توافق اقليمي، ابزار جديد آمريكا عليه رقبا
دو هفته مذاکره فشرده در کاتوويس لهستان، در نهايت به توافق درباره اجراي معاهده اقليمي سال 2015 پاريس انجاميد. نشست تغييرات آب و هوايي در لهستان چهارم دسامبر با دستور کار تعيين راهکاري براي اجرائيشدن توافق اقليمي پاريس آغاز به کار کرد. مانعتراشيهاي توليدکنندگان عمده نفت و گاز جهان ازجمله ايالات متحده، روسيه و عربستان بارها مذاکرات را در بنبست قرار داده بود؛ اما سرانجام در حضور وزراي خارجه و نمايندگان حدود 200 کشور جهان توافقي امضا شد که براساسآن تمام کشورها متعهد شدند تا از سال 2020 و براي اجراي توافق اقليمي پاريس، ضوابط و استانداردهاي يکساني را براي کاهش توليد گازهاي گلخانهاي اجرا کنند. کشورها همچنين در نشست لهستان تعهد دادند تا سال 2030 ميزان توليد دياکسيدکربن خود را در مقایسه با توليد فعلي به ميزان ۵۵ درصد کاهش بدهند تا ميانگين گرمشدن دماي کره زمين کمتر از دو درجه سانتيگراد باقي بماند. تعهداتي که تمام کشورها در لهستان آن را امضا کردند، با توجه به وضعيت امروز جهان بسيار اميدوارکننده است؛ اما هيچگونه ضمانت اجرائي براي عمليشدن اين تعهدات وجود ندارد و رئيسجمهور آمريكا نيز در بدو ورود به کاخ سفيد با استفاده از فقدان ضمانت اجرائي در اين توافق بهسادگي اعلام کرد از توافق اقليمي پاريس خارج خواهد شد و تا سال 2020 و پس از انتخابات رياستجمهوري آمريكا به طور رسمي ميتواند از اين توافق خارج شود؛ حتي با وجود اينکه ايالات متحده هم توافق لهستان را امضا کرده است. اعلام خروج آمريكا بهعنوان بزرگترين اقتصاد جهان و دومين کشور توليدکننده گازهاي گلخانهاي از توافق پاريس، شکافي در اين توافق همهجانبه بينالمللي ايجاد کرده است. اين اقدام ترامپ درها را براي ديگر حکومتهاي پوپوليست و اقتدارگرا باز ميگذارد که هر زمان اجراي توافق پاريس را برخلاف خواستهها و منافع خود ببينند، راه خروج را در پيش گيرند. ولز گريفيس، دستيار ويژه ترامپ در حوزه انرژي و محيط زيست، پس از امضاي توافق لهستان به خبرنگاران گفت: «ما به روشني براي ديگر کشورها مشخص کرديم که آنچه براي ايالات متحده اهميت دارد، واقعبينبودن و عملگرايي است. ما همچنان به ابتکارهاي خود در حوزه انرژي و استفاده از سوخت فسيلي ازجمله زغالسنگ ادامه ميدهيم؛ چراکه هنوز جايگزين مناسب و بهصرفهاي براي آنها وجود ندارد». سياستي که ترامپ در قبال مسائل زيستمحيطي در پيش گرفته، کاملا مشخص است: ايالات متحده حداقل تا پايان دوره رياستجمهوري ترامپ نميخواهد نقشي پيشرو در اين حوزه ايفا کند و ميخواهد مشابه ديگر کشورها باشد؛ بدون هيچ تعهد اضافي. با وجود اينکه سياستهاي دولت ترامپ با آنچه باراک اوباما در حوزه محيط زيست و کاهش انتشار گازهاي گلخانهاي انجام ميداد، متفاوت است؛ اما در يک مورد، رئيسجمهور فعلي و سابق آمريكا رويکردي مشابه دارند. اوباما خواستار آن بود تا سازوکاري تعريف شود که بتوان به طور کامل اطمينان يافت که کشورهاي در حال توسعه و در صدر آنها چين، به تعهدات خود براي کاهش توليد گازهاي گلخانهاي عمل ميکنند. رئيسجمهور سابق آمريكا حتي به دنبال آن بود تا سختگيري در قبال چين بيشتر از سختگيري بر کشورهاي توسعهيافته باشد. استدلال دولت آمريكا اين است که چين بيشترين ميزان رشد اقتصادي را در جهان دارد و براساساین بزرگترين توليدکننده گازهاي گلخانهاي در جهان محسوب ميشود. دولت ترامپ نيز اين استدلال را پذيرفته و خواستار کنترل بيشتر بر کشورهاي در حال توسعه مانند چين است. تنشهاي سالهاي اخير ميان آمريكا و چين که از حوزه تجارت و تکنولوژي گرفته تا بحران شبهجزيره کره و ماجراجوييهاي چين در جنوب شرق آسيا هم از ديگر عواملي است که واشنگتن را به فکر اعمال کنترل بيشتر بر چين انداخته است. دونالد ترامپ در ابتداي دوره رياستجمهوري خود با انتقاد از توافق پاريس، اين توافق را ابزاري در دست ديگر کشورها ازجمله چين ميدانست که با استفاده از آن ميخواهند به روند صعودي رشد اقتصادي آمريكا ضربه بزنند. اکنون به نظر ميرسد همين رئيسجمهور قصد دارد با استفاده از اين ابزار اقدام مشابهي را در قبال ديگر کشورها ازجمله چين انجام دهد. رئيسجمهور آمريكا در ماههاي گذشته وارد جنگ تجاري با چين شده و حاضر است از هر ابزار ديگري هم براي اعمال فشار بر چين و اقتصاد رو به رشد اين کشور استفاده کند. به نظر ميرسد دونالد ترامپ به اين نتيجه رسيده است که ماندن در توافق اقليمي نهتنها کمهزينهتر از خروج از آن است؛ بلکه از توافق پاريس ميتوان بهعنوان ابزاري عليه رقبا استفاده کرد. امضاي دولت ترامپ پاي توافق لهستان را بايد به توجه به اين نکات ازجمله تشديد رقابت تجاري ايالات متحده و چين تفسير کرد. آمريكا بهعنوان بزرگترين اقتصاد جهان، با بهقدرترسيدن دونالد ترامپ اعلام کرده بود که توافق پاريس را ترک خواهد کرد؛ باوجوداین آمريكا سند نهايي مذاکرات در لهستان براي اجراي توافق پاريس را امضا کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.