اعراب از نگاه آمريکاييها
احمد عظيميبلوريان-استاد پيشين مريلند
رويدادهاي جهان حاکي از رابطه تنگاتنگ ميان عربستان و دولت آمريکاست. اين رابطه در دو سال گذشته گستردهتر هم شده است. ظاهر قضيه اين است که چون عربستان سعودي از بزرگترين توليدکنندگان نفت و گاز جهان است، آمريکا از اين کشور بهعنوان اهرم کنترلکننده رقباي نفتي در خاورميانه و اوراسيا -ازجمله ايران و روسيه- استفاده ميکند. چسبيدن آمريکا به عربستان، ترفندی سياسي و ابزاري براي حضور در خاورميانه و استفاده از ذخيره نقدينگي عربستان براي رويارويي با رقباي منطقهاي است. اين البته بازي کوتاهمدتی است؛ زيرا ذخاير نفت عربستان رو به پايان است. با کاهش درآمد عربستان از صدور نفت و افزايش نفوذ قدرتهاي ديگر مانند روسيه و چين در منطقه، آمريکا امکانات خود را در خاورميانه از دست خواهد داد. در اين زمينه، نظر خوانندگان محترم را به دو منبع اطلاعاتي و تحليلي در پانويس اين نوشتار جلب ميکنم. حضور روزانه و مانورهاي آمريکا در عربستان و امارات متحده عربي، کنجکاوي برخي از مفسران سياسي را برانگيخته است که آيا آمريکا (به مفهوم دولت ايالات متحده و مردم آمريکا) به اعراب بهطورکلي و مردم عربستان علاقه ويژهاي دارد؟ نخستين پاسخ اين است که بيشتر ماجراجويان ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱، شهروند عربستان سعودي بودند. در واقع، آمريکا دارد با لبخند -بهجاي کاربرد سلاح- همه درآمد نفتي عربستان را بهعنوان خسارت آن رويداد از خاندان سعودي ميگيرد. دومين پاسخ اين است که اعراب مهاجر در جامعه آمريکا کاملا جاافتاده هستند. اگرچه عربهاي خاورميانه و شمال آفريقا در زبان يا حتي در ميراث ژنتيکی مشترکاتي دارند، اما يکدست نيستند که بتوان براي آنها حکم کلي صادر کرد. از يک ميليون و تقريبا 300 هزار مهاجر عربتبار در آمريکا، بيشتر آنها از کشورهاي شرق مديترانه (لبنان، سوريه، فلسطين، اردن، مراکش و تونس)، مصر و يمن هستند و اعراب عربستان درصد بسيار ناچيزي را از اعراب مهاجر در آمريکا تشکيل ميدهند. شمار مهاجران عربستاني در آمريکا خيلي زياد نيست؛ زيرا امکانات زياد در عربستان مانع مهاجرت آنها به آمريکا و اروپا ميشود. وارونه اين داستان درستتر است؛ اگر مهاجران عرب مديترانه ميتوانستند همان حقوق مهاجرت و شهروندي را که در آمريکا ميگيرند از عربستان بگيرند، به دليل اقتصاد قوي عربستان، بيشترشان جذب عربستان ميشدند. شمار زيادي از بچههاي پولدار عربستاني به صورت بورسيه يا در ارتباط با شرکتهاي عربستاني، در شهرهاي آمريکا زندگي ميکنند که به دليل ولخرجي و ريختوپاش انگشتنما هستند؛ اما اين گروه نه مهاجرند و نه شهروند آمريکا. مردم آمريکا با مهاجران عرب همان برخوردي را دارند که با مهاجران ديگر کشورها؛ يعني پذيراي آنها هستند، اما تَره خاصي هم براي آنها خرد نميکنند.
درصد بسيار بالايي از مهاجران عرب، مسيحي بوده يا با انگيزههايي که کليساهاي مسيحي در آمريکا براي آنها به وجود آوردهاند، در فرايند بهدستآوردن تابعيت آمريکايي تغيير دين ميدهند. برداشت مردم ايران و جهان از رفتار مردم عربستان غالبا نادرست است. رفتار، گفتار و کردار مردم هر کشوري از ويژگيهاي آن کشور است و آگاهي ديگران تنها ميتواند راهنماي برخورد آنها باشد. درباره عربستان سعودي پديدههايي مطرح است که شناخت و دانستن آنها براي مردم کشورهاي ديگر سودمند و جالب است. براي نمونه، هرگاه خبري درباره عربستان سعودي همراه با عکس در رسانههاي جهاني منتشر ميشود، يا عکس اجلاسي را در عربستان نشان ميدهند، مسئولان و رجال عربستاني را در لباس سنتي عرب -چفيه و عقال- ميبينيم؛ حتي اگر در مراسم رقص شمشير رهبران عربستان با دونالد ترامپ باشد. درحالیکه زمانی که همين رجال به کشورهاي غربي يا کلا به کشورهاي غيرعربي مسافرت ميکنند، آخرين و شيکترين لباسهاي مُد فرنگي را به تن دارند، پاپيون يا کراوات ميزنند، به بهترين و گرانترين هتلها و قمارخانهها ميروند و به دليل پول فراواني که دارند، به بهترين وجه از آنها پذيرايي ميشود. اعراب بهويژه اعراب عربستاني، به دليل داشتن حق ازدواج با چهار زن، نگاه خاص جامعه آمريکا را به خود جلب کردهاند. تازه معاشرت با زنان ديگر حتي در حالتي که يک مرد چهار همسر دارد، در فرهنگشان يک امر عادي و مجاز است. يک تبعه عربستاني در پاسخ به پرسش من از که اگر شرعا نميتواني بيش از چهار همسر داشته باشي چرا با زنان ديگر معاشرت ميکني، گفت ازدواج با معاشرت موقت فرق دارد. پرسيدم تو وقتي به يک هتل در لاسوگاس، مونتکارلو يا سيسيل ميروي، چگونه با يک زن معاشرت ميکني؟ گفت زني که داوطلب معاشرت با من باشد شرطي بهجز دريافت پول ندارد، اما من براي محکمکاري او را به صورت شرعي به معاشرت موقت خود درميآورم. با اين پاسخ دلم به حال ترامپ بيچاره سوخت که دارد رياستجمهوري خود را به دلیل داشتن چند معشوقه از دست ميدهد. کلينتون هم چوب همين قضيه را خورد. شناخت يک عرب عربستاني در کشورهاي غربي کار دشواري نيست. مشخصات ظاهري آنها بهويژه در صورت، شناسنامه آنهاست. در ميان مردم عادي کشورهاي اروپايي و آمريکايي، اعراب مهاجر از کشورهاي اطراف مديترانه از استعداد بيشتري برخوردارند. پدر استيو جابز، بنيانگذار اپل، يک مهاجر سوري بوده که با يک زن آمريکايي اروپاييتبار ازدواج کرده بود. حالتي شبيه باراک اوباما که دورگه آفريقايي و آمريکايي است، اما به دليل داشتن ظرفيت، نبوغ و پشتکار به رياستجمهوري کشور آمريکا رسيد. ميان مهاجران مسلمان در آمريکا و يهوديان آمريکا يک تنش نامرئي وجود دارد. حدود 40 درصد کل يهوديان جهان در آمريکا زندگي ميکنند؛ به عبارت ديگر، آمريکا پس از اسرائيل بيشترين شمار مردم يهودي را دارد. علاوه بر جمعيت چشمگیر، يهوديان آمريکا که در چند نسل گذشته ابتدا از اورشليم به اروپا و سپس به آمريکا مهاجرت کردهاند، نهتنها از آمريکاييهای عربتبار دست کمي ندارند، بلکه شايد موفقتر از آنها باشند. براي نگارش اين يادداشت، علاوه بر مشاهدات و تجربيات عيني، دو منبع زير مدنظر نويسنده بود: (۱) کتاب «پايان نفت» در آستانه جهان پرمخاطره نو، نوشته پال رابرترز، ترجمه اين نويسنده، انتشارات سازمان مديريت و برنامهريزي کشور؛ ۱۳۸۶ (۲) کتاب «آمريکا پس از جهانگشايي»، نوشته امانوئل تُد، پرفروشترين کتاب سياسي سال ۲۰۰۳ در اروپا، ترجمه اين نويسنده، انتشارات خدمات فرهنگي رسا؛ ۱۳۸۳
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.