تئاتر «پرومته/ طاعون» کار شهاب آگاهي
انسان معاصر ناروشن
عباس مخبر. اسطورهپژوه
هرگونه پيشرفت فناوري ميتواند خطرناک باشد. آتش از همان آغاز خطرناک بود و سخنگفتن از آن هم خطرناکتر، و هر دو تا به امروز هم خطرناکند، اما انسان بدون آنها انسان نيست. آيزاک آسيموف چندشب پيش به دعوت دوستي به تماشاي نمايش پرومته/ طاعون، به کارگرداني شهاب آگاهي رفتيم. کارگردان دو طغيان بزرگ بشري را دستمايه کار خود کرده است: طغيان عليه الهههای آسماني و طغيان عليه خودکامگان زميني. نمايشنامه در قالبي آييني، موسيقايي و شاعرانه با بازي درخشان بازيگرانش به وعدهاي که در بروشور نمايش آمده تماموکمال عمل کرده است. از آن دسته کارهايي که بدون آنکه چيزي بفهمي يا از کل ماجرا سر دربياوري خوشت ميآيد؛ مثل يک منظره يا يک قطعه موسيقي خوب يا شعري دلنشين و اينهمه به زعم من، نزديکشدن به تعريف هنر است. آوازهايي که به زبانهاي مختلف کُردي، لري، لاتين، ارمني و فارسي خوانده ميشوند، پيام نمايشنامه را از محدوده يک فرهنگ خاص به کل جامعه بشري تسري ميدهند. بهکارگيري حرکات انعطافپذير بدن توسط بازيگران از ديگر نقاط قوت برجسته کار است، اما به گمانم شيوه سوررئال اجرا و شلوغي بيش از حد صحنه مانع از ارتباطگيري مؤثر کار با تماشاگران است. استفادهنکردن کافي از عمق صحنه و بهکارگيري بازيگران در يک خط و استفاده بيدليل يا بهزعم من ناروشن از نقاب عقاب از ديگر نکاتي است که ميتوان به آن اشاره کرد. اين مشکلات باعث ميشود که پيام اصلي نمايشنامه؛ يعني تراژدي روياروي انسان معاصر ناروشن برجاي بماند. ديدن اين نمايش را توصيه ميکنم، با قيد اين مطلب که بهتر است پيشاپيش چيزي درباره پرومته و نمايشنامه کامو بدانيد يا بخوانيد. به همه دستاندرکاران نمايش خسته نباشيد و تبريک ميگويم. بد نيست همينجا به اختصار اضافه کنم که آتش در اسطورهها به خدايان تعلق دارد و در قلمرو آنهاست و از آن اکيدا پاسداري ميکنند. در منازعهاي ميان زئوس، خداي خدايان يونان و آدميان، زئوس از دادن آتش به آدميان امتناع ميکند. پرومته، قهرماني که خود از تبار خدايان است، در اين مجادله جانب آدميان را ميگيرد و با ربودن آتش از قلمرو آسماني خدايان، آن را به آدميان هديه ميدهد. زئوس خشمگين از اين اقدام گستاخانه، مجازاتي دردناک براي او در نظر ميگيرد. به فرمان زئوس، پرومته را در کوه قاف به زنجير ميکشند و هر روز عقابي ميآيد و جگر او را ميخورد. طي سالياني دراز، هر شب جگر پرومته بازسازي ميشود و هر روز اين ماجرا ادامه مييابد و البته سرانجام با وساطت هرکول، پرومته از اين مجازات رهايي مييابد. در نمايشنامه حکومت نظامي کامو نيز خودکامهاي به نام طاعون همراه با خدمتکارش مرگ، شهر کاديز را به گروگان گرفتهاند؛ شهري که در آن يک ستاره دنبالهدار ديده شده که نشانه وقوع رويدادهايي نحس در آينده است. به فرمان حکومت، هرگونه اقرار به ديدن اين ستاره ممنوع اعلام ميشود و مجازاتي سخت را در پي دارد. درواقع کامو در اين نمايشنامه ضمن نشاندادن چهره هولناک خودکامگي، مبشر قانون طلايي خود؛ يعني طغيان عليه اين وضعيت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.