|

نماد فرهنگ ایران

احمد مسجد‌جامعی- عضو شورای شهر تهران

در فرهنگ تعلیم و تعلم که در ایران سابقه‌ای بیش از هزار سال دارد، علاقه‌مندان به علم و دانش و فرهنگ، جامع‌الاطراف و همه‌چیزدان پرورش می‌یافتند؛ دانش عالمان دانشنامه‌ای بود. گذشته از قرن‌های پیشین در همین سده اخیر دانشمندانی داشته‌ایم که در زمینه‌های گوناگون صاحب‌نظر بوده‌اند و آثار آنها در رشته‌های مختلف از‌جمله مآخذ شمرده می‌شود. اشخاصی مانند علامه محمد قزوینی، سیدمحمد فروزان، شیخ آقابزرگ تهرانی، جلال همایی، بدیع‌الزمان فروزانفر و این فهرست را می‌توان با نام‌هایی مانند محمدتقی دانش‌پژوه، ایرج افشار، پوری سلطانی، عبدالحسین زرین‌کوب و شخصیت‌هایی مانند سیدعبدالله انوار و محمدعلی موحد به امروز رساند. آقای دکتر موحد بازمانده نسلی از بزرگان آذربایجان مانند شیخ محمدعلی مدرس‌خیابانی (معروف به صاحب ریحانه‌الادب)، زریاب‌خویی و منوچهر مرتضوی است که در همان مکتب تعلیم و تعلم رشد یافته، کتاب خوانده، مقاله نوشته، ترجمه و تصحیح کرده و خود درحال‌حاضر نمادی از گذشته پرافتخار فرهنگ ایران است. او مانند بسیاری از بزرگان فرهنگ ایران و جهان زندگی را از مراحل پایین شروع کرد و بنا به نوشته خود ایشان در 18‌سالگی در کاروانسرای قزوینی‌ها، روبه‌روی کوچه غریبان، در بازار تهران کار می‌کرده و در همین سن آن‌قدر آشنایی با ادبیات و عرفان ایران داشت که توانست شخصیت مرحوم مرشد چلویی بازار صندوق‌سازها در کنار مسجدجامع تهران را با فریدالدین عطار نیشابوری مقایسه کند. او تحصیلات خود را در رشته‌های قدیم و جدید ادامه داد و توانست در قامت وکیل ایران در شرکت نفت حضور یابد. موحد در جریان ملی‌شدن صنعت نفت در کوران قضایا قرار داشت و به همین سبب کتاب او در زمینه تاریخ ملی‌شدن صنعت نفت هم از جنبه‌های تاریخی، هم از جنبه‌های حقوقی و هم در خاطره‌نویسی از هر نظر شاخص است و به‌واقع یادگاری است از تلاش یکپارچه ملی ایرانیان در احقاق حقوق خود. ادامه فعالیت ایشان در زمینه‌های تاریخی و حقوقی با جنبه‌های بین‌المللی فقط منحصر به نفت نبوده و اثر ارجمند ایشان مبالغه مستعار از بهترین دفاعیه‌های حقوقی و تاریخی در باب حقانیت و مالکیت ملت ایران بر جزایر خلیج‌فارس است و شایسته است که این اثر بدون هیچ‌گونه مبالغه مستعار به زبان‌های گوناگون ترجمه و منتشر شود. از آن سو ترجمه بسیار خواندنی سفرنامه ابن‌بطوطه از عربی به فارسی حاکی از تسلط استاد بر عربی و فارسی است و به تعبیر بزرگان از شاهکارهای ترجمه در دوره معاصر به شمار می‌رود. چندان که اگر ابن‌بطوطه کتاب خود را به فارسی نوشته بود، شاید به این درجه از شیرینی و جذابیت از کار درنمی‌آمد و راز محبوبیت این اثر از 50 سال پیش تاکنون در میان طبقات مختلف کتاب‌خوان ایران در همین موضوع است. ‌یکی از جنبه‌های شخصیت استاد موحد دلبستگی به عرفانی است که شمس و مولانا نماینده آن بودند.

چندین کتاب از ایشان در این زمینه‌ها تألیف و تصحیح و منتشر شده است که حاکی از تسلط ایشان بر متون کهن فارسی، عربی، تصوف و عرفان و تاریخ و فن تصحیح متون فارسی است. این روال از مقالات شمس آغاز می‌شود و به تصحیح کامل مثنوی براساس کهن‌ترین نسخ شناخته‌شده در جهان می‌انجامد و اکنون به همت استاد جهان ایرانی و همه دلبستگان اندیشه‌های مولانا متنی تصحیح‌شده و قابل‌اعتماد از مثنوی در دو جلد در دست دارند. حال که سازمان یونسکو با اعطای جایزه از مقام علمی استاد تجلیل می‌کند، بجاست که برای ایشان آرزوی عمری به بلندای یلدا بکنیم و از همکارانم در مدیریت‌های شهری تهران، تبریز و لواسان بخواهم تا با نام‌گذاری مکان‌های مناسبی توجه خود را به مقام علمی استاد نشان دهند که هر شخص و سازمانی که از ایشان تجلیل کند، بر‌ شأن خود افزوده است و سرانجام مناسب است یادی کنیم از ناشر بسیاری از کتاب‌های استاد، زنده‌یاد محمد زهرایی، بنیان‌گذار نشر کارنامه که انتشار وزین آثار استاد حاصل همت و سلیقه و کوشش اوست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.