گفتوگو با پروانه سپهري، درباره تازهترين گزيده هشت کتاب سهراب
ميناي مهتاب شنيدني است
گروه هنر: در نخستين هفتههاي پاييز 1397 آلبوم «ميناي مهتاب» در بازار موسيقي منتشر شد که روايت ديگري است از سرودههاي سهراب سپهري، با اجراي مهرداد محمدپور به صورت موسيقي گفتار، که در مدت کوتاهي توانست توجه بسياري از علاقهمندان شعر و موسيقي را به خود جلب كند؛ آلبومي که علاوهبر دوستداران سهراب مورد توجه خواهرش، پروانه سپهري نيز قرار گرفت. با او دراین باره گفتوگو كردیم كه ميخوانيد. واکنش تان به انتشار خبر این دكلمه چه بود ؟ در اواسط تابستاني که گذشت، مطلع شدم شخصي به نام مهرداد محمدپور، مجموعه مفصلي از شعرهاي هشت کتاب سهراب را دکلمه کرده و قصد دارد آن را همزمان با نودمين سال تولد او منتشر کند. ابتدا با انتشار اين اثر، بهشدت مخالفت کردم؛ چون نهتنها هيچگونه شناختي نسبت به او و تخصصش در اين زمينه نداشتم؛ بلکه خود را در مقابل عمل انجامشده ميديدم که برايم ناخوشايند بود؛ اما پس از بررسي دقيق سوابق قبلي وي در توليد اينگونه آثار که تحسين مرا نيز برانگيخت و آگاهي از انگيزه واقعي او در توليد تازهترين اثرش که بسيار هم مرا به وجد آورد و با گوشسپردن به آن که بارهاوبارها تکرار شد و از شنيدنش بينهايت لذت بردم، موافقت خود را با انتشار آن اعلام کردم تا به اين بهانه من نيز يکي از مخاطبان هميشگي آلبوم صوتي ميناي مهتاب باشم. ميناي مهتاب چه ويژگيهايي دارد ؟ در 38 سالي که از درگذشت سهراب ميگذرد، دکلمههاي متعددي از شعرهايش ارائه شده که شاخصترين آنها، دکلمههاي زندهياد خسرو شکيبايي و نيز دوست همروزگار سهراب، احمدرضا احمدي است؛ اما تا پيش از انتشار اثر يادشده، با دکلمه مهرداد محمدپور، البته به نظر من؛ مني که چندسالي است بنا به دلايلي که جاي طرحشان اينجا نيست، عزم خود را جزم کرده تا ديگر به سادگي روزگاري که گذشت، هيچ اثر جديدي از سهراب يا درباره سهراب، مجوز توليد و نشر دريافت نکند. اين عزم جزم، مانع انتشار ميناي مهتاب نشد؟ وقتي دکلمهها را شنيدم، پيش از هر چيز، آرامشي که در صداي گوينده آن موج ميزد، مرا به خودش جذب کرد؛ علاوهبراين لحن و بيانش در شعرخواني، که مختص خود او بود، برايم تازگي داشت و بالاخره از شنيدن موسيقيهاي بسيار زيبايي که با فضاي حاکم بر شعرها کاملا هماهنگ بودند، بينهايت لذت بردم. اينها را بايد ويژگيهاي منحصربهفرد اثر يادشده دانست که آن را از ساير آثار مشابهي که در اين زمينه توليد شدهاند متمايز و ممتاز کرده است. آيا در انتقال حس دقيق شعرها و بيان صحيح کلمات اشتباهي صورت نگرفت؟ اتفاقا لحن و بياني که از مهرداد محمدپور در دکلمه شعرها شنيدم، بسيار مرا تحتتأثير خود قرار داد که بيانگر درک درست او از مفاهيم عميق نهفته در شعرهاست؛ برای مثال وقتی در دکلمه شعر آب ميگويد: زن زيبايي آمد لب رود/ آب را گل نکنيم/ روي زيبا دوبرابر شده است، مثل اين است که شنونده خود، انعکاس تصوير آن زن زيبارو را در آب ميبيند! علاوهبراين در بيان صحيح کلمات و تلفظ مخارج حروف، بسيار دقيق است؛ بهگونهاي که حروف پاياني کلمات را نيز کاملا واضح ادا ميکند؛ اما در 60 شعري که وي از هشت کتاب سهراب دکلمه کرده، فقط دو کلمه با اعراب اشتباه خوانده شده بود که تصحيح شد. خُنج به معناي نوعي آفت درختي که خَنج خوانده شده بود و سِلخ به معناي حوض و آبگير که سَلخ خوانده شده بود. جالب است که بدانيد اعراب کلماتي که گفته شد، حتي در فرهنگ دهخدا، معين و فرهنگ سخن انوري نيز ثبت نشده است. مينا... ميتواند مخاطبان کتاب را افزايش دهد؟ بيشک بله؛ چون در ارائه آن، علاوهبر لحن و بيان تأثيرگذار گوينده اثر در دکلمه شعرها، موسيقيهاي بسيار زيبايي نيز براي آن انتخاب شده است که ميزان اثربخشي آن را بر مخاطبان دوچندان ميکند. با توجه به اينکه خود شما نيز دانشآموخته حوزه موسيقي هستيد و در گذشته بهعنوان نوازنده ويلنسل با ارکستر سمفونيک تهران همکاري ميکرديد، ميزان هماهنگي موسيقي متن ميناي مهتاب با شعرها را چگونه ارزيابي ميکنيد؟ يکي از نقاط قوت این آلبوم، موسيقي متن آن است که با لحن، زبان و فضاي حاکم بر شعرها هماهنگي بينظيري دارد؛ تا جايي که ممکن است تصور شود موسيقيهاي موردنظر، صرفا براي همين شعرها ساخته شدهاند! البته ناشناختهبودن بسياري از موسيقيهاي اين آلبوم براي اغلب شنوندگان و انطباق دقيق موسيقي دروني هر شعر، با ريتم موسيقي انتخابشده براي آن، در ايجاد اين ذهنيت بيتأثير نيستند. بهترين دکلمه کدام است؟ بيترديد دکلمه شعر آب؛ هم در اين آلبوم، هم نسبت به تمام دکلمههايي که تاکنون از اين شعر ارائه شده؛ البته در ميناي مهتاب، دکلمههاي دلنشين ديگري نيز ميتوان شنيد که نداي آغاز، واحهاي در لحظه، سوره تماشا و غربت برخي از آنها به شمار ميروند. با وجود اينکه برخي از شعراي نامآشناي همروزگار سهراب، مثل، فروغ فرخزاد، احمد شاملو آثار خود را دکلمه کردهاند، چرا او اين کار را نکرد؟ سهراب در دنياي خودش بود و هيچ علاقهاي به انجام اينگونه کارها نداشت. نه اهل مصاحبه با رسانهها بود، نه ميپذيرفت که از او فيلمي ساخته شود. کمحرف بود؛ بيشتر مطالعه ميکرد، مينوشت و نقاشي ميکشيد. به همين دلیل جز يک ويدئوي بيصداي بسيار کوتاه، هيچ صدا و تصوير ديگري از وي در دست نيست. در پايان گفتوگو مطلبي اگر هست بفرماييد؟ در اين روزگار سخت که هرچه ميگذرد سختتر ميشود، ما ديگر به هم سخت نگيريم! هرچند، روزگار که تقصيري ندارد؛ هرچه هست، تقصير ماست. سهراب هم، همين را ميگفت، سهراب هم، همين را ميخواست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.