت. مارک وارنر، نماینده دموکرات ایالت ویرجینیا در مجلس سنا که معاون کمیته اطلاعات سنا هم هست، در صفحه توییتر خود استعفای متیس را «هولناک» خواند و نوشت: «متیس جزیره ثبات در میان هرجومرج دولت ترامپ بود». بنساس، سناتور جمهوریخواه از ایالت نبراسکا هم در واکنش به این استعفا با تأیید هشدار متیس نسبت به روسیه و چین گفت: «امروز روز بدی برای آمریکاست چون متیس مشاورههایی میداد که ترامپ باید میشنید». نامه استعفای جیمز متیس صریحترین و درعینحال علنیترین اعتراض از داخل دولت ترامپ درباره بیتوجهی رئیسجمهوری آمریکا به روابط و اتحادهایی بود که آمریکا از پایان جنگ جهانی دوم به اینسو پیریزی کرده بود. این استعفا در ضمن اولین کنارهگیری از کابینه دولت بر سر مسئله امنیت ملی از دهه 90 به اینسو است. این نامه مملو از شماتتهای متیس نسبت به رویکرد جهانی ترامپ بود؛ رویکردی که به باور متیس برای نفود و قدرت آمریکا بسیار مخرب است. خروج آمریکا از سوریه به نظر میرسد از دید متیس، تصمیم ترامپ مبنی بر خروج حدود دو هزار نیروی آمریکایی از سوریه نیز شامل همین رویکرد تخریبی است. براساس گزارشها هیچکدام از مقامات ارشد پنتاگون موافق این خروج نبودهاند و از همین رو ترامپ در نهایت، روز چهارشنبه در تصمیمی خودسرانه، ضمن اعلام پیروزی بر داعش، از خروج نیروهای آمریکایی از سوریه خبر داد؛ تصمیمی که ظاهرا مقدمات آن چیده شد و این نیروها ظرف دو تا چهار ماه آینده از سوریه خارج میشوند. بهگفته مقامات مطلع آمریکایی، ترامپ در دیدار روز پنجشنبه خود با وزیر دفاع، بار دیگر از متیس خواسته است که بهصورت عمومی از تصمیم خروج نیروهای آمریکایی از سوریه دفاع کند اما متیس این درخواست را رد کرده است. عجیب آنکه متیس در مخالفت با این تصمیم ترامپ تنها نبوده است و حتی مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، و جان بولتون، مشاور امنیت ملی این کشور، هم از این تصمیم حمایت نکردهاند. این مخالفتها چند ماه ترامپ را از این تصمیم منصرف کرد، اما حالا مشخص شده که این انصراف موقتی بوده و ترامپ میخواهد هر طور شده است و باوجود مخالفتها، نیروهای آمریکایی را از سوریه خارج کند. ضربه به کردها وزیر دفاع آمریکا خروج نیروهای این کشور از سوریه را ضربهای به نیروهای کرد متحد آمریکا در سوریه میداند و بر این باور است که این خروج واگذاری مناطق مهم و حیاتی سوریه به ایران و روسیه است. همزمان با اعلام خروج نیروهای آمریکایی از سوریه، احتمال حمله ترکیه به مناطق تحت کنترل کردها در سوریه قوت گرفته است. نیروهای نظامی کرد از مهمترین متحدان زمینی آمریکا در جنگ علیه داعش در سوریه بهشمار میرفتند و حمایت واشنگتن از آنها همواره یکی از اختلافهای اساسی ترکیه و آمریکا بوده است. نیروهای سوریه دموکراتیک که نقش رهبری آن برعهده یگانهای مدافع خلق است با پشتیبانی هوایی جنگندههای آمریکایی بخشهای مهمی از خاک سوریه را از داعش پس گرفتند اما ترکیه یگانهای مدافع خلق را متحد حزب کارگران کردستان (پکک) میداند و آن را گروهی تروریستی بهشمار میآورد. ترامپ ابتدا در حمایت از نیروهای کرد در برابر ترکیه مصر بود اما در نهایت به نظر میرسد توافقی میان آمریکا و ترکیه شکل گرفته است. جمعه هفته گذشته، دستیاران ترامپ به او گفتند که او در پیامی صریح به رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، باید به او بفهماند که نیروهای نظامی ترکیه نباید وارد مرزهای سوریه و جنگ با نیروهای کرد سوریه شوند؛ چراکه این امر موجب مداخله در جنگ به رهبری آمریکا علیه داعش میشود. بااینحال مقامات مطلع از این تماس میگویند که ترامپ بهجای این پیام، به اردوغان گفت که نیروهای داعش در سوریه پاکسازی شدهاند و آمریکا ممکن است هر لحظه نیروهای خود را از سوریه خارج کند. بعد از آن بود که اردوغان اعلام کرد که آمریکا چراغ سبز حمله به کردها را به آنکارا داده است. جالب آنکه نهتنها طیف گستردهای از مقامات سیاسی دو حزب اصلی آمریکا با این تصمیم ترامپ مخالفاند بلکه برخی از چهرههای روشنفکری آمریکا نیز این تصمیم را اشتباه میدانند. نوام چامسکی، متفکر و زبانشناس منتقد آمریکایی، هفته گذشته در گفتوگویی گفته بود که ایالاتمتحده برای جلوگیری از حمله علیه کردهای سوریه باید در شمال سوریه بماند. به گفته این روشنفکر چپگرا، هرکاری باید انجام شود تا از حمله ترکیه یا دولت اسد به کردهای سوریه جلوگیری شود. تصمیم آمریکا با مخالفت کردهای سوریه نیز مواجه شده و آنها خواستار تجدیدنظر واشنگتن در این تصمیم شدهاند. همزمان خبرها حاکی از این است که دو رهبر ارشد سیاسی کردهای سوریه برای مذاکره درباره این تصمیم آمریکا و تهدیدهای نظامی ترکیه به پاریس رفتهاند. براساس خبری که دفتر امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه نیز آن را تأیید کرده است، دو رئیس مشترک شورای سوریه دموکراتیک، ریاض دارار و الهام احمد روز گذشته به پاریس سفر کردهاند. به نظر میرسد کردها به دنبال حمایت فرانسه و جایگزینی حمایت این کشور با آمریکا هستند. بااینحال تصمیم دولت فرانسه دراینباره مشخص نیست. به نظر میرسد خروج از سوریه تنها تصمیم مخاطرهآمیز این روزهای دولت ترامپ نیست. همزمان با استعفای جیمز متیس از وزارت دفاع آمریکا، پنتاگون در حال مهیاشدن برای خروج نیروهای خود از افغانستان است. به گزارش نیویورکتایمز، روز پنجشنبه دو نفر از مقامات وزارت دفاع آمریکا اعلام کردند که حدود هفت هزار نیروی آمریکایی در ماههای آتی از افغانستان خارج میشوند و بهاینترتیب شمار نیروهای آمریکایی حاضر در این کشور نصف میشود. ترامپ از دیرباز یکی از منتقدان حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان بوده است اما برخی تحلیلگران بر این باورند که خروج نیروهای آمریکایی باید براساس شرایط زمینی جنگ در این کشور و با افتخار همراه باشد. به باور این ناظران، درحالحاضر خروج آمریکا میتواند شرایط بحرانی افغانستان را پیچیدهتر کند. این در حالی است که 17 سال از آغاز مداخله نظامی آمریکا در افغانستان میگذرد و اگرچه این حمله به حکومت طالبان در افغانستان پایان داد ولی بهقیمت خون هزاران افغانستانی تمام شد و در ضمن طالبان همچنان نیمی از خاک افغانستان را تحت کنترل دارد. علاوهبر این داعش نیز این روزها حضور پررنگی در این کشور دارد و حملات خونینی علیه شهروندان افغانستانی ترتیب داده است. با وجود نگرانیهای برخی مقامات آمریکایی از خروج نیمی از نیروهای این کشور از افغانستان، دولت افغانستان از این تصمیم استقبال کرده است. شرط طالبان برای هرگونه مذاکره صلحی خروج آمریکا از افغانستان بوده است و دولت افغانستان هم در واکنش به تصمیم ترامپ گفته است که این خروج بر روند تأمین امنیت افغانستان تأثیر نخواهد داشت. در بیانیه کاخ ریاستجمهوری تأکید شده که در چهارسالونیم گذشته بار جنگ و تأمین امنیت این کشور بر دوش نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان بود و با توجه به جنگ گسترده، نیروهای زمینی و هوایی افغانستان روزبهروز قویتر شدند و این روند ادامه دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.